سرنوشتنامعلومحاکمپولی

Jahan e-Sanat - - News -

بانــک مرکزی همواره بــه عنوان یکی از قویترین نهادهای سیاستگذار و ناظر بر اقتصاد کشور که مســوول تنظیم و اجرای طرحهای اعتباری و پولی بر اســاس سیاستهای کلی اقتصادی کشــور اســت، عملکرد دولتها و میزان موفقیت آنها در عرصه اقتصاد را بازتاب میدهد و کارنامه روسای بانک مرکزی در هر دوره نسبت به دیگر دورهها و در همین راستا دستاوردهای حاصلشده در دوران حیات آنها مورد سنجش کارشناسان و فعاالن اقتصادی قرار میگیرد.

رییس کل بانک مرکزی در دوره چهار ساله دولــت یازدهم که از ســال 2۹۳۱به این حکم منصوب شــده اســت، حال با نزدیک شدن به روزهــای پایانی این دولت بایــد کارنامه خود را به رییسجمهور ارائه دهد و ضمن بررســی عملکردش در حوزه پولی و مالی طی این مدت توسط کارشناســان، مسووالن و صاحبنظران، مشخص شود که آیا وی توانایی باقی ماندن در این پست پراهمیت دولتی برای دولت آینده را دارد یا خیر.

ولیاهلل ســیف در طول ایــن مدت اقدامات بســیاری در زمینه سیاستگذاریهای پولی در اقتصاد و سیستم بانکی کشور انجام داده است که طبیعتا برخی از آنها دستاوردهای مثبت و برخی دیگر تبعات منفی برای اقتصاد کشور به همراه داشــتهاند و الزم است با بررسی موشکافانه این اقدامات مشخص شود میزان توفیق و عملکرد وی در طول چهار سال گذشته چگونه بوده است؟

ســیف در راس بانک مرکزی در راســتای تحقق اهداف کلی اقتصــاد مقاومتی در طول چهار سال گذشــته، اقداماتی در جهت حفظ ثبات اقتصاد کالن کشــور از طریق کنترل نرخ تورم، ثباتبخشی به بازار ارز و اعطای تسهیالت به بخشهای اقتصادی در راستای کمک به رشد اقتصادی انجام داده است.

همچنین تامین مالــی بنگاههای کوچک و متوسط، تعمیق بازار بینبانکي و هدایت بانکها به این بازار، انتظامبخشي به حسابهاي دولتي از طریق راهاندازي ســامانه نسیم، بازنویسي و بوميسازي سامانههاي نظامهاي پرداخت مانند ســامانه ســاتنا و چکاوک، طراحي و راهاندازي ســامانه نظارت ارز (ســنا)، تثبیت نرخ ارز در کشــور و تامین به موقع و مناسب ارز مورد نیاز واردکنندگان، انتظامبخشي به بازار پول و افزایش پوشش آمارهاي پولي و بانکي از جمله اقدامات مثبــت بانک مرکزی و رییس کل آن در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی بوده است.

با این حال اتخاذ سیاستهای اقتصادی که نقاط ضعفی در پیادهســازی داشتهاند یا عدم اجرایی شدن برخی وعدههای سیف در طول این چهار سال، باعث شده در نمرهدهی به عملکرد رییس کل بانک مرکزی با تردید مواجه شویم که الزمه آن بررسی برخی اقدامات عمده و نتایج و تاثیرات آنها بر بدنه اقتصادی کشور است. نرخ تورم مسووالن بانک مرکزی تکرقمی شدن تورم را به عنوان بزرگترین دســتاورد این بانک در تریبونهــا و گزارشهای خود مطرح میکنند. کاهــش نرخ تورم از حدود ۰۴ درصد به زیر ۰۱ درصد، اقدامی بزرگ و ارزشمند و حتی کمسابقه در دوران حیات کشــور اســت و الزم است به مجموعه دولت یازدهم و بانک مرکزی به خاطر آن تبریک گفت ولی نکته حائز اهمیت در این میان آن است که این دستاورد به عقیده بسیاری از کارشناسان و فعاالن بازار به قیمت ایجاد رکود گسترده در جامعه حاصل شده است و در طول ماههای اخیر صحبتهای زیادی مبنی بر صحیح یــا غلط بودن این اقدام دولت و بانک مرکزی از سوی موافقان و مخالفان به میان آمده است.

در این مسیر التزام مجموعه دولت و همکاری رییسجمهور نسبت به انضباط مالی، باعث شد بانک مرکزی برای کنترل نرخ تورم دچار مشکل جدی نباشد و در این بین تمام بخشهای اقتصاد و اعضای دولت دست به دست هم دادند تا بانک مرکزی نهایت توان خود را برای مهار تورم به کار گیرد که در این مســیر با توفیقات ارزشمندی هم همراه بود.

این در حالی است که در دولتهای نهم و دهم مشکل اصلی اعمال فشار مستقیم رییسجمهور وقت به بانک مرکزی و بانکها برای پرداختهای بدون پشتوانه بود که البته با هیچگونه مقاومتی از ســوی رییس کل وقت بانک مرکزی روبهرو نمیشــد.نقطه قوت در دوران ریاست سیف بر بانک مرکزی این بود که رییسجمهور و مشاوران اقتصادیاش به پیامدهای اســتقراض از بانک مرکزی کامال واقــف بودند و جز در چند مورد محدود مانند پرداخــت دو هزار میلیارد تومان بابت تسهیالت خرید خودرو در قالب طرح ضربتی خروج از رکود، بانک مرکزی را برای تزریق پول تحت فشار قرار ندادند.

در واقع میتوان گفت بانک مرکزی در کنار تیم اقتصادی دولت در زمینه مهار تورم و کنترل قیمتها توانســت خوب عمل کند و دستاورد تورمی حاصلشده جزو کارهای بهیادماندنی دولت و بانک مرکزی به شمار میرود ولی سیف و تیم مشاوران و معاونین همراهش همواره مورد نقد در زمینه گسترش رکود اقتصادی بودهاند که باعث شده دستاورد تورمی حاصلشده با کشمکشهای فراوانی مواجه باشد. موسساتغیرمجاز یکی دیگر از اقدامات سیف در زمان ریاست در بانک مرکزی جمهوری اسالمی ایران اعطای مجوز به موسسه مالی و اعتباری کاسپین بود که از انحاللهشتتعاونیتشکیلمیشد.اینمجوزدر حالی اعطا شد که این تعاونیها با مشکالت زیادی همراه بودند و صالحیت مورد نیاز را نداشتند و مجموعه اقدامات انجامشده نتوانست گرههای کور موجود که ناشی از مشکالت ساختاری بود را از هم باز کند.

ســیف و معاونانش از ابتدای آغاز کار بانک مرکــزی وعدههایی در مورد ســاماندهی این موسسات دادند و قصد داشتند ظرف یک سال پرونده این موسســات را ببندند اما با گذشــت زمان مشخص شد مساله پیچیدهتر از تخمین مســووالن بانک مرکزی است و به همین علت هم تاکنون نهتنها برخی از این موسســات در حــال ادامه فعالیت خود و جذب ســپردههای مردم هستند، بلکه در مواردی موسساتی چون کاسپین که تحت نظارت بانک مرکزی وظیفه ساماندهی به سپردههای مردم در این تعاونیها و موسســات را داشتند، دچار مشکالت فراوانی شدهاند و ســپردهگذاران آنها با اعتراض و بعضا تجمعهایی مقابل نهادهای حاکمیتی، خواستار رسیدگی به مشکالتشان هستند.

در واقع میتوان گفت با آنکه طی سالهای گذشــته همواره بانک مرکزی در این مســیر تــالش کرده و بالغ بر یکصد تعاونی غیرمجاز را ســاماندهی و صدها تعاونی و صندوق غیرمجاز را تعطیل کرده است اما اقدامات انجامشده باعث بازگردانده شدن سپردههای مردم نشده است و همین امر نارضایتی مردم را نسبت به عملکرد بانک مرکزی به همراه داشته است.در مورد اتفاقات اخیر که به موضوع تعاونیهای غیرمجاز از جمله تعاونی اعتبار غیرمجاز و منحله فرشتگان مربوط میشــود، بانک مرکزی به شناسایی و ارزیابی داراییهای این تعاونی و اختصاص خط اعتباری به موسسه اعتباری کاسپین به اندازه داراییهای شناساییشدهپرداختهاستتاامکانتعیینتکلیف یا پرداخت سپردههای مردم فراهم شود. با این حال طوالنی شدن این روند و عدم وصول مطالبات سپردهگذاران در مراجعه به برخی شعب باعث شکلگیری نقطه منفی در ذهن مردم نسبت به عملکرد سیف و بانک مرکزی شده است. کاهش نرخ سود کاهش نرخ سود بانکی همراستا با کاهش نرخ تورم شاید یکی از اصلیترین وعدههای رییس کل بانک مرکزی از ابتدای فعالیتش در مدیریت بازار پولی و بانکی بوده باشــد ولی مراجعه به شعب بانکها و موسسات کشــور نشان میدهد نرخ بهره بانکی آن گونه که باید و شاید در طول یک سال گذشته، در مدیریت و کنترل بانک مرکزی قرار نداشته است.

رییس کل بانک مرکزی طی ســخنانی در ابتدای ســال گذشــته از برنامه این بانک برای کاهش نرخ سود بانکی و تداوم آن خبر داده بود ولی این وعده سیف به طور اثرگذار و نتیجهبخش محقق نشد.

در واقــع طی این مدت و با وجود تداوم روند نزولی نرخ تورم مطابق آمارهای بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، خبری از کاهش نرخ سود بانکی جز در تعداد محــدودی از بانکهای دولتی، به گوش نمیرسید و این درحالی است که تمامی کارشناســان و صاحبنظران در عرصه تولید و اشــتغال بر لزوم کاهش نرخ بهره بانکی تاکید داشــتهاند و عقیده دارند تا زمانی که نرخها در محدودهای متناســب با نرخ تورم تثبیت نشود، امکان رشد سرمایهگذاری و توسعه اقتصادی در کشور فراهم نخواهد شد؛ اتفاقی که تاکنون رخ ندادهاستوبانکمرکزینتوانستهعملکردمثبتی در این زمینه حاصل کند.

سیف معتقد است مقدمه کاهش نرخ سود بانکی با تغییر نرخ سود بازار بینبانکی و کاهش آن فراهم شده است ولی شاید به این خاطر که بانک مرکزی تمایلی به کاهش دستوری نرخ سود ندارد، تا کنون نتوانسته سود بانکی را به محدوده مورد نظر برساند.

بــا توجه اینکه حدود چنــد هفته به پایان حیات دولت یازدهم باقی مانده اســت، بعید به نظر میرســد وعده رییــس کل بانک مرکزی مبنی بر کاهش نرخ ســود بانکی در این دولت محقق شود و باید احتماال منتظر تحقق آن در دولت دوازدهم ماند. تکنرخی شدن ارز یکی دیگر از وعدههای اقتصادی رییس کل بانک مرکزی که در طول ســالها مورد توجه کارشناسان و فعاالن اقتصادی بوده است و آن را مقدمهای برای کاهش نرخ سود بانکی و توسعه فضای کسب و کار در ایران میدانند، تکنرخی کردن ارز است.

در حالی که این وعده مطابق اظهار نظرهای سیف به نظر میرسید در سال ۳۹ اجرایی شود، با این حال تا امروز محقق نشده است و این اتفاق در شرایطی رقم میخورد که به عقیده بسیاری از صاحبنظــران حوزه پولی و بانکی، با اجرایی شدن برجام و همچنین ثبات نسبی ایجاد شده در بازار کشور به واسطه کنترل تورم و رشد مثبت اقتصادی نسبتا پایدار طی چندین فصل پیاپی، مقدمات اجرای ارز تکنرخی فراهم شــده ولی اجرای این سیاست منوط به مهیا شدن شرایط بینالمللی برای نظام بانکی است.

از سوی دیگر الزم است تا نظام ارزی کشور از حالت دستوری خارج و به شکل شناور مدیریت شــود تا امکان تطبیق نرخها بــا واقعیتهای اقتصادی بازار ایران فراهم شود که این امر تاکنون به دلیل مشکالت موجود محقق نشده است.

آنطور که قانون برنامه پنجم توسعه تکلیف کرده نظام ارزی کشور باید شناور مدیریت شده باشد و نرخ ارز با توجه به حفظ دامنه رقابتپذیری در تجــارت خارجی و با مالحظه تورم داخلی و جهانی و همچنین شرایط اقتصاد کالن از جمله تعیین حد مطلوبی از ذخایر خارجی تعیین شود تا از بروز مفاســد اقتصادی و رانت در مبادالت اقتصادی جلوگیری به عمل آید.

با توجه به اینکه سالهای گذشته نظام ارزی کشور شــاهد چندنرخی بودن ارز بوده است و سیاستهای مختلف در راستای تکنرخی کردن این بازار تاکنون به نتیجه نرسیده است، باید دید با وجود مانورهای تبلیغاتی سیف و بانک مرکزی آیا فرآیند تکنرخی شدن ارز در دولت دوازدهم به وقوع خواهد پیوست یا باز هم در کشمکشهای سیاسی و اقتصادی موجود و با بهانههای مختلف در سالهای پیشرو عملی نخواهد شد. انتظارات بخشخصوصی برآورده نشد کارشناسان نیز بر این باورند که سیف با وجود عملکرد مثبتی که در زمینه ثبات ارزی و مهار نرخ تورم داشته است، آنطور که انتظار میرفت نتوانسته خواستهها و انتظارات را برآورده سازد.

در همین حال ابراهیم جمیلی، رییس خانه اقتصــاد ایران در گفت و گو با «جهان صنعت» اظهار کرد: سیف نتوانسته است در طول چهار سال گذشته انتظارات بخشخصوصی را برآورده ســازد و همچنین موفق نشد مشکالتی که در برخی از بانکها و موسســات وجود داشت را به شکل صحیحی مدیریت کند و اینها جزو موارد منفی در کارنامه عملکرد سیف در بانک مرکزی به شمار میروند.

جمیلــی گفت: بانک مرکــزی در کنار تیم اقتصادی دولت در زمینــه مهار تورم و کنترل قیمتها توانســت خوب عمل کند و دستاورد تورمی حاصل شده جزو کارهای به یاد ماندنی دولت با حضور خوب بانک مرکزی بود. ولی آقای سیف و تیم اقتصادی اش در حل مشکل رکود اقتصادی به جز در ســال گذشته، نتوانست کار خاصی صورت دهد.

وی افزود: با این حال ســیف نتوانسته است آنطور که انتظار میرفت خواستهها و انتظارات را برآورده کند و حتی اگر در این مسیر گریبانگیر مشــکالت و محدودیتهایی بود، الزم به نظر میرسید تا این مســایل را با مردم و مسووالن در میانگــذارد ولی ما هیچ زمان شــاهد این نبودیم که رییس کل بانک مرکزی به بیان این محدودیتها بپردازد.

جمیلی اضافه کرد: نکته دیگر در کارنامه سیف این بود که بعد از برجام به نوعی اظهار کرد که میتوان یکشــبه مشکالت نظام بانکی را حل کرد اما مشکالت ریشهای و سختیهای موجود، کار را برای بانک مرکزی ســخت کرده بود و در آن شــرایط بیان این موضوع غلط و عجوالنه به نظر میرسید.

این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: اگرچه برجام برنامه خــوب و مفیدی بود ولی نیازمند کار جدی و بلندمدتی بود که بتواند به رفع موانع و توسعه اقتصادی منجر شود با این حال مطرح شدن این موضوع از جانب سیف سطح انتظارات را باال بــرد و زمانی که این انتظــارات برآورده نشدند نارضایتی فعاالن اقتصادی و بانکی را در پی داشت.

وی اظهار کرد: در همین زمینه الزم بود بخش بینالملل بانک مرکزی از خود فعالیت جدیتر و جنبش بیشتری نشان میداد و باید تالش خود را برای رفع موانع موجود و دستیابی به گشایشهای اقتصادی بیشتر میکرد.

جمیلی افزود: بانک مرکزی میتوانســت با تقویت تیمهای مذاکرهکننده و ارســال آنها به کشورهای خارجی، امکان گفتوگو و دستیابی به توافقهای بینالمللی بانکی را به شکل گستردهتر و کارآمدتری فراهم کند که این اتفاق در طول یک سال گذشــته آنطور که انتظار میرفت، محقق نشد.

وی تاکید کرد: بنابراین انتظاراتی از این دست از مدیری مانند ســیف طبیعتا باال خواهد بود و زمانی که سطح توقع و انتظارات باال باشد انتقادات هم بیشتر خواهد بود که میتواند مثبت یا منفی بودن عملکرد وی را تحتالشعاع قرار دهد.

جمیلی با پیشبینی شرایط بانک مرکزی در دولت دوازدهم اظهار کرد: میتوان گفت در چهار سال آینده اگر با یک برنامه جامع و عملیاتی امکان فعالیت هر چه بیشتر و بهتر بانک مرکزی فراهم شود، ولیاهلل سیف در صورت باقی ماندن در سمت خود، میتواند عملکرد خوبی از خود نشان دهد و در اختیار گذاشتن چنین فرصتی برای وی در دولت دوازدهم میتواند مفید و به ســود جامعه بانکی و اقتصادی کشور باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.