ﺗﻼش ﺑﺮﺍی ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺎﺯﺍﺭ ﮔﺎﺯ

Jahan e-Sanat - - News -

محمودخاقانی*آنچه مهن//دس زنگنه از آن تح//ت عن//وان دیپلماس//ی انرژی در ابت//دای ش//روع به کار دولت یازدهم نام برد، ادامه تعریفی بود ک//ه از همکاریهای انرژی منطقهای و فرامنطقهای در دولتهای قبل از دولت نهم و پس از فروپاشی شوروی سابق به ویژه در طول عمر دولت هفتم و هشتم شروع شد.

مدیر گروه محققین مطالعه بورس بینالمللی نفت ایران در جزیره کیش )آقای کریس کوک( درباره تحوالت اخیر در منطقه و تحریمهای جدید علیه ایران و روسیه معتقد است که آمریکا میداند با پیشرفت تکنولوژی و کاهش هزینه تولید نفت و گاز غیرمتعارف )شیلاویل و شیل گاز( و روی کار آوردن یک دولت دستنشانده در خانواده آلسعود با نفت عربستان و نفت آمریکا به راحتی کنترل قیمت در بازار جهانی نفت را در اختیار دارد ولی برای کنترل قیمت و ساختار بازار جهانی گاز ش//رایط تازهای را باید فراهم آورد. به همین دلیل فش//ارهای وارده روی دولت قطر در منطقه ممکن است ریشه در این نظریه داشته باشد. برخیدیگرازکارشناسانانرژیمعتقدند که طرح تشدید تحریمهای آمریکا علیه روسیه و ایران در بازارهای گاز اروپا و آسیا و دریای خزر و خاورمیانه نیز تاثیرگذار خواهد بود.

اروپانگراناست آمری//کا ع//الوه بر اینکه ب//ه عنوان صادرکنندهنفتخامواردبازاربینالمللی انرژی ش//ده است، سعی دارد به عنوان یک رهب//ر در ب//ازار گاز مایع طبیعی (LNG) خ//ود را معرفی کند. بدیهی است در این راستا ناگزیر است با روسیه همکاریکند.پرزیدنتترامپاینتمایل را دارد که منافع فدراسیون روسیه را به چالش بکشد. به نظر میرسد کنگره و سنای آمریکا خواهان این روش هستند اما تحریمهای تازه آمریکا علیه روسیه، ممکن اس//ت ش//رکتها و بانکهای اروپایی که در روس//یه فعال هستند را با مش//کالت عدیدهای مواجه کند و از اینکه با ایران نیز همکاری کنند دچار نگرانی شوند.

در واقع یا آنها باید از ادامه فعالیت و حضور در بازار آمریکا چشم بپوشند یا اینکه تحریمهای تعریف شده از سوی آمریکا را رعایت کنند. آزمایشموشکفضاپیمایایران در پی آزمایش موفقیتآمیز موشک ماهوارهبر »س//یمرغ«، فرانس//ه، آلمان و انگلیس ب//ا آمریکا توافق کردهاند که در بیانیهای مش//ترک خواستار توقف توس//عه برنامه مربوط به موشکهای بالستیک از سوی ایران شوند. در بیانیه مذکور آمده است که این ادامه آزمایش موشکهای بالستیک »تحریکآمیز« است و مدعی ش//دهاند که با قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد ناسازگار است.

ام//ا محمدجواد ظری//ف، وزیر امور خارجه ایران در تاریخ ش/شم مردادماه در ی//ک پیام توئیتری نوش//ت: »کلمه به کلمه برنامه جامع اقدام مش//ترک، با دقت مورد مذاکره قرار گرفته اس//ت. ایران در حال توس//عه موشکهایی که برای حمل کالهک هس//تهای طراحی شده باش//ند نیست.«کارشناسان آشنا به مسایل ژئوانرژی و جغرافیای سیاسی منطقه این اقدام دولت تدبیر و امید )که در آستانه ورود به دولت دوازدهم است( را یک پاس//خ خردمندانه به تهدیدها و تحریمهای دولت آمریکا تفسیر و آنرا نشانه این واقعیت توصیف میکنند که ایران ثاب//ت کرد در صورتیکه طرفین برجام به تعهدات خود پایبند نباشند، ق//ادر اس//ت راهبردهای جدی//دی را درسیاست خارجی خود تعریف کند و در عین حال به هیچوجه سیاستهای دفاعی ایران را قابل مذاکره نمیداند. در هر حال اروپا نگران نابسامانی در سیاست خارجی آمری//کا و برهم خوردن توافق برجام نیز هست. گاز؛پاشنهآشیلاروپا پسازفاجعهنیروگاهاتمیفوکوشیما در ژاپن، اروپا به ویژه آلمان و فرانس//ه تصمیم گرفتن//د برنامههای توس//عه نیروگاههای اتمیشان را متوقف کنند و به برنامههای استفاده از گاز طبیعی و انرژیهای تجدیدپذیر اهمیت بیشتری دادند.

در ح//ال حاض//ر مصرف س//االنه گاز طبیعی اروپا ح//دود 450 میلیارد مترمکع//ب اس//ت که یکس//وم آن از روسیه وارد میشود. برخی کارشناسان میگویند ب//ا توجه به خ//روج آمریکا از موافقتنام//ه پاریس و اجراییش//دن موافقتنامه مذکور توس//ط اروپا و سایر کش//ورها، ممکن اس//ت حجم واردات گاز طبیعی اروپا از روس//یه نیز افزایش یاب//د زیرا با اتمام احداث خط لولههای در دس//ت اجرا نظیر »نورثاس//تریم« در دریای بالتیک از روس//یه به آلمان، واردات گاز طبیع//ی اروپا از روس//یه به سطح 500 میلیارد مترمکعب در سال یا باالتر خواهد رفت. اروپاتالفیمیکند اتحادیه اروپا با توجه به شعار انتخاباتی پرزیدنت ترامپ که گفته است »آمریکا اولاست«عکسالعملنشاندادهوگفته است که این شعار به این معنی نیست که اروپا آخر خواهد بود.

دول//ت فرانس//ه هم رس//ما مراتب دلخوری از طرح تحریمها علیه روسیه و ای//ران را ابراز داش//ته اس//ت. در اروپا بحثهای//ی در م//ورد مقابله به مثل با طرح تحریمهای آمریکا مطرح ش//ده )نظیر مح//دود کردن حق دس//تیابی ش//رکتهای آمریکایی ب//ه بانکهای اروپایی و برنامهریزیهای حقوقی برای جلوگیری از اعمال قوانین آمریکا علیه شرکتها و بانکهای اروپایی(. در همین حالبحثهایینیزبرایشکایتازآمریکا به س//ازمان تجارت جهانی مطرح شده اس//ت. اتحادیه اروپا گفته آمریکا سعی دارد قوانین مصوب قوه مقننهاش را بر دیگر کش//ورها تحمیل کند و با اعمال فشارهای برونسرزمینی، آمریکا عمال از تجارت آزاد جلوگیری به عمل میآورد.

یک کارشناس آشنا به مسایل انرژی و سرمایهگذاری معتقد است که »مقابله به مثل« اتحادیه اروپ//ا با آمریکا برای اتحادیه مذکور کار آسانی نیست. شاید بههمیندلیلبرایخشنودکردنآمریکا درصدوربیانیهمشترکمرتبطباماهواره سیمرغ موافقت کردهاند.

مثالاگرتحریمهایجدیدآمریکاعلیه روسیه به ادامه کار احداث و بهرهبرداری از خط لوله گاز »نورثاس//تریم« لطمه وارد کند )که بیشتر آلمان را تحت تاثیر قرار خواهد داد(، آنگاه ممکن است برای آلمان متقاعد کردن 28 کش//ور عضو اتحادیه اروپا برای یک عمل مش//ترک علیه آمریکا به آس//انی میسر نباشد و هریک از آنها روابط دوجانبهشان با آمریکا را هم مدنظر قرار دهند.

آمریکادرپیبیرونراندنرقبا از بازار گاز

ترامپگفتهکهقانونجدیدتحریمها علیه روسیه، ایران و کرهشمالی را امضا خواهد کرد. در واقع ترامپ که در شرایط خاص و ناخوشایندی به سر میبرد پس از اینکه طرح متوقف ساختن خدمات درمانی مش//هور به »خدمات بهداشتی اوباما« با شکس//ت روبهرو شد )و حتی نمایندگان ح//زب جمهوریخواه به آن رای منفی دادند( قصد دارد با آنها وارد معامله شود و تصور میکند با فدا کردن نظریههای اولیهاش ب//رای همکاری با روس//یه بتواند همچنان رییسجمهور باقی بماند.

یک کارشناس آشنا به البیگریها در واش//نگتن میگوی//د ک//ه خانواده آلس//عود و طرف//داران اس//راییل در واشنگتن میلیاردها دالر هزینه کردهاند تا سناتورهای آمریکایی متقاعد شوند علیه ایران و روس//یه که توانستهاند در سوریه سیاستهای آنها برای به قدرت رساندن داعش را به شکست بکشانند قانون وضع کنند.

عالوه ب//رآن آمریکا و متحدانش در منطقه نگران س//رایت مردمس//االری دینیازایرانبهمنطقههستند.انتخابات مختلفدرایران)مجلسشورایاسالمی، شوراهای شهر و به ویژه انتخابات اخیر ریاستجمهوری( در رسانههای غربی و عربی ب//ا تحلیلهای مختلف بازتاب یاف//ت و نتیجه آن م//ورد توجه مردم منطق//ه قرار گرفته اس//ت. اکنون این نگرانی برای حاکمان منطقه و حامیان آمریکایی و اسراییلیشان به وجود آمده که مردم منطقه نظامهای دیکتاتوری و خلیفهگری را مورد سوال جدی قرار دادهاند. جنگگازطبیعی فعالیتهایاسراییلبرایکنترلبازار تولید و صادرات گاز در دریای مدیترانه و قانون اخیر وضعشده علیه روسیه و ایران نشان میدهد که یک جنگ جدید برای کنترل صنعت و بازار گاز طبیعی شروع شده اس//ت. قانون تحریم جدید علیه روسیه و ایران بر این نکته تاکید دارد که پروژه احداث خط لوله »نورثاستریم« در دریای بالتیک بین روس//یه و آلمان تامین امنیت انرژی اروپا را به مخاطره میان//دازد؛ حال آنک//ه عرضه گاز مایع طبیعی (LNG) آمریکا و صادرات آن به اروپا میتواند تامین امنیت انرژی اروپا راتضمینکند.توافقروسیهباآلمانبرای احداث خط لوله گاز »نورثاستریم« این نیت را داش//ت که اوکراین را دور بزنند و یک تولیدکننده عمده گاز طبیعی و یک مصرفکننده عمده در اروپا قرارداد مستقیمخریدوفروشگازداشتهباشند. در این رابطه کورت ولکر، نماینده ویژه آمریکا در امور اوکراین گفته پروژه احداث خطلوله»نورثاستریم«یکپروژهکامال سیاس//ی است و اروپا باید منابع تامین امنیت انرژی خود را تنوع بخش//د و از آمریکا هم گاز مایع طبیعی بخرد!

آمریکا درحال اعمال فشار به اروپا با این استدالل است که وابستگی آنها را به واردات گاز طبیعی روسیه کاهش دهد و اروپاییان اجازه دهند که گاز مایع طبیعی آمریکا جایگزین آن شود. ترامپ در این فکر بود که با دولت پوتین در این راستا به توافق برسد و از این رهگذر بتواند در بازار جهانی گاز مایع طبیعی (LNG) جایی برای خود باز و برای قیمتگذاری گاز طبیعی )که از طریق خط لوله خرید و فروش میشود( اعمال نفوذ کند.

ام//ا با مخالفت قوه مقننه آمریکا )و حزب دموکرات( با طرح رفاقت ترامپپوتین به نظر میرس//د ش//رکتهای تولیدکننده نف//ت و گاز آمریکایی باید مسیر دیگری برای کنترل بازار نفت و گاز تعریف کنند.

هدفآمریکا:برهمزدنقرارداد توتال

آمریکا در همین راس//تا سعی دارد فرانسه و چین را متقاعد سازد که قرارداد اخیرش//ان با ایران )برای توسعه فاز 11 می//دان گازی پارسجنوبی( را اجرایی نکنند و از آمریکا گاز LNG بخرند.

در همی//ن رابطه دکت//ر قرهخانی، سخنگوی کمیس//یون انرژی مجلس شورای اسالمی در کارگاه بحث مرتبط بااهمیتقراردادهاینفتیروزپنجشنبه، پنجم مردادماه در موسسه پژوهش در مدیریت و برنامهریزی انرژی دانش//گاه تهران اظهار داش//ت که او و نمایندگان مجلس شورای اسالمی پس از بررسی محرمانه آنچه بین ش//رکت ملی نفت ایران، توتال و شرکا توافق و امضا شده مطمئن ش//دهاند که منافع ملی ایران کامال مد نظر بوده و انشاءاهلل با اجرایی ش//دن آن زمینهه//ای الزم برای رونق اقتصادی کشور درسال تولید و اشتغال محقق خواهد شد. طرحشبکهانرژیخزر موسسه آموزش//ی و پژوهشی اتاق بازرگانیایران)بخشخصوصی(،موسسه پژوه//ش در مدیری//ت و برنامهری//زی انرژی- دانشگاه تهران )بخش آکادمیک و عموم//ی( و ش//رکت پترواس//کاتلند )پیشنهاددهندهطرحوبخشبینالمللی( در تاریخ 31 خردادماه ‪20) 1395‬ ژوئن (2016 درتهران یک پلتفرم را تعریف ک//رده و نام آنرا »ش//بکه انرژی خزر« گذاشتند.

شبکه انرژی خزر با در نظر گرفتن ضرورت توسعه همکاریهای منطقهای و فرامنطقهای بین کشورهای صاحب منابعغنیگازطبیعیومصرفکنندگان عمدهگازطبیعیمطرحشدهاست.ایران دروازه طالیی برای صادرات نفت و گاز حوزه دریای خزر و اکو است.

اهمیت نقش ژئوان//رژی ایران برای توس//عه همکاریهای انرژی منطقهای و فرامنطقهای )بینالمللی( مورد توجه آمریکا قرار دارد و گفته میش//ود یکی از دالیل تصویب تحریمهای جدید علیه ایران در همین راستاس//ت زیرا در اروپا ب//رای تولید برق )موس//وم به »مصرف پای//ه«( س//رمایهگذاری ب//اال و هزینه راهبری پایین را مد نظر قرار میدهند و نیروگاهه//ای تولید برق با س//وخت زغالسنگ در اولویت قرار داشت.

ولی نتایج اجالس COP21 پاریس عمال این نیروگاهها را در معرض تعطیلی قرار داده است. نیروگاههای هستهای در ردیف بعدی برای تولید برق برای مصرف پایه مطرح بودند )و هنوز هم هستند(. آنهاهمبهدلیلمخالفتهایمردمیبعد از سونامی ژاپن )فوکوشیما( از برنامههای س//رمایهگذاری جدید برخی کشورها مانند آلمان خارج شدهاند. برخی دیگر از نیروگاههایهستهاینیزدرحالرسیدن به اتمام عمر مفید خود هستند.

بنابراین س//هم گاز طبیعی در سبد ان//رژی اروپا در حال افزایش اس//ت. در زمان حاضر بس//یاری از کارشناس//ان انرژیوحتیسیاستمدارانبهایننتیجه رس//یدهاند که گاز همانا »نفت امروز و فردا« اس//ت. وزارت نفت در دولتهای هفتم و هشتم این روزها را تا حدودی پیشبینی کرده بود و طرحهای معاوضه گاز با گاز و گاز با برق ...و تعریف شد )گاز با برق جمهوری ارمنستان و گاز با گاز جمهوری آذربایجان .(...و

اتحادی//ه اروپ//ا ه//م طرحهایی را تعریف کرد که به موجب آنها قرار شد ترکی//ه محور صادرات گاز حوزه دریای خزر )اح//داث خط لوله ص//ادرات گاز ترکمنستان از عرض دریای خزر برای پیوستن به گاز جمهوری آذربایجان( به منظور تامین امنیت انرژی مصرفی اروپا باشد. اما مبتکران طرح شبکه انرژی خزر )تبدیل گاز به برق و صادرات برق به جای گاز( معتقدند چنانچه این طرح که چند سال اس//ت در ایران مطرح و به وزارت نفت و وزارت نیرو پیشنهاد شده است، به طور جدی پیگیری شود، طرح آمریکا برای احداث خط لوله گاز از عرض دریای خزر غیراقتصادی خواهد شد.

از میان سناریوهایی که برای رهایی وابس//تگی اقتصاد ایران به دالر آمریکا )یعنی درآمدهای نفتی( مطرح اس//ت ای//ن طرح درص//ورت مطالعه و عملی ش//دن میتواند بهترین راهکار را ارائه دهد. کمااینکه در قرارداد جدید با توتال و ش//رکا مالحظه میش//ود که اساس قرارداد وابس//ته به دالر آمریکا نیست و نوعی معاوضه ان//رژی با انرژی در آن مطرح است

باش/گاه صادرکنن/دگان گاز مایعطبیعی

باش//گاه صادرکنن//دگان گاز مایع طبیع//ی ‪17 (LNG)‬ عض//و دارد که در می//ان آنها قطر، مال//زی، اندونزی و استرالیا در ردیفهای اول تا چهارم قرار دارند. اس//ترالیا و آمریکا در حال رقابت هس//تند که جای قطر را در ردیف اول بگیرند. کارشناسان موفقیت آنها در پنج سال آینده را بعید نمیدانند کمااینکه آمریکا در حال تدارک یک ناوگان بزرگ حملونقل گاز طبیعی به صورت مایع (LNG) است.

ترامپ س//عی دارد نشان دهد که با برنامههای دولت اوباما مخالف اس//ت و قصد دارد آنها را به هم بزند. اما در بعضی ازبخشهایسیاستخارجیآمریکاباید این نظر را جدی گرفت که هرجا آمریکا و متحدانش شکست خورده و ناگزیر به عقبنشینی یا تغییر سیاست هستند، آنگاه ترامپ علی//ه اوباما حرف میزند کمااینکه ترامپ اذعان داشته برجام برای آمریکا خوب از آب درنیامده و سعی دارد آنرا به هم بزند.

مناطقی که داعش در عراق و سوریه در اشغال داشت، مسیر صادرات گازی اس//ت که اسراییل برای رساندن آن به ترکیه و »فراترکیه« طراحی کرده بود. هماکنون این مس//یر از دس//ت داعش خارج شده است. در واقع حضور روسیه در س//وریه هم ممکن اس//ت به دلیل جلوگیری از ایجاد یک بازار رقیب برای گاز روسیه باشد.

قرارداد توتال و ش//رکا با ش//رکت ملی نفت ایران برای توس//عه فاز 11 پارسجنوبی )و نیز با قطر برای توسعه میدان مشترک با فاز مذکور( نمایانگر این اس//ت که اروپ//ا و چین هم برای مقابله با طرحهای آمریکا برنامههایی را مد نظر دارند و باید دید دیپلماسی جدید انرژی ایران در دولت دوازدهم )مرتبط با اجرای قانون برنامه ششم و شبکه انرژی خزر و تبدیل گاز به برق و صادرات ب//رق(، چگونه خواهد بود. الزم به ذکر اس//ت ک//ه تحریم برق با تحریم معامالت نفت و گاز فرق دارد و به هیچوجه کار آسانی نیست.

*کارشناس بینالمللی انرژی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.