111 سالی كه بر ما گذشت

Jahan e-Sanat - - صفحه اول -

دکترصالحالدینهرسني*

جنبش مشروطهطلبي نمود سیاســي و اجتماعي ورود اندیشــه مدرن به ایران اســت. این جنبش با طرح اندیشههايسیاسيواجتماعي با محوریت ارزشهایي چون مساواتطلبي، آزادیخواهي، قانونگرایي، دموکراسي و اومانیسمتوسطبرخيازنخبگانسیاسيودولتمردان وطنخواهي چون میرزا تقيخان امیرکبیر، قائم مقام فراهاني و میرزا حسینخان سپهساالر دوران سیاسي جدیــدي را در تاریخ ایران رقــم زد.هماینک و پس از گذشــت 111 ســال از جنبش مشروطیت هنوز انتظارات از قانونگرایي و نظام پارلمانتاریسم آنگونه که شایسته و بایســته این جنبش پیشرو و مترقي اســت، فراهم نیست و برآورده نشده است. در حیطه قانونگرایي وضع کمي نگرانکننده است به گونهاي که لگانیسمیاهمانقانونگرایيعصرمشروطهجايخود را به رابطهگرایي داده است و از آن فقط نشانههایي در حد شعار در کتابها و اماکن و معابر عمومي باقي مانده است.هماینکدرسایهبرخيضعفهاوخألهايقانوني وهمچنینبرداشتهاوتفاسیرخودسرانه،قانونگریزي به امر روالمند و روتین تبدیل شده است و عصبیت و هیجان بيبازپرس برخي از مقامات و فرصتطلبان بهگونهاي فزاینده در حال تکرار شدن و بازتولید است. در بطن این تکرارهاست که فساد در شقوق مختلف آن چهره ميگشــاید و آرامش وجدانهاي بیدار را به چالش ميگیرد.ســازوکارهاي ما در پارلمانتاریسم و شیوه انتخاب ما هم در نظام نمایندگي چندان تعریفي ندارد و بیشتر مبتني بر هیجان و احساس همراه است تا تصمیم عقالیي. یک بررسي اجمالي از سازوکارهاي نظام نمایندگي بیان ميکند که تا چه میزان اهداف و منویات وقت حاضر نظام نمایندگي با پارلمانتاریسم رهبران عصر مشروطه فاصله دارد. در شرایط حاضر تصمیم و برنامههاي عقالیي در امر انتخابها کارساز نیست و آنچه سرنوشتساز و تعیینکننده است، موج آخرياستکهدرآخرینلحظاتانتخاباتبهراهميافتد و فوجي از موجسواران نامدار و بينام را براي رفتن به پاستور یا بهارستان همراه خود ميکند. اما وضعیت در دموکراسي با توجه به غایات مشروطه چندان مطلوب نیســت و بیشتر به برگزاري انتخابات و نتایج عددي آن خالصه ميشــود. از فرهنگ سیاسي مشروطه هم فقط توانستیم مشورتناپذیري، نداشتن تسامح، رقابتستیزي، بيتفاوتي سیاسي، خردناورزي، آمریت و تابعیــت را حفظ کنیم. به جهت همین لغزشها، کاستيهاوفقدانهاستکهباگذشتبیشازیکقرن از مشروطه هنوز نظام سیاسي ایران نتوانسته رهبراني ازجنسامیرکبیر،قائممقام،میرزاحسینخانقزوینيو مصدق را بازتولید کند و اگر هم کرده است، تعداد آنها از انگشتان یک دست فراتر نميرود. بدون تردید تداوم اینوضعیتنتیجهايجزدرجازدنوبروزجامعهکلنگي ندارد. جامعه کلنگي بر خصلتي چون کوتاهي عمر نوساناتوتغییراتحتيتغییراتمهموبنیادینتاکید ميکند که عدم توسعه و اختالل در نظم سیاسي را به دنبالدارد.نظربهاینکهمراسمتحلیفدولتدوازدهمبا یکصدویازدهمینسالگردمشروطیتتقارنیافتهاست، شاید بتوان این تقارن را نشانه و آغازي براي برونرفت از وضعیتي دانست که نظام سیاسي در طول این سالها گرفتار آن بوده است. محققا عبور از این شرایط فضاي سیاسي و اجتماعي ایران را به سمتي خواهد برد که 111 سال پیش رهبراني چون امیرکبیر، قائممقام و سپهساالر خواهان آن بودهاند. اگر این امکان فراهم شود و فضاي سیاسي و اجتماعي ایران به سمت تکامل و هویتتکوینيخودبرود،ميتوانگفتکهتالشرهبران مشروطه با وجود آنچه گفتهاند و ميگویند، ثمربخش بوده و هدر نرفته است.

*مدرسعلومسیاسيوروابطبینالملل

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.