از چغازنبيل تا يزد

Jahan e-Sanat - - News -

يونس//كو نام عهدنامهاي بينالمللي است ك//ه در تاريخ 16 نوامب//ر 1972 به تصويب كنفرانس عمومي يونسكو رسيد. موضوع آن حف//ظ آثار تاريخي، طبيعي و فرهنگي بش//ر اس//ت كه اهميت جهاني دارن//د و متعلق به تمام انس//انهاي زمين، فارغ از نژاد، مذهب و مليت خاص هستند. برپايه اين كنوانسيون كش//ورهاي عض//و يونس//كو، ميتوانن//د آثار تاريخي، طبيعي و فرهنگي كشور خود را نامزد ثبت بهعنوان مي//راث جهاني كنند. حفاظت از اين آثار پ//س از ثبت در عين باقي ماندن در حيط//ه حاكميت كش//ور مربوطه بهعهده تمام كش//ورهاي عضو خواهد بود. مكانهاي ميراث جهاني ثبتش//ده در سازمان يونسكو، مكانهاي//ي مانند جنگل، كوه، آبگير، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه يا شهر هستند.

ايران س//ه س//ال پس از تصويب كنفرانس عمومي يونسكو در تاريخ چهارشنبه ،62 فوريه سال5791بهكنوانسيونميراثجهانييونسكو پيوست.درسال9791 چغازنبيل،تختجمشيد و ميدان نقشجهان نخستين مكانهايي بودند كه در ايران به فهرست ميراث جهاني يونسكو اضافه شدند. شهر تاريخي يزد به عنوان نخستين شهر تاريخي ايران و بيستودومين اثر تاريخي كش//ور در فهرس//ت ميراث جهاني يونسكو به تازگی به ثبت رس//يد. ب//ه همين بهانه نگاهی می اندازيم به آثار ثبت ش//ده ايران در فهرست جهانی يونسكو.

چغازنبيل چغازنبيل نيايشگاهي باستاني است كه در زمان عيالميه//ا و در حدود 1250 پيش از ميالد س//اخته شدهاست. چغازنبيل بخش به جامانده از شهر »دوراونتش« است. اين بنا در سال 1979 ثبت جهاني شد. تختجمشيد تختجمش//يد يا پارسه كه در شهرستان مرودشت در شمال استان فارس قرار دارد، نام يكي از شهرهاي باستاني ايران است. در اين شهر باستاني، مجموعه كاخهايي به نام تخت جمشيد وجود دارند كه در دوران زمامداري داريوش بزرگ، خشايارشاه و اردشير اول بنا ش//دهاند. اين ش//هر تاريخي در سال 1979 ثبت جهاني شد. ميداننقشجهان مي//دان نقشجه//ان مي//دان ب//زرگ مستطيلش//كل در ش//هر اصفهان است كه بهوسيله بناهايي از دوره صفوي محصور شده است. ميدان نقشجهان به شكل امروزين در دوره سلطنت ش//اهعباس صفوي پايهگذاري ش//د. بناه//اي تاريخ//ي موج//ود در ميدان نقشجهان شامل عاليقاپو، مسجد امام)ره(، مس//جد شيخ لطفاهلل و سردر قيصريه است. اين بنا در سال 1979 ثبت جهاني شد. تختسليمان تخت سليمان نام محوطه تاريخي بزرگي در نزديكي تكاب و روستاي تخت سليمان در استان آذربايجان غربي است. مجموعه بناهاي تاريخي در تخت سليمان در اطراف درياچهاي طبيعي س//اخته ش//ده اس//ت. آث//ار بناهاي دورههاي اش//كانيان و ساساني و ايلخانان در اين محل يافت ش//ده اس//ت. مهمترين آثار بهج//ا مانده آن آتش//كده و تاالره//اي دوره ساس//اني اس//ت. اين بنا در سال 2003 ثبت جهاني شد. بموفضايفرهنگيآن ارگ بم در گوشه شمال شرقي و چسبيده به ش//هر بم در اس//تان كرمان و در مجاورت جاده ابريشم قرار دارد و بنا به روايات متعدد، مربوط به دوران اشكاني يا هخامنشي است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسكوني بوده اس//ت. اين بن//اي مش//هور تاريخي در زمينل//رزه بم به ش//دت 6/6 ريش//تر كه در س//اعت 5:26 بامداد 5 دي 1382 ش//هر بم را لرزاند، ويران ش//د. اين بنا در سال 2004 ثبت جهاني شد.

پاسارگاد مجموع//ه مي//راث جهان//ي پاس//ارگاد مجموع//هاي از آثار باس//تاني برجايمانده از دوران هخامنش//يان اس//ت كه در شهرستان پاس//ارگاد در اس//تان فارس واقع شده است. اي//ن مجموعه دربرگيرنده س//ازههايي چون آرامگاه كوروش بزرگ، باغ سلطنتي پاسارگاد، كاخ دروازه، پل، كاخ بارعام، كاخ اختصاصي، دو كوش//ك، آبنماهاي باغ ش//اهي، آرامگاه كمبوجي//ه، اس//تحكامات دفاع//ي تل تخت، كاروانسراي مظفري، محوطه مقدس و تنگه بالغ//ي اس//ت. اين بنا در س//ال 2004 ثبت جهاني شد.

گنبدسلطانيه گنب//د س//لطانيه مقبره محم//د خدابنده الجايتو است كه در سالهاي 1302 تا 1312 در ش//هر سلطانيه )پايتخت ايلخانان( ساخته ش//د و از آثار مهم معماري ايراني و اسالمي به شمار ميرود.

اين بنا از حيث معماري و تزيين و بزرگي در دنيا مشهور اس//ت. رنگ گنبد آبي است. روي اي//ن اضالع گنبد بلندي قرار گرفته كه ارتف//اع آن را 120 گز نوش//تهاند. اين بنا در سال 2005 ثبت جهاني شد. سنگنوشتهبيستون سنگنوش//ته بيس//تون بزرگتري//ن سنگنوشته جهان، نخس//تين متن شناخته ش//ده ايراني و از آثار دودمان هخامنش//يان 520) پي//ش از مي//الد( واقع در شهرس//تان هرس//ين در 30 كيلومتري شهر كرمانشاه بر دامنه كوه بيستون است. سنگنبشته بيستون يكي از مهمترين و مش//هورترين اسناد تاريخ جه//ان و مهمتري//ن متن تاريخ//ي در زمان هخامنشيان است كه شرح پيروزي داريوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند كشيدن ياغيان نشان ميدهد. اين كتيبه در سال 2006 ثبت جهاني شد.

مجموعهكليساهايآذربايجان كليس//اهاي آذربايج//ان عبارتن//د از: قره كليسا، كليساي استفانوس مقدس، كليساي مريممق//دس درهش//ام، كليس//اي چوپان و كليساي زور زور. تاريخ ساخت قره كليسا بنا به روايت موس//س خورناتس//ي مورخ مشهور ارمنيان به اوايل دوره مس//يحيت برميگردد. ب//ه اين ترتي//ب كه كليس//اي موردنظر روي آرامگاه تادئوس مقدس كه از مبش//ران دين مسيحيت بود بنا شده است. از سال 1243 نام »كليساي تادئوس مقدس« متناوب در آثار و كتب مختلف به ويژه مجامع مذهبي ارمنيان به چشم ميخورد. اين كليسا به عنوان اولين كليس//اي جامع جهان مس//يحيت ش//ناخته ميشود. اين عبادتگاهها در سال 2008 ثبت جهاني شدند.

سازههايآبيشوشتر سازههاي آبي شوشتر در دوران ساسانيان، جهت بهرهگيري از نيروي آب بهعنوان محرك آسيابهاي صنعتي ساخته شده است. در اين مجموعه بزرگ، ساختمان آسيابها، آبشارها، كانالها و تونلهاي عظيم هدايت آب و سيكا كه محلي جهت استراحت و تفريح است قابل توجه و جالب هستند. در سفرنامه مادام ژان ديوالفوآ باستانشناس نامدار فرانسوي از اين محوطه به عنوان بزرگترين مجموعه صنعتي پيش از انقالب صنعتي ياد ش//ده اس//ت. اين سازهها در سال 2009 ثبت جهاني شدند.

مجموعهتاريخيبازارتبريز ب//ازار تبري//ز بزرگتري//ن و از مهمترين بازارهاي سرپوش//يده در س//طح ايران و قاره آس//يا بهش//مار ميرود. اين بازار با مساحتي ح//دود يك كيلومتر مرب//ع، بزرگترين بازار سرپوشيده جهان است. اين بازار از بازارچهها، تيمچهها، س//راها و كاروانس//راهاي متعددي تش//كيل شده است. اين بازار در سال 2010 ثبت جهاني شد.

آرامگاهشيخصفيالديناردبيلي مجموعه نفيس بقعه ش//يخ صفيالدين به نام عارف نامدار شيخ صفيالدين اردبيلي جد پادشاهان صفوي در سال 735 هجري قمري به دست فرزند وي صدرالدين موسي بنا شد. در عصر صفوي، بقعه شيخ با حضور استادان بزرگ عهد صفوي به زيور آراس//ته شد. يكي از موارد منحصر به فرد اين مجموعه اين است كه اين بقعه حاوي دهها اثر بديع در مضامين مختلف رشتههاي هنري است. اين بنا در سال 2010 ثبت جهاني شد.

باغايراني باغ ايراني به ساختار و طراحي منحصربهفرد آن اش//اره دارد. باغ ايراني پاسارگاد را ريشه معماري اين باغها دانستهاند. كوروش شخصا دس//تور داده بود باغ پاس//ارگاد چگونه ايجاد ش//ود و در واقع هندسيسازي باغ و شكل و ش//مايل آن از ديدگاه ك//وروش به باغ ايراني گرفته ش//ده اس//ت. در دوره ساس//انيان نيز باغها در جلوي كاخها و معابد شكل گرفتند. در سال 2011 باغهاي ايراني پاسارگاد، ارم، چهلس//تون، في//ن، عباسآباد، باغ ش//ازده، دولتآباد، پهلوانپور و اكبريه به عنوان ميراث جهاني به ثبت رسيدند. مسجدجامعاصفهان اين مس//جد از مهمتري//ن و قديميترين ابنيههاي مذهبي ايران اس//ت. اين مس//جد مجموعه تاريخي وس//يعي را ب//ه ابعاد 170 در 140 مت//ر در شمالش//رقي اصفه//ان و كن//ار ميدان كهنه نش//ان ميده//د و امروز شامل قس//متهاي مختلفي اس//ت از قبيل گنب//د نظامالملك، گنب//د تاجالملك، ضمن چه//ار ايواني شبس//تانها، مدرس//ه مظفري محراب الجايتو كه هر يك نمايانگر سير هنر معماري اس//المي در دورهاي خاص هستند. س//بك معماري مس//جد ش//يوه رازي است. مس//جد جامع اصفه//ان منعكسكننده هنر بيزانس و كالسيك در قالب يك بناي سنتي و اس//المي است. اين بنا در سال 2012 ثبت جهاني شد.

برجگنبدقابوس گنبد قابوس بنايي تاريخي از سده چهارم هجري اس//ت كه در ش//هر گنب//د كاووس، ش//مال ايران در استان گلس//تان قرار دارد. س//بك معماري بنا شيوه رازي است. اين بنا كه بلندترين برج تمام آجري جهان بهش//مار ميآي//د بر فراز تپهاي خاك//ي كه قريب 15 مت//ر از س//طح زمين بلندتر اس//ت قرار دارد و در س//ال 375 هجري خورشيدي در زمان سلطنت شمسالمعالي قابوس بن وشمگير و در ش//هر هيركاني كه پايتخت پادشاهان آن ديار بوده، بنا شده است.

بين مردم اين ش//هر مثلي رايج است كه هر غريبهاي دور اين برج بگردد در اين شهر ماندگار ميشود. اين بنا در سال 2012 ثبت جهاني شد.

كاخگلستان كاخ گلستان مجموعهاي از بناهاست است كه در ميدان ارگ تهران واقع اس//ت. بناهاي اين كاخ در زمانهاي مختلف ساخته شدهاند و ن//ام آن از تاالر گلس//تان واق//ع در عمارت خروجي گرفته ش//ده اس//ت. كاخ گلس//تان فضايي از ارگ س//لطنتي تاريخي بوده است. ش//روع س//اخت آن به ارگ تاريخي تهران و زمان ش//اه طهماس//ب يكم در دوران صفويه در بخش قديمي ش//هر ته//ران بازميگردد و بخشه//اي اصلي آن در درون حصار قديمي تهران احداث شد ولي در دوره قاجار گسترش فراواني يافت و محل سكونت شاهان قاجار بود. در زمان پهلوي جهت مراسم رسمي و محل اقامت روساي جمهور و مهمانان ويژه خارجي اس//تفاده ميشد. اين بنا در سال 2013 ثبت جهاني شد. شهرسوخته ش//هر س//وخته نام بقاياي دولت ش//هري باستاني در ايران اس//ت كه روي آبرفتهاي مص//ب رودخانه هيرمند ب//ه درياچه هامون و زمان//ي در س//احل آن رودخان//ه بنا ش//ده ب//ود. دوره بناي اين ش//هر بزرگ با عصر برنز تمدن جيرفت مقارن اس//ت و ايرانيان حدود ش//ش هزار س//ال پيش در اين شهر زندگي ميكردهاند. شهر سوخته 280 هكتار وسعت دارد. اين شهر داراي پنج قسمت اساسي بوده ميمند ميمند روس//تايي صخرهاي و دس//تكند با چند هزار سال قدمت است. اين بنا بيگمان از نخستين سكونتگاههاي بشري در ايران به ش//مار ميرود. روستاي ميمند روي هم رفته داراي 406 كيچه و 2560 اتاق است. ساكنان اين روستا داراي آداب و رسوم خاص هستند و در زبان و گويش آنها هنوز از كلمات پهلوي ساساني استفاده ميشود. اين روستا در سال 2015 ثبت جهاني شد. شوش شهر باس//تاني شوش يكي از قديميترين س//كونتگاههاي شناخته ش//ده جهان است. طبق اس//ناد باستاني ش//وش از مهمترين و باشكوهترين شهرهاي باستاني ايران و جهان بوده است. شهر باستاني شوش روزگاري مركز برخورد دو تمدن مهم بوده، كه هريك به سهم خود در ديگري تاثير داش//ته است. اين شهر در سال 2015 ثبت جهاني شد.

قناتايراني بيبدي//ل ب//ودن اي//ن قناته//ا ش//امل فناوريهاي مرتب//ط با احداث آنها با در نظر گرفتن ويژگيهاي منحصربهفردش//ان مانند عميقترين، طوالنيترين، يا قديميترين قنات ايران بوده اس//ت. اين 11 قنات شامل: قنات قصبه گناب//اد، قنات بلده فردوس، قناتهاي حسنآباد مهريز و زارچ يزد، قنات ابراهيمآباد اراك، قن//ات مزدآباد ميمه و قنات وزوان در بخش ميمه اصفهان، قنات دوطبقه اردستان، قنات جوپار، قنات اكبرآباد و قنات قاسمآباد بروات در كرمان اس//ت. اين قناتها در سال 2016 ثبت جهاني شد.

كويرلوت كوير لوت نخستين اثر طبيعي ايران است كه در فهرس//ت ميراث جهاني يونسكو ثبت ميش//ود. س//ابقه تمدني بي//ش از پنج هزار س//ال در حاش//يه كوير لوت و كشف حدود س//ههزار اث//ر تاريخي از اي//ن منطقه در نوع خود بينظير است كه از جمله اين كشفيات ميتوان به درفش پنج هزارساله شهداد اشاره كرد كه قديميترين درفش جهان محس//وب ميش//ود. كوير لوت در س//ال 2016 به ثبت جهاني رسيد.

شهرتاريخييزد ش//هر يزد در ميانه فالت ايران و در 270 جنوب ش//رقي اصفه//ان و در نزديكي جاده ابريشم قرار دارد. اين شهر نمونهاي از استفاده هوشمندانه از منابع طبيعي محدود براي بقا در منطقه كويري است. آب از طريق سيستم قنات ك//ه در زير زمين توس//عهيافته تامين ميشود.

معماري خاكي شهر يزد از مدرنيزاسيون در امان بوده كه تاكنون بسياري از شهرهاي خاكي را تخريب كرده اس//ت اما يزد مناطق سنتي، سيستم قنات، خانههاي سنتي، بازار، حمامه//ا، مس//اجد، عبادتگاهه//ا، معبدهاي زرتش//تيان و باغ تاريخ//ي دولتآباد را حفظ كرده اس//ت. اين ش//هر به فهرس//ت جهاني يونسكو وارد شده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.