جدال بر سر نرخ سود

راهکارهای کاهش رقابت بانکها برای جذب منابع؛

Jahan e-Sanat - - News -

گروه اقتصادی- سود باالی بانکها که در طول یک سال گذشته با کشمکشهای فراوانی روبهرو بوده، در حال حاضر بای جان صنعت و فضای تولید کشور شده است و اگرچه همگان بر کاهش نرخ سود تسهیات اتفاق نظر دارند ولی با توجه به اختافنظرهایی که میتواند در این مورد وجود داشته باشد، فعا بحث جدی درباره عملیاتی شدن کاهش نرخ سود مطرح نیست.

قابل توجه است که نرخ سود بانکی به عنوان مانعی مهم برای رونق سرمایهگذاری، اشتغال و تولید به شمار میرود و منجر به ثباتزدایی در اقتصاد خواهد شد؛ چراکه نرخ سود با نرخ بازده س//رمایهگذاری هیچ تناسبی ندارد و در شرایط اقتصاد نرمال وقتی تورم پایین میآید باید نرخ س//ود هم پایین بیاید تا میزان س//رمایهگذاری افزایش یابد.

در این مسیر الزم است بانک مرکزی فعالیتش را در بازار بین بانکی بیشتر کند، همچنین دولت بای//د بدهی خ//ود را به بانکها بپ//ردازد و برای بازارهای رقیب نیز فکری ش//ود تا به تدریج تب سود باال در اقتصاد فروکش کند. در یک اقتصاد سالم که عرضه و تقاضا در همه بخشها در تعادل قرار دارد، نرخ تورم، نرخ س//ود را تعیین میکند اما در ش//رایط فعلی اقتصاد کشور که تعادل در بازارها وجود ندارد، افراد با حسابسازی و تقلب، نرخ مصوب شورای پول و اعتبار را دور میزنند و ایناقداماتموجبشکلگیرینرخهاینامتعادل و نامحدود در بازار پول خواهد شد.

با این حال پرواضح است که کاهش دستوری نرخ سود، شیوهای مناسب نخواهد بود و نتایج مثبتی برای اقتصاد کشور به همراه نخواهد داشت و باید توجه داشت بانک مرکزی نمیتواند با یک بخشنامه بانکها را به کاهش نرخ سود ملزم کند زیرا در این صورت بانکها انواع و اقسام ترفندها را برای دور زدن آن به کار خواهند گرفت.

در واقع ضروری است بانک مرکزی با اعمال سیاستهای دقیق و حساب شده پولی خود، بانکها را به س//مت رعای//ت نرخهای مصوب هدای//ت کند ک//ه در این راس//تا میتوان به شیوههایی چون اعطای خط اعتباری یا کاهش نرخ ذخیره قانونی برای تامین نقدینگی مورد نیاز بانکها اش//اره کرد. با این حال بس//یاری از کارشناس//ان و سیاستگذاران عرصه اقتصاد معتقدند پیچیدگی مدیریت نرخ سود بانکها و گستردگی موانع باعث خواهد شد انتظارات فع//االن اقتص//ادی ب//رای کاهش نرخ س//ود تسهیات به سادگی برآورده نشود. شرایطنامساعدنظامبانکی گفتنی اس//ت تا اواخر س//ال 1392 رقابت شدید و پرتنشی میان بانکها و موسسات مالی و اعتباری در جهت دادن سود بیشتر وجود داشت و در شرایط تورم غیر قابل کنترل 40 درصدی، نرخهای س//ود 30 درصدی و حتی بیش//تر در شعب بانکها امری عادی و پیشپاافتاده به نظر میرسید. ولی با رو به کاهش نهادن شیب تورم و کنترل آن در محدوده تکرقمی، بس//یاری از فعاالن اقتصادی و نیز شورای پول و اعتبار بانک مرکزی در صدد کاهش این نرخ برآمدند، با این وجود موانع گس//ترده بر س//ر راه بانکها باعث مقاومت در برابر این فرآیند نزولی در نرخها شد و از آن زمان تاکنون، با وجود یک سال تغییر نرخ سود متوقف شده در حالی که تورم تکرقمی و انتظارات فعاالن اقتصادی برای کاهش نرخ سود تسهیاتهمچنانپابرجاست.

به تازگی نیز وزیر اقتصاد از نگرانیهای خود نس//بت به س//ود باالی بانکی سخن گفته و به گونهای مطرح کرده که باید نرخ س//ود به زودی در مسیر کاهشی قرار گیرد. وی تاکید دارد که نرخ سود بانکی مانعی مهم برای رونق سرمایهگذاری، اش//تغال و تولید بوده و منجر به ثبات زدایی در اقتصاد ش//ده است چراکه نرخ سود با نرخ بازده سرمایهگذاری و تورم هیچ تناسبی ندارد.

علی طیبنیا البته به عواقب منفی نرخ سود باال اشاره داش//ته و ناهماهنگی سیاستهای موجود را موجب آسیبپذیری اقتصاد دانسته است و به گونهای چراغ سبزی به کاهش نرخ س//ود بانکی نش//ان داده و بانکیها را ملزم به انج//ام این موضوع میداند اما در طرف مقابل یعنی ش//بکه بانکی و به وی//ژه بانک مرکزی واکنشها به گونهای دیگر اس//ت که میتوان گفت با وجود اعتقادی که به کاهش نرخ سود وجود دارد، شرایط نظام بانکی را مساعد چنین موضوعی نمیدانند.

همچنین در بین صاحبنظران پولی این تاکید وجود دارد که باال بردن نرخ سود در کل سیستم بانکی موجب جذب سپرده نشده، بلکه سپردهها از بانکی به بانکی دیگر منتقل شده است که باید از راه قانونی یا با سیاستگذاری نرخ سود بانکی کاهش یابد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که به ویژه در زمان کاهش نرخ سود شاهد بودیم که س//پردهگذاران از بانکهایی که س//ودهای پایینتری پرداخت میکردند به سمت بانکها و موسسات غیرمجازی حرکت کردند که دارای نرخ سود باالتری بودند. بازارهایرقیبمانعیجدیبرسرراه آنطور که رییس پژوهش//کده پولی و بانکی اعام میکند بانک مرکزی و مجموعه ش//بکه بانکی باال بودن نرخ سود را نمیپذیرند و در شرایط اقتصادی نرمال وقتی تورم پایین میآید باید نرخ سود هم پایین بیاید که شورای پول و اعتبار در این باره اقدام کرده است.

دیواندری در همین باره گفت: بانک مرکزی باید فعالیتش را در بازار بین بانکی بیشتر کند و دولت نیز بدهی خود را به بانکها بپردازد و برای بازارهای رقیب نیز فکری ش//ود تا به تدریج تب سود باال فروکش کند.

رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تاکید کرد: باال بودن نرخ س//ود نه از نظر بانک مرکزی و نه از نظر بانکها قابل قبول نیست.

دیواندری البته اش//ارهای هم به دالیل عدم تحقق کاهش نرخ س//ود بانکی داش//ته اس//ت؛ تنگن//ای اعتباری بانکها و در کنار آن بازارهای رقیب.دراینحالتزمانیکهسایرمواردهماهنگ نباش//ند نمیتوان به طور دستوری نرخ سود را پایین آورد.

در مجم//وع پژوهش//کده پول//ی و بانکی در بررسیهایی که انجام داده راهکارهایی را نیز برای ایجاد تعادل در سود بانکی و اجرای آن از سوی بانکها دارد موضوع اول اینکه باید بانک مرکزی باید فعالیت بیش//تری در بازار بین بانکی داشته باشد و از سوی دیگر دولت ملزم به پرداخت بدهی خود به بانکها شود، در عین حال که بازارهای رقیب نیز کنترل شوند تا به تدریج تب سود باال در اقتصاد فروکش کند.

در رابطه با موسسات اعتباری غیرمجاز نیز به عنوان دیگر رقیب جدی بانکها در جذب سپرده و سود بانکی باید یادآور شد که گرچه قبا شدت عملکرد تخریبی غیرمجازها در این بخش بیشتر بود، اما به تدریج با ساماندهی موسسات غیرمجاز و کاهش فعالیت آنها تا حدی از اهمیت آنها در انحراف سود کاسته شده است به طوری که حتی با توجه به فضای نامناسبی که در مدت اخیر بر موسسات غیرمجاز حاکم شده و بیاعتمادی که نس//بت به آنها در بین مردم ایجاد شد گزارش بانکها حاکی از آن است که حجم خروج سپردهها از غیرمجازها و ورود آنها به بانکها و موسسات غیرمجاز افزایش یافته است. ورودبهبازاربینبانکی دیواندری همچنی//ن با تاکید بر دالیل عدم تحقق کاهش نرخ س//ود اعام ک//رد: بانکها با تنگنای اعتباری مواجهاند و یکی از دالیل دیگر، بازاره//ای رقیب اس//ت؛ زمانی که س//ایر موارد هماهنگ نباش//د نمیتوان به صورت دستوری نرخ سود را پایین آورد.

وی با اشاره به برنامههای بانک مرکزی برای کاهش سود بانکی گفت: بانک مرکزی طی چند سال گذشته برنامه جدی برای کاهش نرخ سود را در دستور کار داشته است که مهمترین اقدام ورود به بازار بین بانکی بود که در اثر آن سود بین بانکی از حدود 29 درصد به 17 درصد رسید.

رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی ادامه داد: پس از آن اتفاقاتی افتاد که بخش//ی از آن مربوط به اقتصاد کان و بخشی دیگر مربوط به بانکها بود؛ در اقتصاد کان دولت با کسری بودجه مواجه اس//ت که نتیجه آن انتشار اوراق بدهی با سود 23 تا 24 درصد است که تبدیل به بازار رقیب برای سپرده بانکی شده است.

دیواندری با اشاره به راهکارهای کاهش سود تسهیات گفت: بانک مرکزی باید فعالیتش را در بازار بین بانکی بیشتر کند، همچنین دولت باید بدهی خود را به بانکها بپردازد و برای بازارهای رقیب نیز باید فکری شود تا به تدریج تب سود باال در اقتصاد فروکش کند. حفرهبزرگمعوقات مدیرعامل اسبق بانک صادرات، افزایش سطح نظارت موثر بر عملیات مالی بانکها، ایجاد خط ریفاینانس،بازپرداخت05 درصدازسپردهقانونی بانکها، پرداخ//ت بدهی دولت به پیمانکاران و تجدیدنظر ساختار س//رمایه و انتخاب مدیران بانکی را شش راهکار بسترساز برای کاهش نرخ سود دانست.

سید بهاءالدین حس//ینی هاشمی گفت: در اقتصاد سالمی که عرضه و تقاضا در همه بخشها در تعادل قرار دارد، نرخ تورم نرخ سود را تعیین میکند اما در شرایط فعلی اقتصاد ما که تعادل در بازارها وجود ندارد، افراد با حسابسازی و تقلب نرخ مصوب شورای پول و اعتبار را دور میزنند و ایناقداماتموجبشکلگیرینرخهاینامتعادل و نامحدود در بازار پول میشود.

این مدیر سابق بانکی با بیان اینکه 50 درصد منابع بانکها ب//ه دلیل معوقات، بدهی دولت و هزینهها،قابلتسهیاتدهینیست،تصریحکرد: این خأل باعث میشود این حفره بزرگ با وجود جذب منابع زیاد و رشد نقدینگی باال پر نشود. 6 راه برای کاهش سود حسینیهاشمیاظهارداشت:بایدسطحنظارت بانکی بهگونهای باشد که هیچ بانک و موسسهای نتواند به هیچ نحوی نرخ سود بانکی را دور بزند و همچنین برای واردات، باید خط ریفاینانس ایجاد شود تا تقاضا برای ریال کاهش یابد.

وی ادام//ه داد: از ط//رف دیگر بانک مرکزی حدود 50 درصد س//پرده قانون//ی بانکها را به بانکها بازگرداند. دولت بدهی خود به پیمانکاران را بپ//ردازد ت//ا پیمانکاران هم بدهیش//ان را به بانکها بدهند.

این کارشناس بانکی با اشاره به ضرورت تجدید نظر در ساختار سرمایه بانکها، گفت: باید سرمایه و س//هام بانکها رقیق شود و س//هامدارانی که عملکردشان موجب بروز اختال شده و میشود، کنار گذاشته شوند.

حسینیهاش//می افزود: همچنین در نحوه انتخاب مدیران هم باید تجدیدنظر شود. افرادی که برای سمت مدیرعاملی و عضویت در هیات مدیره بانکها و موسسات انتخاب میشوند باید دارای صاحیت بوده و وابستگی به بانک مرکزی و دولت نداشته باشند، اما اغلب افرادی وابسته به بانک مرکزی و دولت هستند و این نوع انتخابها نظارت را بیاثر میکند. ناچاریبانکهابهپرداختسودباالتر همچنین رییس موسسه تحقیقات اقتصادی دانش//گاه تهران معتقد است: نرخ سود بانکی را نمیتوانیم کاهش دهیم چون با زیرساختهای اقتصادی سازگار نیست.

تیمور رحمانی با اش//اره به افزایش نرخ سود بانک//ی گفت: بانکهای دولت//ی و خصوصی به ج//ای رقاب//ت در کارهای اقتصادی و توس//عه زیرس//اختهای اقتصادی و حمایت از کارهای اقتصادی در پرداخت سود بانکی با یکدیگر رقابت کردند که رقابت پرداخت نرخ سود برای اقتصاد کشور مشکل ایجاد میکند.

رحمانی گفت: بانک مرکزی باید برای خارج کردن اقتصاد کش//ور از این رقابت بیهوده کاری انجام دهد.

این فعال اقتصادی از طرف دیگر به ناچاری بانکها به پرداخت نرخ سود بانکی باال برای رقابت اشاره کرد و گفت: بانکها به صورت انفرادی نباید درتعیینسودبانکیتاثیرگذارباشندبلکهبایدتابع مقررات نظام بانکی کشور باشند.

وی اف//زود: بانک مرکزی بای//د از زمانهای حساس بانکها در پرداخت تعهداتشان حمایت کند تا مجبور نش//وند برای جذب سرمایههای عمومی زیر بار تعهد س//ود بیشتر بروند. رییس موسسه تحقیقات اقتصادی دانشگاه تهران گفت: با نرخ سود باال رشد اقتصادی نخواهیم داشت.

رحمانی ب//ا بیان اینکه میانگین نرخ رش//د اقتصادی بلندمدت در اغلب کش//ورهای جهان حدود س//ه تا چهار درصد است، گفت: اگر نرخ س//ود بیش از این باش//د، مطمئن باشید، رکود ایجاد میکند.

این اقتصاددان تصریح کرد: حتی تصور اینکه بتوان نرخ سود حقیقی را برای مدت طوالنی در بازه 10 تا 15 درصد نگه داش//ت، با منطق رشد اقتصادی پایدار و بلندمدت جور در نمیآید.

رحمانی در عین حال کاهش دستوری نرخ سود را ش//یوهای مناسب ندانست و تاکید کرد: بانک مرکزی نمیتواند با یک بخشنامه بانکها را به کاهش نرخ سود ملزم کند زیرا در این صورت بانکها انواع و اقسام ترفندها را برای دور زدن آن اعمال میکنند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: بانک مرکزی باید با اعمال سیاس//تهای پولی خود، بانکه//ا را به س//مت رعای//ت نرخهای مصوب هدای//ت کند ک//ه در این راس//تان میتوان به شیوههایی چون اعطای خط اعتباری یا کاهش نرخ ذخیره قانونی برای تامین نقدینگی مورد نیاز بانکها اشاره کرد.

ایناقتصاددانهمچنینگفت:یکیازابزارهای سیاستی بانک مرکزی، جریمه کردن بانکهایی است که اضافه برداشت دارند ولی در مقابل باید بانکهایی را که حدود برداشت را رعایت میکنند، تشویقکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.