تصميمگيریزيستمحيطيپشتدرهایبسته

Jahan e-Sanat - - NEWS -

عادل طيب/ي* - در بحران بزرگ زيس//تمحيطي خوزس//تان بي//ش از علتها، بس//يار به معلوله//ا پرداخته شده. نگاه مهندس//ي به اين بحران در افكار عمومي و بسياري از تصميمگيران مش//هود بود. علتهاي//ي مانند انتقال آب از سرش//اخههاي كارون بهعن//وان علتالعلل نگريسته شد)مقصود ارزيابي اين علت يا تقليل اثرات زيستمحيطي آن نيست( اما دقيقا اينجا نقطهاي است كه به خطا ميرويم. گاهي الزم اس//ت بهجاي ارائه آمار و راهكارهايي كه بعضا همه ش//نيدهايد يا نتايجي كه كارگروه رفع بحران براي كاستن معلولها بهكار برده و طي 13 سال گذشته راه به جايي نبرده، به لزوم تغيير نگرش به اين بحران و توجه به آن بهعنوان مسالهاي اجتماعي و نيازمند گفتوگو در عرصه عمومي و با ذينفعان بپردازم.

اولينمسالهدربحرانزيستمحيطي موجود، ساختار اقتصاد ماست كه صرفا ب//ه بهرهب//رداري از مناب//ع طبيعي در بهتري//ن حال//ت پرداخته ي//ا آن را به محصوالت فرآوريشده از منابع طبيعي از سوي صنايع مخرب محيطزيست يا با تكنولوژيبسيارقديميوكمبازدهتبديل كرده اس//ت. بهرهبرداري از طبيعت را بهعنوانابزاريبرايتوسعهبرميشماريم و همه برنامهريزيهاي كش//ور از اولين برنامه در سال 1327 تاكنون، نگرشي عمرانمح//ور به توس//عه داش//تهاند. نگاهي مهندسي، كمي ...و بدون توجه به كيفيتها.

در نظام برنامهريزي ما و نگرشمان به توس//عه تنها چيزهاي//ي وجود دارد كه بتوان آنها را با اعداد س//نجيد و در ج//داول برنامهريزي جاي داد اما نقطه مغفول در اين سيستم توجه به فرهنگ )به معني بسيط آن( كه شامل سرمايه انساني، خالقيت، تاريخ، ميراث فرهنگي ملموس و غيرملموس، توليد سرمايه از راه دانش و...است و نه بهرهبرداري صرف از طبيعت.

شما اگر برنامههاي امروز در كشور را بررس//ي كنيد، خروج//ياش صرفا مصنوعات//ي مانند پل، س//اختمانها، جادهها ...و اس//ت يعني صرفا س//اخت و س//از و عمران مهم اس//ت و تخريب محيطزيس//ت به منظور دستيابي به آن اه//داف از اهميت بس//يار كمتري برخوردار است.

در اين گفتمان برنامهريزي، غالبا كلماتي چون س//رزمين پهناور ايران، خوزستان زرخيز، پرآبترين رود ايران و آماره//اي توجيهي براي حرفهاي برنامهري//زان را بارها ش//نيدهايم اما ام//روز بايد اين نگرش به برنامهريزي را خاتم//ه داد و دانشه//اي نوي//ن و ميانبخش//ي را وارد زبان برنامهريزي كرد و نگرش انس//ان توانمند و خالق كه ميتواند زيربناي توس//عه پايدار و همهجانبه باشد، در راس قرار گيرد نه اهداف كمي پيشرفت.

در واقع نكته مهم اين است كه امروز بايد نگاه ابزاري به خوزس//تان بهعنوان كاال و مردم خوزستان بهعنوان نيروي كار را تغيير داد.

بحران امروز ما از اتكاي بيش از حد به گفتمان س//ود و بهرهبرداري بيشتر از منابع موجود بهوجود آمده است، به بياني ديگر اتكاي بيش از حد به طبيعت و استثمار آن.

راهحل بحران زيستمحيطي، توجه به جنبههاي ديگري از اقتصاد اس//ت كه با تقويت اجتماع و توانمندسازي و پرورش افراد رقم ميخورد؛ انساني كه نهتنها منشأ توليد حقيقي سرمايه است بلك//ه با فرهنگ مطالبهگ//ري پرورش يافته و با آن عجين ش//ده و فريادرس نسلهاي آتيمان باشد تا شايد حداقلي از منابع حيات كه نزد ما امانت است، به دست آنها برسد.

دومينمسالهدربحرانزيستمحيطي فعلي خوزس//تان، حركت آن به سوي گسترش بحران و نمايان شدن ناپايداري توس//عه در استان است كه خروجياي جز بيثباتي اجتماعي و سياسي در پي نخواهد داشت.

اين بحران ك//ه فرآيندي تدريجي بوده، ناشي از تصميمگيري درخصوص مس//ايل اقتصادي و زيستمحيطي در سلسلهمراتب بوروكراتيك و تحت تاثير فرآيندهاي سياسي و رسانهاي است كه در كنار هم اين گفتم//ان را بهگونهاي شكل دادهاند كه مساله زيستمحيطي را از دس//تور كار خارج كرده و اقدامات مخرب محيطزيست را كه در نگاه كالن مخرب منافع ملي است، بهگونهاي جلوه دهند كه بخش وسيعي از ما اين اقدامات را در راستاي منافع ملي و حتي منافع فرديمان ببينيم.

ايجاد دوگانههايي كه توس//عه را در مقابل محيطزيست قرار ميدهد، عمال راه را ب//راي ديگ//ر گزارههاي ممكن و تجربهش//ده كه در دانش برنامهريزي، اقتصاد و توس//عه در جهان وجود دارد، بسته است.

دراينمياننقشآفرينيسياستهاي محلي و بخشينگر بر سيستم تخصيص منابع كش//ور نيز به وسعت اين بحران دام//ن زده و عم//ال در سدس//ازيها، جانمايي صنايع و بهرهبرداري از منابع بدون توجه به ارزش اقتصادي يا ارزيابي دقي//ق از پيامدهاي زيس//تمحيطي، اجتماع//ي، فرهنگ//ي و اقتص//ادي انجام ميشوند.

در چالشه//اي بينالملل//ي ك//ه بحرانهاي//ي بدخي//م را در دل خ//ود ب//ه همراه دارد، گفتمان ديپلماس//ي و گفتوگو براي كس//ب حداكثر منافع طرفين و رفع مناقش//ه حاكم اس//ت؛ اتفاقي كه ما نيز به آن نيازمنديم، برقراري ام//كان گفتوگو با ذينفعان در بحران زيستمحيطي خوزستان است.

همانط//ور ك//ه گفتي//م، بح//ران مزمن و بدخيم خوزس//تان ناش//ي از تصميمگيريهاي تكنوكراتها تحت تاثير سياس//تمداران، افراد موثر محلي ...و پش//ت درهاي بس//ته است و حتي طرحهاي انتقال آب با برچس//بهايي چ//ون محرمان//ه و...در دس//تور كار قرار ميگيرد.

اين تصميمها بدون اطالع ذينفعان، مشاركت و گفتوگو با آنها در فرآيندي غيردموكراتيك ش//كل گرفت//ه كه بر توجيه//ات اقتص//ادي و ارزيابيه//اي زيس//تمحيطي سفارش//ي كه بيشتر ش//بيه دادهس//ازي ب//راي به كرس//ي نشاندن تصميمات كارفرماي تكنوكرات است، اس//توار ش//ده و تاثيرات واقعي زيس//تمحيطي و اجتماعي، هميشه مغفول مانده و بر مبناي سيستم موجود و ب//دون نظارت نهادهاي مس//تقل يا طرح و انتشارش//ان در عرصه عمومي و گفتوگو با ذينفعان اميد به تغيير در تصميمسازيهانيست.

البته اين را بايد گفت كه در ش//يوه تصميمگيري فعلي حتي متخصصان مخالف با گفتم//ان غالب تصميمگير فعلي از فرآيند انجام كار حذف ميشوند، چه برس//د به تغيير روش و گفتوگو با ذينفعان كه به نظر بازنگري اساسي در شيوع كنوني بيايد.

در مس//اله آب، ترويج سدس//ازي و انتق//ال آب بهعن//وان تكنولوژي برتر و راهكار حل مش//كل كمآبي در كشور و همچنين برجسته ساختن آن بهعنوان نماد توس//عه علمي- مهندسي كشور يا حتي ق//درت ملي ناش//ي از همين نگ//رش بوروكراتيك و تكنوكراتيك به تصميمسازيهاست كه پشت درهاي بسته و بدون گفتوگو با ذينفعان انجام ش//ده و يكي از خروجيهايش بحران زيستمحيطي فعلي خوزستان است.

شايد الزم اس//ت در اينجا بپرسيم حال كه در بسياري از موارد تخصصي دادگاهه//اي ويژهاي وجود دارد، چرا در حوزههاي زيستمحيطي اين دادگاهها شكل نگرفته تا بهعنوان نهادي مستقل و خارج از مجموعه بوروكراتيك دولت، اقدام به دادستاني از حق عمومي شود؟

درپاياننيزپيشنهاداتيدراينزمينه اعالم ميشود.

-1 توجه به توانمندسازي شهروندان و فرهنگسازي در زمينه مطالبهگري و رساندن صداي خودشان به مسووالن

-2 تش//كيل كارگ//روه پيگي//ري مطالب//ات ش//هروندان و نظ//ارت اين كارگروه بر فرآيندهاي اجرايي در زمينه حل مشكالت

-3 گفتوگ//وي تصميمگيران در حوزههايمرتبطبامسايلزيستمحيطي باشهروندانوتاثيرگذارينظرشهروندان بر اين تصميمات و تشكيل كميته ناظر و مس//تقل براي نظارت بر ارزيابيهاي زيس//تمحيطي و اجتماعي و انتش//ار عمومي اين ارزيابيها

-4 توج//ه ب//ه تغيي//ر اولويتهاي اقتصادي كشور از اقتصادي بردار به اقتصادي فرهنگمحور و فناورانه

-5 زمينهس//ازي براي مش//اركت س//منها، نخب//گان، متخصص//ان و دانشگاهياناستان)ازرشتههايمتفاوت( در مسايل پژوهشي و كارشناسيهاي مرتبط با حوزه اقتصاد و محيطزيست و رفع بحرانهاي موجود.

-6 زمينهس//ازي براي مش//اركت ش//هروندان در فعاليته//ا و اقدام//ات زيستمحيطي و طرحهاي اجرايي * مديرعامل سازمان مردمنهاد

خانه گفتوگو

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.