ظرفیت حج در كاهش تنش ایران و عربستان

Jahan e-Sanat - - صفحه اول -

دكتر صالحالدین هرسني*

نق//ش منطق//هاي و راهب//ردي عربس//تان در فاصله سالهاي 2006 تا 2016 افزايش يافته است. عل//ت آن را ميت//وان در افزاي//ش قيم//ت نفت در سالهاي 2005 تا 2012 دانست. در اين دوران عربستان به مازاد قابل توجهي از درآمدهاي نفتي دست يافت و بخش قابل توجه آن را به حوزههاي امنيت//ي و راهبردي اختصاص داد. اين وضعيت موج//ب تغيير در قالبه//اي ادراكي و تحليلي مقامات سعودي در قبال سياستهاي امنيتي شد بهگونهاي كه در پرتو اين تغييرات ادراكي، زمينه براي گسترش رقابتهاي ژئوپليتيكي و پيوند آن با نشانههاي ايدئولوژيك و مذهبي در اين منطقه فراهم شد. هماينك به نظر ميرسد در سايه تنش فزاينده ايران و عربستان، انگيزه براي جايگاهيابي راهبردي عربس//تان در منطقه غرب آسيا رو به افزايش اس//ت و اين كش//ور قص//د دارد از همه قابليتها و پتانسيلها براي اثرگذاري بر ماهيت و فرآيند كنش منطقهاي استفاده كند.

نقشمنطقهايوراهبرديعربستاندرفاصلهسالهاي6002 2016ات افزایشیافتهاست.علتآنراميتواندرافزایشقیمت نفتدرسالهاي5002 2012ات دانست.درایندورانعربستان به مازاد قابل توجهي از درآمدهاي نفتي دست یافت و بخش قابل توجه آن را به حوزههاي امنیتي و راهبردي اختصاص داد. این وضعی//ت موجب تغییر در قالبهاي ادراکي و تحلیلي مقامات سعودي در قبال سیاستهاي امنیتي شد بهگونهاي که در پرتو این تغییرات ادراکي، زمینه براي گسترش رقابتهاي ژئوپلیتیکي و پیوند آن با نش//انههاي ایدئولوژیک و مذهبي در این منطقه فراهم شد. هماینک به نظر ميرسد در سایه تنش فزاینده ایران و عربستان، انگیزه براي جایگاهیابي راهبردي عربستان در منطقه غرب آس//یا رو به افزایش اس//ت و این کشور قصد دارد از همه قابلیتها و پتانسیلها براي اثرگذاري بر ماهیت و فرآیند کنش منطقهاي اس//تفاده کند.آنگونه که از شواهد و قرائن پیداست، بازیابي قدرت و نقش عربس//تان در فاصله این سالها تابعي از معادله هویت و رقابتهاي منطقهاي با ایران بوده بهگونهاي که این کشور توانست ائتالف گستردهاي از کشورهاي عربي و گروههاي ضدایران را در محیط منطقهاي غرب آسیا ایجاد کند. هماینک عربستان در تداوم همان ائتالفها تالش دارد همه قابلیتهاي خود را براي بياثرسازي نقش ایران و کاهش نفوذ آن در مناسبات منطقه استفاده کند و قصد ندارد بازي ژئوپولیتیکي- ایدئولوژیکي را به ایران واگذار کند. حتي عربستان با تسري بحران به حوزه حج، فاز جدیدي از جدالگرایي امنیتي را با ایران شروع کرد و آن را دس//تاویزي براي تداوم تنش با ایران کرده اس//ت. حادثه منا در س//ال 94 و تعطیلي حج در سال 95 و سرانجام در نظر گرفتن شروطي تحقیرآمیز براي حجاج ایراني از نشانههاي بارز جدالگرایي امنیتي عربس//تان از مسیر سیاسي کردن حج در قبال ایران اس//ت.نظر به آنکه تداوم تنش در روابط دیپلماتیک ایران و عربس//تان به سود هیچیک از دو کشور نیست، ضرورت دارد از ابتکارات فرهنگي براي کاهش روابط تنش در روابط ایران و عربستان استفاده کرد. در این ارتباط حج، مناسبترین مسیر و موثرترین ابتکار فرهنگي براي حل منازعه ایران و عربستان است و محققا این ظرفیت را دارد که بتوان از رهگذر آن در ازسرگیري روابط ایران و عربس//تان کمک گرفت. هماینک نش//انههایي از انعطاف در سخنان اخیر رهبر معظم انقالب مشاهده شده است. پیام مستتر در سخنان ایشان بر این نکته تاکید ميکند که ایران آمادگي سازش با عربستان را دارد و لزومي به تداوم تنش و بحران در روابط ایران و عربستان نیست. در این ارتباط تاکید رهبر معظم انقالب مبني بر آماده شدن فضاي امنیتي براي حجاج ایراني در حج امسال ضمن اینکه بیانگر تمهید شرایط براي امنیت فیزیکي زائران است، به امنیت رواني زائران برميگردد. این شرایط از یک طرف به معناي دعوت عربستان براي پایان دادن به منازعه و از طرف دیگر به معناي آمادگي ایران براي ازسرگیري روابط و الاقل کاهش تنش در قبال عربستان است. البته تحقق این امر قبل از هر چیز در گرو پذیرش عربستان در قبال دعوت و سگینالهاي فرهنگي ایران اس//ت. در شرایط حاضر به نظر ميرسد با توجه به برقراري حج امسال، عربستان نیز بيمیل به پذیرش چنین دعوتي نیست. تنها مانع موجود در تحقق این ابتکار، وجود عنصر ایرانستیزي چون محمد بن سلمان است که البته مسیر مهار او تنها از راه غیرسیاسي کردن حج از طرف ایران امکانپذیر است. محققا اجتناب از سیاسي کردن حج مولفههاي هویتي و ادراکي را تحت تاثیر مثبت و س//ازنده خود قرار ميدهد. نظر به آنکه برقراري حج امسال فرصت کلیدي براي کاهش منازعه در روابط ایران و عربس//تان است، الزم است از هر گونه اقدام تحریکي و بهانهسازوهمچنینهیجانضدراهبرديدرمراسمومناسکحج جلوگیري شود. در غیر این صورت هرگونه اقدام بهانهساز دستاویز تداوم جدالگرایي عربستان و ایران خواهد شد.

* مدرس علوم سیاسي و روابط بینالملل

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.