تحولاجتماعییاایجادبحران

Jahan e-Sanat - - News - خبر خبر

محمدمیالنی-دعوایآقایجعفریومتولی هیچوقت علنی نشد. در عین حال هیچکس این داس//تان را فراموش نک//رد. آنهایی که با من آن س//الهای اول ده//ه 80 در منطق//ه 10 تهران همکالس و هممدرسهای بودند این مشاجره را خیلی خوب به یاد دارند.

آق//ای جعفری موس//فید و س//ختی روزگار چشیده، معلم تاریخ و جغرافیا و علوم اجتماعی ما بود و در اوج تعجب برای اضافهکاری ساعتهایی را خارج از عرف مدرسه به ما آمادگی نظامی درس میداد. یک بار س//ر پرس//شهای دانشآموزان در خص//وص وضعیت اقتص//ادی آن روزها که زایش بیس//ر و ته طبقه متوسط شهری و نفوذ تکنوکراتهای تازهبهدورانرسیده را در شرایط اقتصادی و سیاسی و اجتماعی به همراه داشت، ش//رایط به ق//دری مضحک بود ک//ه اذهان ما نوجوانان31،41 سالهرابهسمتیکشیدهبودکه نه فهمی از اوضاع داشتیم و نه آنقدر مورد عنایت بودیم که کالممان در شرایط موجود تاثیرگذار باش//د. کل داستان از آنجا ش//روع شد که آقای جعفری گفت: کار بانکها به هیچ عنوان صرفا در راه اقتصاد اسالمی و مدافع حقوق محرومان نیست و سود حاصل از بازپرداخت وامها و سرمایههای خفته در بانکها باعث رش//د معوج و بدترکیب آنها شده تا هر روز عرصه معیشت مالی اخالقی را بر مردم تنگتر میکنند. وقتی هم که مشاجره پنهانیوغیرمستقیمبهاوجشرسیدوتابتحمل نیاورد حتی یک بار گفت که این رفتار آنها عین نزولخواری است.

اما متولی، جوان مومن و معلم دینی و سخنران اعیاد و روزهای شریف سال برای بچهها، به این کالم و نظ//ر جعفری معتقد نب//ود. او میگفت بانکداری اس//المی ما مبتنی بر اقتصاد اسالمی است. بانکها در ایران خطا نمیکنند و اگر هم پول و سودی دریافت میکنند در قبال خدمات، وام ...و است. در واقع حقالزحمه کارکنان را در راه ارائه خدمات خود دریافت میکنند و تالش دیگرشان در راس//تای پولهای مضاعفی که از مشتریها دریافت میکنند این است که زمینههای مناسب برای حل مش//کالت اقتصادی دیگ//ران، ایجاد زندگیهای جدید و توسعه صنعت و کشاورزی برایدیگرهموطنانرامحققکنند.عالوهبراینها آقای متولی نوید میداد که صبر کنید آثار هشت س//ال جنگ نابرابر کمکم از بین برود، آن وقت خواهی//د دید که بانکها در راه افزایش و تعالی رفاه زندگی مردم چهها خواهند کرد.

این مشاجره تا اوایل سال تحصیلی بعد ادامه داشت اما نه به شدت و تندی قبل، تا اینکه یکی از دانشآموزان همکالس//ی ما، ش//د سوژه همه محله، باالخص صبحها که به مدرسه میرفتیم. او و خانوادهاش با اسباب منزل از خانهشان بیرون رانده ش//ده بودند و در کوچه زندگی میکردند. خانهای که در گرو بانک بود و این مس//اله هیچ ارتباطی به پدر این بینوا نداشت و در این میان در دع//وای بین مالک اصلی و یکی از بانکهای رس//می کش//ور، طرف مالباخته بود، به همان میزان مال و ودیعه مس//کن پدر این همکالسی نی//ز از بین رفته بود. این ناتوانی مالی دوطرفه و قدرت بانک عامل در بازپسگیری خانه، کار این خانواده را با حکم رسمی به داخل کوچه کشید. پدر عبوس و کلهش//ق این همکالسی از کوچه تکان نمیخورد تا مشکلش حل شود و نمیشد. روزی که جمعی از معلمان و دانشآموزان خوب و ممتاز کالس که من جزو آنها نبودم برای دیدن این خانواده چهارکوچه باالتر از مدرسه رفتند، در همان وضعیت این بار بح//ث آقایان جعفری و متولی حضوری درمیگیرد و در این جدال چشم دربرابر چشم، شکستی سخت برجان اعتقاد آقای متولی وارد میشود. طوری که دیگر بحث اینکه به اصطالح بانکهای عزیز و دلنگران، مشتاق افزایش سطح درآمد و رفاه زندگی ما هستند، علنا تبدیل به یک بحث بیهوده و ناکارآمد شد.

بنا بر تحلیل این مبانی نیست. چراکه در همه جای دنیا وضعی//ت بانکداری الاقل با خودش و آیندهاش مش//خص است. فقط شدت و ضعف و می//زان دادن اعتبار به دارندگان حس//ابهای محفوظ به مش//تریها اصل و بنیاد تفاوتهای بانکی را در دنیای بانک//داری به وجود میآورد. از میان این مس//ایل که هیچکدام به مشتریها ارتباطی ن//دارد، بگذریم در وجوهات پایین این فرآیند بانکداری، اصل احترام به مشتری است که بانکها در این مورد همیشه به دنبال شگرد بوده و هستند. اینکه چه کنیم تا مردم به ما اعتماد پیدا کنند، چه کنیم ساالنه تا این حد تور و آهنربای جذب را پهن نیندازیم اما در عین حال با افزایش سرمایه س//االنه مردمی مواجه شویم. وضعیت تبلیغاتی و صرف هزینهه//ای کالن و غیرقابل تخمین در این زمینه دقیقا نشاندهنده حجم سودی است که در این حرفه و اقتصاد مختص به خود وجود داشته و دارد و خواهد داشت. امروز نه حرفهای جعفریها ارزشی دارد و نه امری در راس//تای توجه است چراکه کار از کار گذشته و غیرت و تعهدهای امثال متولی نمیتواند دردی را دوا کند. در عین حال نه میتوان مهر تایید بر فساد سیستم بانکی در ایران زد و نه میتوان آب توبه بر سر سیستم بانکی کشور ریخت و از تطهیر آن دم زد. درست و عقالنی این است که دستکم سیستمبانکداریدرستوصحیحیراتمناداشت که الاقل به مردم و مشتریهایش احترام بگذارد، سامانهای که مردم و مشتریان را نعمتهایی در راس//تای ارزشآفرینی برای س//المت اقتصادی کشور بداند. سامانهای اخالقی که نه بتواند یک شبه غولهایی را بزاید که نظام اقتصادی کشور را فلج کنند و نه آنقدر خوب و مثبت باش//د که دست آخر به قول عوام چیزی هم از جیب بگذارند و بساط بانکداری را برچینند.

در سادهترین وضع ممکن هرچند هنوز داغ کالم مردم ما در کس//وت جعفریها و متولیها هنوز جای خود را دارد و بسیاری تمایل به تداوم منبع اصلی مشکالت ندارند و حتی از طرح آن نیز ناراحت میشوند اما واقعیت بنیادین در خصوص بانکها را اگر درست درک کنیم که این نهادها و بنگاههای مادر اقتصادی با استفاده از پول مردم اس//ت که ابتدا به حیات اقتصادی و کاری خود میرسند و از این به بعد است که بانک همراه و همیار زندگی ما میشود و در طول حیات عمومی ما به عنوان عامل اصلی اقتصادی حضور دارند، دقیقا نقطهای اس//ت که بزرگترین آسیب را به جامعه و طبقههای مختلف اجتماع وارد میکند و هیچگاه نیز به دلیل آنکه تلقی میشود اموری پیشپاافتادههستند،مورداهمیتقرارنمیگیرند. بایدپذیرفتکهبانکها،رفتارهاومکانیسمهاییرا طرحریزیمیکنندکهعلنابهناپختهترینصورت ممکن به جای آنکه امنیت رفتاری و اجرایی خود و مشتریهایشان را ایجاد کنند، بدترین ضربهها را ب//ه روح اعتماد مردم وارد میکنند. از س//وی دیگر به دلیل آنکه بانکهای موجود در سیستم اقتصاد کالن کشور هیچگونه نبوغ و استقاللی ندارند که بتوانند مدعای برتری نسبت به سایر رقبا باش//ند، عمال و علنا تبدیل به مجموعهای عظیم میش//وند که رفتارها دقیقا مشابه هم و بدون استقالل و رقابت است. یک بانک اقدام به اخذ مبلغ ارسال پیامک کوتاه میکند و در این راستا بعد از فراز و نشیبهایی که نمونههایش را شاهد بودهایم همه بانکهای دیگر به سمت اخذ مبلغ پیامک میروند. این بانکها در شرایطی که هنوز بسیاری از فرمهای ضمانتی و کاری خود را تغییر ندادهاند و هوز هم به مضحکترین شکل ممکن دارای غلطها و اشتباهات امالیی و مفهومی در مدارک عمومی خود هستند، سریعا اقدامات الزم را در راستای اخذ تعهد از مشتری به منظور دریافت هزینه پیامک در فرمهای افتتاح حساب یا تداوم امور دیگر لحاظ میکنند که مبادا خللی در کسر مبلغ از حساب مشتریها بروز نکند. به همین راحتی اگر آسیبشناسی رفتار بانکها و مواجههش//ان با مردم نادیده گرفته شود، دیر یا زود شاهد رفتارها و بروز اتفاقاتی خواهیم بود که برای نمونه میتوانم بگویم سری به شعب یکی از بانکهای همین کشور مجاورمان ترکیه بزنید تا ببینید بیاحترامی به حقوق مشتری و بعضی از توقعات معقول صاحبان سرمایه که تمایل به سپردهگذاری در بانکها دارند و این توقعات در داخل کش//ور برآورده نمیش//ود اوال چطور این بانکها محل مناسبی برای جذب سرمایههای ایرانیان ش//دهاند و ثانیا صد افسوس که چگونه بانکهای ایرانی ه//رروز به نهادهای بداخالق و بدعنقی تبدیل میش//وند که بیش//تر تمایل به خروج س//رمایهها را در دل مشتریهای خود به وجودمیآورند.اینجاستکهبایدگفتآیادرایران بانکها فارغ از همه تالشها و کوششهایی که به زعم و ادعای خود در راستای ارائه خدمات به مشتریان خود دارند، موفق هستند یا خیر؟

همین س//وال س//اده دقیقا وضعیت سیستم بانکداری ما را نش//ان میدهد. به تعهد و اعتراف به همان ضربالمثل قدیمی؛ یک پرسش خوب و درس//ت بخشی از پاس//خ را در درون خود دارد، دقیقا میتوان پذیرفت که با چنان شرایط افت و کاهش روحیه روابط عمومی صحیح با مشتریها، روبهرو هستیم که به هیچ عنوان نمیتوانیم قابل قیاس با استانداردهای مطلوب و کیفی جهانی و حتی منطقهای باشیم. کارشناسان و متخصصان ام//ر نیز بهتر از هر ک//س دیگری میدانند که در پس این گواهینامههای فلهای و شرطی که برای بانکها در آن سوی آبها صادر میشوند، چه زد و بندهایی وجود دارد. مشخص شدن وضعیت یکی از این گوهینامههای پرافتخار برای یکی از همین بانکهایجدیدالتاسیسداخلیدراوایلهمیندهه دقیقا نشان داد با پولی که میتوان صرف افزایش کیفیتنظامبانکداریومکانیسمهایافزایشاحترام و حس رضایتمندی برای مشتریان کرد، معاالسف به چه راههای فرومایهای باید متوسل شویم که هم شخصیت کاری خود را توجیه کنیم و هم همان چهره بدعنقی را که مشخصه بارز سامانه رفتاری بانکها با مش//تریان است در پشت آن مهر زرین گواهینامهوالواحافتخارمخفیکنیم.

گله از بانکداری ایرانی و همه آن س//امانهای که این روزها به نام سامانههای بانکداری نوین و خدمات برای مشتریان به حساب میآید در واقع نشان از ابتر بودن همه خدماتی دارد که براساس آن سیستم بانکی مدعی ارائه آن است. به چند نمونه اشاره میکنیم تا در عین حال که بدون هیچ شکی، کوچکترین واکنشی در راستای تصحیح اخالقی و رفتاری پیش نخواهد آمد، اما دستکم به عنوان یک دلیل درست و متقن، ذکر همین چند نمونه از میان حجم قابل توجهی از مشکالت و معضالت رفتاری در نظام بانکداری ایرانی، بتواند حجتی تام برای زمانی باشد که دل چند صاحب درد بانف//وذ برای بانکداری ایرانی بتپد و امید به آغاز حرکتی بزرگ در راه اعتالی نظام بانکداری نوین ایرانی باشد. نمونهرفتارنامناسباول یکی از بانکهای صاحب نام با سیستم تلفنی که در راس//تای تحق امر مطلوب خدمات و ارائه احترام به مشتری راه انداخته، همه هدفش را عدم پاره ش//دن طناب دوستی و مودت میان خود و مشتریانش دانسته و این سامانه تلفنی را دقیقا به همین منظور راه انداخته که عنوان شد. هدفش از پرداخت اقس//اط وام دریافتی تا خرید شارژ و آگاهی از میزان موجودی در حساب مشتریها را شامل میشود. بماند که خدماتی ارزشمند در همین راستا را در برنامه خود دارد و اجرا میکند که کسی از آن سردر نمیآورد اما مهم این است ک//ه این خدمات وجود دارند و ارائه میش//وند؛ برگ نوینی از سیس//تم ارائه خدمات بانکی که به جرات میتوان گفت به نسبت سایر بانکهای ایرانی نادر است. اما سوژه خنده یا نکته قابل تامل دقیقا همان ساعاتی است که بانکها در طول ایام هفته خدمات ارائه میکنند. سخن واضح و بدون نیاز به هیچ توضیحی این است که درایام تعطیل هفته این سیستم بانکی از کار میافتد! بله از کار میافت//د و بدون حتی یک عذرخواهی توس//ط صدای آنسوی خط، شما تازه متوجه میشوید این امر به دلیل پرداخت دیرکرد وامتان که باید به موقعاقساطشراپرداختکنیدیاتعیینوضعیت چک//ی که باید به موقع در حس//اب به اصطالح بخوابد، است. در این وضعیت دیگر بانک دوست ما نیست. تمام چشم و نظرش به همان چند هزار تومان جریمه دیرکرد خیره میماند که بماند و بماند و از قضا بهره ولو ناچیز بانکی نیز شاملش شود تا زمانی که مشتری برای تسویهحساب وام رجوع کند، رقمی س//نگین را پرداخت کند و تا زمانیکهتسویهحسابشاملحالشنشود،درکل نظامبانکیکشوربدحسابباقیمیماند.اینبانک در واقع از موهبت تعطیلی روزهای آخرهفته و ایام تعطیل در سال نیز به نفع خودش بهره میبرد. درست در شرایطی که میتواند قوت قلب مشتری ساده و محترمی باشد که از سر ادب و شعورش حت//ی در روز تعطیل نیز لحظهای از فکر میزان بدهیاش به بانک غافل نیست. نمونهرفتارنامناسبدوم یکی از بانکهای بخش خصوص که به استناد اطالعات سایت اینترنتیاش بهترین نوع خدمات وام را به مشتریانش ارائه میدهد و به همین اندازه نیز در ارائه وام مصر و مشتاق نشان میدهد اما به هیچ عنوان تا زمان درخواست اطالعات مورد نیاز درخصوص اقساط پرداخت، این اطالعات را ارائه نمیدهد یا با اکراه اطالعات ناقص ارائه میکند. درست دراین مرحله است که مشخص میشود رقم سود دادهشده به وامهای تعیینشده تا حدی زیاد و نامعقول اس//ت. در واقع درست زمانی که وامگیرنده دلنگران و مضطرب منتظر دریافت وام برای حل مشکالتش است. نام این بیاخالقی یا بیمعرفتی را چه میتوان گذاش//ت؟ درست در سامانه بانکی که ادعای تعهد به مبانی اخالقی و اسالمی از نامش و آرمش شروع میشود. نمونهرفتارنامناسبسوم مورد س//وم: بس//یاری از بانکهای معتبر در چرخه بانکداری کشور، صرفا به منظور افزایش حجم نقدینگی مردم در بانکها و شعب خود اقدام به صدور و ارائه دستهچک میکنند و مشخص نیست صالحیت صدور این دستهچکها را دارد یا خیر؟ در خصوص این رویه نامناسب در سامانه بانکداری اگرچه حرفهای زیادی گفته شده اما علنا هیچ اتفاق مبارک و میمونی در این راس//تا نه افت//ان و نه میافتد. هنوز زندانهای ما مملو از جماعت//ی اس//ت که به س//ودای تحقق امور، چکه//ای بالمحل ص//ادر کردهاند و از قضا این ش//ور و هیجان مردم خیر در راستای آزادسازی تعدادی از این افراد به طور ساالنه، دقیقا متوجه عملکرد نامطلوب بانکها در راستای سهولت در اختصاص دستهچک به افراد میشود. هیچ بانکی تاکنون در نظام بانکداری ایرانی آنقدر بحث نهاد اخالق در کار و خانواده و بازار برایش مهم نبوده و نخواهد بود که با هدف کاهش آس//یب صدور و امض//ای چکهای بیمحل اق//دام به برگزاری دورههای ساده و کوتاهمدت عواقب صدور چک و تمرکز برروی نهادهای اقتصادی کوچک زودبازده کند. آیا اجازه نداریم سوالهایی اینچنینی از نظام بانکی پرادعا کنیم؟ نمونهرفتارنامناسبچهارم اصرار بر درخواس//ت ارائ//ه وام به مردم یکی از بدتری//ن انواع رفتار بانکها در زمان مراجعه و مواجهه با مردم است. اگرچه مقوله و رویه بانک به منظور اختصاص وام به امری پسندیده و مورد نیاز در اغلب کشورهای رو به توسعه و توسعهیافته به عنوان امری حیاتی و الزم بدل شده است اما این مساله به نوبه خود بار سنگین ضمانتهای اقتصادی را نهتنها در جامعه و در میان مردم ایجاد میکند. در واقع این ترغیب و تشویق به دریافت وام از سوی کسانی که توانایی بازپرداخت وامهای کالن را ندارند، علنا سامانه حقوقی و متقاضی این مقوله را به منظور حل و فصل مسایل حقوقی و بزهشناس//ی و اثبات جرم در این خصوص نشان میدهد و علنا نش//اندهنده سیستم نامناسب و پرالتهابی اس//ت که در جامع//ه خودمان نیز مدام ش//اهد آن بوده و هستیم. به زندان افتادن ضامنین این وامها، کاستن ماهانه یا بخش قابل توجه مبالغ تعه//دی از داراییهای این افراد ...و در واقع سادهترین نوع مشاهداتی است که همه افراد اجتماع به نوبه خود مثالهایی در این راستا را دیده یا تجربه کردهایم؛ معضالت بعد از دریافت وامها که علنا بسیار پرتعداد و پرنمونه در جامعه ما قابل رویت بوده و همه به نوعی یا خودشان یا اطرافیانشاندرگیرچنینمصائبیبودهاند.آیااین معضالت همگی به مردم و متقاضیان وام ارتباط پیدا میکند؟ آیا بانکها در این خصوص بری از هر گونه خطا یا حس تعهدی هستند؟ بدون هیچ تردید اگر بانکداری ما نظام سالم و بینقصی باشد، با چنین حجم عظیمی از وامهای پرداختنشده افراد به بانکها مواجه نبوده و نمیبودیم. بیشک در شرایط بحران بانکی و اقتصادی بانکهای ما خود به خود بزرگترین مقصر هستند.

همین چند نمونه مثال به عنوان ملموسترین نوع اتفاقات یا رویدادهایی هستند که همه ما دیده و تجربه کردهایم. اما در س//وی دیگر این فرآیند نامانوس بانکداری ما با توده مردم، بحث دیگری اس//ت که خود نشان میدهد تا چه حد شکافی قابل توجه و عمیق میان صداقت بانکداری ما و تعهد به اصل پویایی اقتصادی جامعه وجود دارد. اعتراضهای اخیر مردم در اغلب مناطق ایران به سامانههای بانکی که به سرمایهگذاری آنها را راغب کرده بودند، فارغ از هر مساله و پرسش اقتصادی که به همراه دارد، دستکم یک موضوع برجسته و بزرگی را درون خود دارد و نشان میدهد چیزی جز نداشتن اخالقی فاخر و شکلوارهای درست از احکاموقضایایینیستکهباعثصالبتوافزایش انس و حرمت در میان اقشار و افراد جامعه شده که این مهم، در قاموس اخالقی بانکها نیست و نخواهد بود.کافی است بانکهایی که در این ایام با وضعیت نابسامان مالی و نیز مراجعات مردمی التهابآمیز مواجه بودند، از سرسرای حفظ حرمت و اخالق اسالمی و ایرانی با مشتریهایشان وارد شوند و احترام بگذارند. آنوقت است که احترام میبینند و اگر بنا به برچیده ش//دن زنجیره این بانکها باشد، تنها چیزی که میماند، خاطرههای ارزشمندی خواهد بود که مردم از نجابت سیستم بانکداری ایرانی خواهند گفت.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.