بانک ها در تله دولت

بررسی پیامد های تسهیالت تکلیفی در اقتصاد ایران؛

Jahan e-Sanat - - NEWS -

شرایط نظام بانکی در ارتباط تنگاتنگ با اوضاع اقتصادی کش//ور اس//ت و هر گونه نقط//ه تاریک و آس//یب زا در بدنه بانکی میتواند خطرات جدی برای اقتصاد ایجاد کند و تهدید بالقوهای برای دور کردن آن از مسیر صحیح توسعه و رشد اقتصادی باشد.

در اوضاع کنونی نیز که بانکها با محدودیتها و مشکالت متعددی مواجهاند، نبود شفافیت کافی، عدم نظارت صحیح، بزرگ شدن مطالبات مع//وق بانکی و داراییهای س//می بانکه//ا از جمله دالیلی هس//تند که میتوانند به بحرانهای موجود دامن بزنند و در این مس//یر دولت و بان//ک مرکزی الزم اس//ت هرچه سریع تر به مقابله و برخورد با این معضالت بپردازند زیرا اگر سیستم بانکی کش//ور به واس//طه ش//رایط نامس//اعد خود نتواند به تعهداتش در قبال مش//تریان عمل کند، با به خطر افت//ادن حس اعتماد عمومی در جامعه، ش//رایط نگرانکنندهای به وجود خواهد آمد که میتواند به ضرر کلی اقتصاد شود.

آنچ//ه در ش//رایط ام//روز ایران بر کس//ی پوش//یده نیس//ت، فشار همهجانبهای است که بر بانکهای کشور تحمیل میشود و با توجه به عدم وصول مطالبات معوق بانکها و بدهی دولت به نظام بانکی، بخش عم//دهای از مناب//ع بانک//ی که به عقیده خود مسووالن بانک مرکزی برابر نیمی از داراییهای آنهاس//ت، منجمد و باعث شده بانکها به این حجم از منابع دسترس//ی نداش//ته باشند که یکی از اصلیترین دالیل تحت فش//ار بودن سیس//تم بانکی کشور به شمار میرود.

نبود ش//فافیت در گزارش//گری مالی بانکها نیز یکی از اصلیترین معضالت موجود است که باعث شده مجموع//ه نظام بانک//ی با پدیدهای به ن//ام معوقات بانک//ی و در ادامه آن با بیم//اری مال//ی ترازنامهها و داراییهای بانکها مواجه شود.

ش//یوع داراییه//ای س//می در ترازنامه بانکهای کشور، به اثرات منفی در جریان اقتصاد منجر خواهد شد که میتواند جریان نقدینگی و تامین مالی کشور را با مشکل مواجه س//ازد و این مس//اله خود میتواند علتی برای تشدید رکود تورمی در اقتصاد ایران باشد.

بخش عم//دهای از س//ودآوری بانکها در س//الهای گذش//ته به دلی//ل ورود بانکها به بازار امالک و مس//تغالت در س//الهای اخیر و افزایش شعب آنها بوده است که با افزایش ارزش داراییهای ثابت، به ش//کلی غیرواقعی بیانگر سودآوری آنها بود.

در حالی که این کار موجب شده هم نسبت داراییهای آنها از سقف تعیین شده بیش//تر شود و هم در صورت فروش، ارزش این داراییها بسیار کمتر از ارزش ثبت شده آنها خواهد بود.

از س//وی دیگر با بررسی ترکیب دارایيهاي س//مي بانکها متوجه میشویم، بانکهاي کشور به ویژه خصوصيه//ا حجم قابل توجهی از تس//هیالت را به صورت تکلیفی یا غیرتکلیفی پرداخت کردهاند. جای س//وال اس//ت که این تسهیالت به چه کساني پرداخت شده، معوقات چگونه شکل گرفته و بدهکاران چه کساني هستند.

ب//ا رخ دادن این اتفاقات منفی، بخش//ی از مناب//ع بانکها به نوعی حبس میشود و در اصطالح گفته میشود که تبدیل به پول سمی یا مسموم شده است.

به طور مثال اگر یک بانک منابع حاصل از سپردههای دریافتی خود را در اختیار شرکتهای زیرمجموعه یا افراد خاص وابس//ته ق//رار دهد ت//ا آنها با این وج//وه در بازارهایی مثل س//هام، اوراق به//ادار یا بازار مل//ک، س//رمایهگذاری کنند، این موضوع میتواند باعث شود بخشی از نقدینگی، از چرخه اعتبار خارج شود و داراییهای بانکها را تبدیل به پول سمی کند.

میت//وان به وجوه بلوکه ش//ده بانکها نیز اش//اره کرد که بخشی از دارای//ی بانکه//ا را تبدی//ل ب//ه دارایی غیرواقعی میکند و از آن با عن//وان مطالبات غیرقابل وصول یا مطالبات معوق در ترازنامه بانکها یاد میشود.

انجم//اد داراییه//ای بانکها و ش//رایط تحریمی در نظ//ام بانکی تاثیرات منفی داش//ته اس//ت و در ادام//ه این روند بانکها به س//مت منابع//ی حرکت کردن//د که امکان نقدش//وندگی آنها وجود نداش//ت و س//بب ش//کلگیری داراییهای سمی بانکها شده است. علت ایجاد داراییه//ای س//می را نیز میتوان در ع//دم نظارت صحی//ح نهادهای مس//وول جس//ت و جو کرد و اگر نظارت بیش//تری صورت میگرفت شاید این اتفاق رخ نمیداد.

مجموع//ه ای//ن عوام//ل باعث بروز اش//کاالت عمدهای در اجرای سیاس//تهای پولی و مالی دولت و بانک مرکزی ش//ده است و با بسته شدن دست بانکها در تامین مالی طرحهای اقتص//ادی، فضای کالن اقتصاد آس//یب زی//ادی را متحمل خواه//د ش//د ک//ه ریش//ه در عدم ش//فافیت نظام پولی و مالی کشور دارد و در این مس//یر به دلیل عدم اس//تقالل بانک مرکزی و ناکارایی نظارت و مدیریت بانکها، ساختار بانکی کشور مورد فشار زیادی قرار گرفته است.

راهکارهایی که برای برونرفت از این مشکل معرفی میشوند نیز به دنبال اقدامات اصالحی روی شبکه بانک//ی و حرکت به س//مت اصالح ترازنامه بانکه//ا تمرکز دارند و با اجماع تمامی نهادها و مس//ووالن حاضر در این حوزه به دنبال کاهش ریسک اقتصاد این ناحیه هستند.

اگرچ//ه تاکن//ون بانکه//ا ب//ه مرز ورشکس//تگی نرس//یدهاند، اما در ص//ورت ادام//ه مس//یر غلط و سیاستگذاریهای نادرست، اوضاع بانکه//ا رو به وخامت خواهد رفت و در این مس//یر الزم است بانکها با واسطهگری س//پردهها و اعطای تسهیالت مناسب، به سمت ایجاد ارزش افزوده و مقابله با حبس منابع مالی خود بروند.

در ای//ن میان حض//ور دولت در بخش بانکی و فش//ار آن بر بانکها مبنی بر اعطای تسهیالت تکلیفی یا برخورد دس//توری برای کاهش نرخ س//ود، باعث میشود بانک در شناسایی فرد تس//هیالتگیرنده و اولویتهای خود دچار مشکل شود که در نتیجه برگش//ت س//رمایهها با حساس//یت دنبال نخواهد شد و تسهیالت از کارایی الزم برخوردار نخواهد بود.

در همین حال یک مقام اس//بق بانک مرکزی با برش//مردن دالیل ایجاد ترازنامه منفی بانکها، معتقد اس//ت هرچه س//ریعتر دولت باید جس//ارت و قدرت مقابله با چنین شرایطی را در خود ایجاد کند.

رییس کل اسبق بانک مرکزی در رابطه با علت ترازنامه منفی بانکها گفت: ای//ن موضوع دالیل مختلفی دارد. دلی//ل اول آن بحث معوقات بانکی اس//ت که اکن//ون طبق آمار غیررسمی 19 درصد است.

طهماس//ب مظاه//ری در مورد دالی//ل این حجم از معوقات بانکی که رق//م باالیی در اقتصاد اس//ت، گفت: دلیل اول عدم نظارت بانکها نسبت به کسانی است که تسهیالت از آنه//ا گرفتهان//د و در این رابطه نظارت کمی وجود دارد تا مشتریها وامها را در جای خود مصرف کنند و بازپرداخت انجام دهند.

مظاه//ری عام//ل دوم معوقات بانکی را شرایط اقتصادی نامناسب کشور دانست که در طول سالهای گذشته با سیاس//تهای اشتباه بر کش//ور حاکم ش//ده و فضای رکود را در اقتصاد کش//ور به وجود آورده است و گفت: تعدادی از افرادی که وام گرفتهاند به نیت سرمایهگذاری و ایجاد تولید بوده اس//ت تا بتوانند از مناف//ع و س//ود آن وام خ//ود را بازپرداخت کنند اما شرایط رکودی که اکنون حاکم است فضای کسب و کار و رون//ق در آن را از آنه//ا دور ک//رده اس//ت و در نتیجه آنها نتوانستند تعهدات خود را به بانکها بپردازن//د.وی دلیل س//وم معوقات بانکی را تسهیالت تکلیفی، اجباری و دستوری توسط دولت به بانکها دانست و به رادیو اقتصاد گفت: در دولت س//ابق نیز این موضوع وجود داشته اس//ت، بدون اینکه اعتباری از مش//تری دریافت ش//ود به آنها وام پرداخت میش//ده و مش//تری طلبکارانه به بانکها رجوع میکرده و اگ//ر بانکه//ا در پرداخ//ت آن همکاری نمیکردند دستگاه دولتی به مقابله با آن میپرداخته اس//ت. مظاهری دلیل دیگر ترازنامه منفی را که در دولت فعلی ش//کل گرفته اس//ت و ریی//س کل بانک مرکزی نیز به آن اذعان دارد، افزایش سود علیالحساب دانست و افزود: زمانی که س//ود پرداختی به مشتریان با سود دریافتی از تسهیالت اعطایی به آنها متوازن نباشد چنین وضعیتی به وجود میآید.رییس کل اس//بق بانک مرک//زی با اش//اره به تبعات چنین وضعیتی در اقتصاد کش//ور گف//ت: هرچه س//ریعتر دولت باید جس//ارت و قدرت مقابله با چنین ش//رایطی را در خ//ود ایج//اد کند چ//را که ای//ن امکان وج//ود دارد، بانکها نتوانند به تعهدات خود در قبال مشتریها عمل کنند که این ش//رایط نگران کننده خواهد بود و برای مقابله ب//ا آن باید عزم جدی وجود داشته باشد.

در همین رابطه پژوهشگر بانکی تخصیص غیربهین//ه منابع بانکها را دلیل ایجاد داراییهای سمی در ترازنامه آنها میداند.

محم//د ارباب افضل//ی گفت: در حالی که بانکها وظیفه واسطهگری مالی دارند و به نمایندگی از مردم بای//د فعالی//ت کنن//د، نقدینگی را در بخشه//ای غیرتخصصی مانند مسکن س//رمایهگذاری کردند که امروز از آنها به عن//وان بنگاهداری بانکها یاد میشود.

وی افزود: با ورود بازار مسکن به رکود، بازدهی مورد انتظار بانکها تامین نشد و در نهایت بخشی از این منابع به عنوان منابع قفل شده در ترازنامه نظام بانکی خودنمایی کرد و امروز از آنها به عنوان داراییهای سمی و منجمد یاد میشود.

ارباب افضلی تصریح کرد: جریانی ک//ه به عنوان س//پردهها وارد نظام بانکی شد از طرف تسهیالت دچار مش//کل کرد. همچنین بخش//ی از منابع نیز ب//ه خاطر تخصیص غیر بهینه بانکها، دوب//اره داراییهای سمی را در ترازنامهها ایجاد کرد.

ای//ن پژوهش//گر بانک//ی افزود: جریانی که به عنوان سپردهها وارد نظام بانکی شد از طرف تسهیالت دچار مشکل شد. همچنین بخشی از منابع نیز به خاطر تخصیص غیر بهینه بانکها، دوب//اره داراییهای سمی را در ترازنامهها ایجاد کرد.

وی ادام//ه داد: ع//الوه ب//ر این، امروز حضور دولت در بخش بانکی را به صورت تس//هیالت تکلیفی یا تاثیرگ//ذاری در تعیین نرخ س//ود بانکی میبینیم و اینها باعث ش//د بانک شناسایی فرد تسهیالتگیرنده را در اولویت قرار ندهد، چون مساله بانک سودآوری نبود و تنها به سهم بازار فکر میکرد.

ارباب افضلی ب//ه ایبنا گفت: در چنین شرایطی بانکها خیلی درباره برگشت سرمایهها با حساسیت کار نمیکنن//د و بعد بح//ث اطالعات نامتقارن پیش میآید و تسهیالت دیگر کارایی الزم را ندارد.

در عین حال، به جای برگشت و درآمدزایی از تسهیالت، مطالبات معوق و داراییهای منجمد در نظام بانکی ایجاد میشود.

این کارش//ناس ارشد پژوهشی گفت: این مسایل باعث شد بانکها درآمدی برای تس//هیالت پرداخت ش//ده متصور نباش//ند و از آنسو به دلیل رکود در بازارهای مسکن و ارز ...و عموما سپردههای سرگردانی که باعث جریان مخرب نقدینگی بودند، بهترین محل سرمایهگذاری را نظام بانکی میدانستند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.