دولت بالتکلیف است

بررسی چگونگی شناسایی کانون های فساد اقتصادی کشور؛

Jahan e-Sanat - - NEWS -

گ/روه اقتصادی- اقتصاد ای//ران که این روزها حال خوبی ندارد، همواره در کشمکش ب//ا تهدی//دات خارجی و چالشه//ای داخلی بوده اس//ت و در طول سالیان گذشته چارهای ج//ز چنگ زدن به ریس//مان سیس//تم بانکی نداشته است. پرواضح است که نظام اقتصادی کش//ور، به طور عمده بانکمحور بوده و بخش عمدهای از تامین نی//از مالی خود را از طریق نقشآفرین//ی بانکها در عرصههای اقتصادی به دست میآورد.

با این حال به نظر میرس//د طی سالهای گذش//ته بانکها در ایفای نقشهای خود در تامین مالی تولید و تس//هیل نقدش//وندگی و همچنین بهبود کارایی اقتصاد با مشکل مواجه شدهاند. در این راه، پایین نگه داشتن دستوری نرخ سود تسهیالت و همچنین تکلیف بانکها ب//ه تامین مال//ی پروژههای کمب//ازده به طور گس//تردهای بخش قابل مالحظهای از دارایی بانکها را منجمد و از دس//ترس آنها خارج و این منابع را به داراییهایی کمکیفیت تبدیل کرده است.

این در حالی است که کشور در زمینه نرخ س//ود بانکی و نرخ ارز دارای اختالالت اساسی اس//ت. عدم کارآمدی در سیاستهای کاهش نرخ سود بانکی و عدم تعدیل نرخ ارز متناسب با نرخ تورم داخل و خارج، از مهمترین چالشهای پیش روی توسعه اقتصادی کشور هستند و تا زمانی که فضای کسبوکار نتواند سرمایههای مفی//د را به خود جذب کند و آن را در زمینه تولید و اشتغال به کار گیرد، طبیعی است که آسیبهای این موضوع گریبانگیر آحاد جامعه و بخشهای اقتصادی شود.

این در حالی اس//ت که در طول چند س//ال گذشته، نرخ تورم روند نزولی را طی کرده است اما به دلیل کدر بودن فضای بازار پول، نرخ سود بانکی نتوانسته تورم را در این مسیر همراهی کند. در واقع چسبندگی نرخ سود بانکی باعث شده از یکسو تولیدکنندگان و فعاالن اقتصادی کشور از این موضوع آسیب ببینند و از سوی دیگر خود بانکها نیز دچار مشکالتی شوند.

بررس//ی وضعیت گذش//ته اقتصاد ایران در زمینه رش//د اقتصادی، تورم و نقدینگی نش//ان میدهد که اقتصاد ما همواره درگیر نوس//انات شدید بوده و شاخصهای کالن ثبات نداشته و این در حالی رخ میدهد که تقریبا این مسایل در کشورهای دیگر برطرف شده است. با نگاهی به وضعیت ایران در سال 1979 که انقالب اسالمی پیروز شد، متوجه میشویم که کشور ما همرده کش//ورهایی همچون ترکیه و کره جنوبی قرار داشت در حالی که عدم به کارگیری سیاستهای صحیح و ضعف در ساختارهای اقتصادی در طول این سالها منجر به عقب افتادن تدریجی ایران از رقبای خود شد. نیاز به جراحی اقتصادی در سال گذشته نرخ رشد اقتصادی به سطح دورقم//ی و از آن ط//رف، نرخ تورم نیز به مرز تکرقمی نزدیک ش//د. اما باید بپذیریم که در سالجاری و سالهای پیشرو نمیتوان با تغییر سیاستهای جزیی، موفقیت قابل توجهی در اقتصاد کسب کرد. در واقع اقتصاد ایران به یک جراحی شجاعانه نیاز دارد.

کاه//ش ن//رخ س//ود بانک//ی و تعدیل نرخ ارز متناس//ب با نرخ تورم داخ//ل و خارج، دو راهکار اساسی برای ش//روع تحول در اقتصاد ایران هس//تند. در حالی که طی چهار س//ال گذش//ته نرخ تورم روند نزولی را طی کرد اما به دلیل کدر بودن فضای بازار پول، نرخ س//ود بانکی نتوانست تورم را در این مسیر همراهی کند. چس//بندگی نرخ سود بانکی باعث شد از یکس//و تولیدکنندگان از این موضوع آسیب ببینند و از س//وی دیگر خود بانکها نیز دچار مشکالتی شوند.

اقتصاد ایران در بحث نرخ سود بانکی و نرخ ارز دارای اختالالت اساسی است. فضای رانتی پیرامون این موارد که منبع درآمد بدون زحمت را برای درآمد برخی نهادها و دستگاهها ایجاد کرده و موجب کدر شدن وضعیت رقابتی کشور ش//ده نیز از اولویتهای اصالح اقتصاد کشور اس//ت که باید به صورت جدی به آن پرداخته شود تا بتوانیم از معضل بزرگ امروز که منجر به بیکاری گسترده شده، جلوگیری کنیم.

نرخ سود بانکی یک متغیر درونزای اقتصاد و ناشی از یکسری واکنشهاست که در بخش واقعی اقتصاد وجود دارد. نرخ سود بانکی چه باال باش//د و چه پایین، تبع//ات خاص خود را به دنبال دارد. با نرخ س//ود باال توان وامگیری بنگاهه//ای اقتصادی و مردم کاهش مییابد و این موضوع با کاهش تقاضا و افزایش هزینههای تولید منجر به افت نرخ رشد اقتصادی میشود. از س//وی دیگر کاهش بیش از حد نرخ س//ود بانکی و پایینتر از تورم هم منطقی نیس//ت و مضراتی برای اقتصاد دارد زیرا نرخ پایین سود سبب میش//ود منابعی که میتوانسته صرف اشتغال و بنگاههای دارای بهرهوری باال شود، در عم//ل محصور بنگاههای با بهرهوری پایین شده است.

نرخ س//ود بانک//ی به طور معم//ول پنج تا ش//ش درصد باالتر از نرخ تورم است. با چنین نرخ از س//ود بانکی اس//ت ک//ه بخش حقیقی اقتصاد میتواند با کمترین ریس//ک و استرس از تس//هیالت بانکها اس//تفاده کند. از سوی دیگر نرخ س//پرده و نرخ تسهیالت به یکدیگر وابس//تهاند. اما وقتی کارکرد نظام بانکی دچار اختالل میشود، ارتباط این دو فاکتور با یکدیگر قطع میش//ود و نتیجه آن چیزی میشود که در حال حاضر در اقتصاد کش//ور و نظام بانکی شاهد آن هستیم. انباشتداراییهایمنجمد امروز بخ//ش عمدهای از منابع نظام بانکی درگیر مطالبات غیرجاری ش//ده و بانکها به ناچار و به دلیل انباش//ت داراییهای منجمد، برای درآمدزای//ی و حفظ نقدینگی مجبور به ورود به جنگ قیمتی ش//دهاند و نرخهای باال برای س//ود سپردهها به مردم تعارف میکنند. این در حالی است که آنها نمیتوانند نرخ سود تس//هیالت خود را به طور متناس//ب افزایش دهن//د. در این ش//رایط بانک درگیر اعس//ار میشود.

در اقتصاده//ای توس//عهیافته بانک تجاری، موسسهای است که سپرده مردم را جمع میکند و از طریق آن، تسهیالت میدهد و بانک مرکزی ی//ا برخی نهادهای دیگر ضمانت دادهاند که اگر بانک با مشکلی در خلق نقدینگی مواجه شود، این مشکل را حل خواهند کرد. اینگونه کشورها در مورد نرخ سود بانکی هیچگونه شوخی با موسسه و بانکها ندارند و از خطرات باالی آن به خوبی آگاه هستند.

نگاهی به آمار و ارقام نشان میدهد که طی سالیان گذشته بانکها در ایفای نقشهای خود در تامین مالی تولید و تسهیل نقدشوندگی و همچنین بهبود کارایی اقتصاد با مشکل مواجه شدهاند. پایین نگه داشتن دستوری نرخ سود تسهیالت و همچنین تکلیف بانکها به تامین مالی پروژههای کمبازده س//بب شده تا بخش قابل مالحظهای از دارایی بانکها منجمد و به داراییهای کمکیفیت تبدیل شود. سودیبیشازمیزانسپرده بررس//یها نش//ان میدهد، طی چند سال گذش//ته بانکها نرخی که برای جذب سپرده دادهاند، از مجموع درآمدزاییشان بیشتر بوده و سودآوری بهرهای منفی مواجه بودهاند. میتوان گفت این جریان فزاینده نرخ س//ود برای باقی ماندن بانکها در یک رقابت سالم نبوده و تنها روزنه امیدی بوده برای گذر از جریان فعلی و رسیدن به آینده.

تجربه نش//ان داده که رش//د اقتصادی اگر ب//ا بهبود موثر در ثبات اقتصادی و ثبات مالی همراه نشود، ادامهدار و پایدار نخواهد بود. بخش عمدهای از رش//د اقتصادی سال 95 مربوط به باال رفتن درآمدهای نفتی بوده و هنوز نرخ رشد تولید در سایر بخشهای اقتصادی به یک روند پایدار نرسیده است.

برای گذر از این توفان، چارهای جز اصالحات در اقتصاد و نظام بانکی نیست. دولت به عنوان بزرگتری//ن س//هامدار نظام بانک//ی و گیرنده تس//هیالت بانکی، نقش پررنگی در ایجاد این بحران دارد. بنابراین چارهای نیست جز اینکه جایگاه و اثرگذاری دولت در نظام بانکی مجددا مورد بازنگری و اصالح قرار گیرد.

بدون تردید تداوم وضعیت موجود، شرایط موجود را بحرانی و پیچیدهتر خواهد کرد. پس بهجاست که رییس دولت دوازدهم با انتخاب یک تی//م اقتصادی قوی، جوان و ش//جاع در تصمیمگیری، اصالحات نظام بانکی را هر چه سریعتر کلید بزند.

دولت تکلیف اقتصاد را روشن کند در همین حال یک اقتصاددان معتقد است که دولت تکلیف خود را با اقتصاد روشن کند و اکنون فرصت آن رسیده است که پاسخ دهد آیا میخواهد اقتصاد را رقابتی کند یا خیر.

محمدمه//دی بهکیش که در جمع فعاالن بازار س//رمایه در کارگزاری بانک کش//اورزی س//خن میگفت درباره اقتص//اد ایران توضیح داد: اقتصاد ایران در ش//رایط کنونی وضعیتی دارد که یا باید به همین روند ادامه دهد یا به س//مت رقابتی شدن پیش رود. ادامه وضعیت موجود با کاهش رش//د اقتص//ادی و افزایش بی//کاری همراه خواهد ب//ود و راه دیگر یعنی رقابتی شدن نیز وجود دارد که گرچه مشکالت خاص خود را به همراه خواهد داش//ت ولی در افق بلندمدت امکانات خوبی را در اختیار افراد جامعه قرار میدهد.

بهکیش با اش//اره به وضعیت س//رانه تولید ناخالص داخلی، گفت: اگر وضعیت ایران را در س//ال 1979 که انقالب شد را اکنون بررسی کنیم، آن را با کش//ورهایی مانند ترکیه و کره مقایسه کنیم، میبینیم گرچه در سال انقالب اسالمی هر سه وضعیت یکسانی داشتیم ولی به تدریج ما از رقبای خود عقب افتادهایم.

وی همچنین درباره وضعیت رش//د، تورم و نقدینگ//ی در اقتص//اد ایران گفت: بررس//ی وضعیت گذشته اقتصاد ایران نشان میدهد که اقتصاد ما همواره درگیر نوسانات شدید بوده و شاخصهای کالن، ثبات نداشته است. این در حالی است که تقریبا این مسایل در کشورهای دیگر برطرف شده است.

او درب//اره وضعی//ت ت//ورم و نقدینگی در دولت حس//ن روحانی گفت: در دولت روحانی تورم کاهش پیدا کرد و رش//د نقدینگی نیز تا حدی کنترل ش//د و رشد اقتصادی نیز گرچه در دو سال اول منفی بود ولی در سال 1395 رش//د اقتصادی باالیی تجربه کردیم که البته آن هم رش//د واقعی در اقتصاد نبود بلکه این ام//کان فروش نفت و میعان//ات گازی بود که برای ما فراهم شد و از قبل آن رشد اقتصادی حاصل شد.

ای//ن اقتصاددان درباره ن//رخ ارز نیز چنین توضیح داد: متاس//فانه ن//رخ ارز در دولتهای زمان جنگ، هاشمی و احمدینژاد با نوسانات ش//دیدی روبهرو بوده است و جهشهای قابل توجهی را در ادوار مختلف تجربه کرده اس//ت ب//ا این حال در دولت حس//ن روحان//ی ارز با ش//یب مالیمی افزایش یافت و امیدواریم که ادامه پیدا کند. کانونهای بحرانزا در اقتصاد ایران بهکیش تصریح کرد: اگر قرار باش//د درآمد مل//ی افزایش پیدا کند یا باید مصرف باال رود یا سرمایهگذاری افزایش پیدا کند یا صادرات بیشتر شود یا دولت خرج بیشتری کند. در غیر این صورت طبق فرمول تاثیری در درآمد ملی ایجاد نخواهد شد.

وی توضی//ح داد: ایران همواره در اقتصاد با مش//کل کمبود صادرات محصوالت غیرنفتی روبهرو بوده است. در دولت احمدینژاد صادرات نفتی ما به شکل محسوسی افزایش یافت ولی این صادرات اشتغالزا نیست و بررسیها نشان میدهد که صادرات اشتغالزا در ایران همواره در حال کاهش بوده است.

وی افزود: صادرات غیرنفتی در سال 1395 در مقایسه با سال 1394 نشان میدهد میعانات گازی ب//ه خاطر افزایش تولی//د نفت افزایش یافته اس//ت و از 4/6 میلیارد دالر سال 1394 به 7/3 میلیارد دالر در سال 1395 رسیدهایم ولی آنچه که اش//تغال ایجاد میکند، صادرات بخش صنعتی است که متاسفانه در سال 1395 نسبت به سال 1394 کاهش یافته است.

بهکیش درباره وضعیت س//رمایهگذاری نیز گفت: بررسی وضعیت سرمایهگذاری در گذشته نیز نشان میدهد که در دولت احمدینژاد با خروج سرمایه از کشور مواجه شدیم که در دولت روحانی نیزاینوضعیتچندانبهبودنیافت.در01 سال اخیر به غیر از یک سال همه ساله با خروج سرمایه روبهرو بودهایم و این موضوع در درآمد ملی تاثیر منفی گذاشته است.

ای//ن اقتصاددان خاطرنش//ان ک//رد: البته پیشبینیهای صندوق بینالمللی پول نشان از آن دارد که از س//ال 2018 س//رمایهگذاری در ایران با شیب مالیمی افزایش خواهد یافت و پیشبینی میش//ود بخش عم//دهای از این افزایش در نفت و گاز رقم بخورد.

وی درباره کانونه//ای بحرانزا در اقتصاد ایران توضیح داد: فس//اد و قاچاق، غیررقابتی بودن اقتصاد، استهالک سرمایه وضعیت نظام بانک//ی، آب ع//دم اطمینان به آین//ده )روابط بینالملل( بزرگترین بحرانهایی هس//تند که اقتصاد ایران با آن روبهروست.

بهکیش در بخش دیگری از س//خنان خود با انتقاد به عملکرد دولت روحانی، گفت: ما به دولت این نقد را داریم که تکلیف خود را روشن نمیکن//د که با اقتصاد میخواهد چه کند. آیا میخواهد اقتصاد را رقابتی کند. اگر میخواهد اقتصاد رقابتی ش//ود باید قیمت محصوالت از جمله قیمت گاز را آزاد کند.

او همچنین برای برطرف ش//دن مشکالت س//رمایه به مواردی مانند فش//ار فعاالن بازار س//رمایه به س//ازمان بورس ب//رای جلوگیری از بس//تن طوالنیم//دت نمادها اش//اره کرد و گفت: تصحیح س//اختارهای بازار، پیوستن به نظام حس//ابداری بینالملل//ی چون IFRS از جمله اقداماتی اس//ت که باید در بازار سرمایه انجام گیرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.