دیپلماسی تعامل با جهان برای نفسکشیدن

اولین اجالس بینالمللی گردوغبار در تهران برگزار شد

Jameh Pouya - - اجتماعی محیطزیست - الهه موسوی

هرچند موضوع گردوغبار چندسالی است که به مشکلی جدی در برخی استانها و شهرهای ایران تبدیل شده، اما سالها پیش، بسیاری از کارشناسان محیط زیست ورود این مهمان ناخوشایند را به زندگی مردم ایران پیشبینی کرده و هشدار داده بودند. اما هم مسئوالن و سیاستگذاران کشور و هم مردمان شهرها و روستاها، چشمها و گوشهای خود را به روی حقیقت بستند و گمان کردند که اگر خود را به ندیدن بزنند، گرد وغبار و ریزگرد زندگیشــان بیرون خواهد رفت.

دولتها ســدهای بیشــتری را مصوب و اجرائــی کردند و وزارتخانهها با سازمان حفاظت محیط زیست بر سر مجوز حفاری نفت در هورالعظیم و شــادگان و طرحهای گردشگری در کارون و دیگر طرحهای مثال توســعهای، چک وچانه میزدند. مردم هم بیخیال هشــدارها، با الگوگیری از دولتها و مدیران اســتانی و شــهری، مخصوصا استانداران که عموما به دنبال اجرای طرح به هر قیمت برای ثبت در کارنامه خود هســتند، هر یک به منافع شــخصی کوتاهمدت و اشــتغال آنی و درآمدزایی لحظهای فکر میکردند و به دنبال راهی برای گریز از قوانین محیط زیســت و مأموران ســختگیر آنها بودند. درست در همین لحظهها بود که ریزگردها شــکل گرفتند و به حرکت درآمدند و آنقدر پیشروی کردند که بعد از آسمان شهر، به درون خانهها و حتی در ریههای شهروندان استانهای غربی و جنوبی جای گرفتند.شاید بتوان به نقش دولتهای پنجم، ششــم، نهم و دهم بهعنوان بزرگترین دولتهای سدساز اشاره کرد که از عوامل اصلی ریزگردها هستند. آنها بحرانی را سبب شدند که حاال باید به دست دولتهای یازدهم و دوازدهم حل شود. موضوع ریزگردهای کشور هر سال جدیتر شد و استانهای بیشتری را درگیر کرد تا باالخره سیاستگذاران مجبور شــدند فریاد منتقدان سدسازی را بشنوند. هرچند هنوز شبکه سدســازی در ایران آنقدر قدرت دارد که باز هم سدهای جدید تصویب کند، اما دولت یازدهم تا آنجا که زور سازمان حافظ محیط زیســتش رسید برخی طرحهای مخرب را لغو یا اصالح و کوچک کرد.ازجمله مهمترین ویژگیهای دولت روحانی، سیاست تعامل با جهان و گفتوگو برای حل بحران بود. کنفرانس گردوغبار را میتوان ناشــی از همین دیپلماســی تعاملــی دولت یازدهم دانســت. به گفته کارشناسان، بحران ریزگردها مرزهای جدیدی از دیپلماســی و همکاریهای منطقهای و بینالمللی را رقم زده است. از سوی دیگر با توجه به منشأ اصلی ریزگردها که بیشتر به فرسایش بادی شدید و گسترش پدیده بیابانزایی مربوط شده و کشورهای درگیر را دچار آسیبها و لطمههای بهداشتی، اقتصادی و توســعه ای کرده است، برگزاری اینگونه اجالس بسیار حیاتی بوده و میتواند عالوهبر جذب کمکهای بینالمللی، توجه جهانیان را به مبحث تغییر اقلیم و مســئولیتهای هر کشور در قبال این پدیده جلب کند. شاید ازاینرو دولت یازدهم برای مهار این پدیده در مجامــع بینالمللی حضور یافت و راهکار مهار این پدیده را نه گوشهنشینی و انزوا و قهر با مجامع جهانی؛ بلکه تعامل با کشورهای درگیر دانســت که برگزاری «کنفرانس بینالمللی مقابله با گرد وغبار، چالشها و ر حلها» یک نمونه از اینگونه دیپلماسی است. محیط زیست مرز نمیشناسد و مرزهای محیط زیست به دلیل عوامل ثابت و متغیرش فراتر از مرزهای قراردادی سیاسی است. رویدادهای محیط زیستی نیز به دلیل پیوستگی فراتر از مرزهای قراردادی هستند؛ ازاینرو وقوع گرد و غبار یک رویداد منطقهای و فرامنطقهای اســت. براین اساس دیپلماســی و گفتوگوهای منطقهای میتواند نقش مهمی در مهــار کانونهای گرد و غبار داشته باشد. گرد و غبار نیز پدیدهای بینالمللی است که به دلیل پدیده تغییر اقلیم و گرم شدن زمین در اثر جنگلزدایی و تخریب اکوسیستمهای طبیعی، مدیریت نادرست منابع آبی و ناکارآمدی مدیریت تاالبها و در یک کالم رعایت نکردن قوانین زمین و بوم سامانههای طبیعی آن رخ میدهد. به گفته متخصصان، ایران به دلیل اقلیم غالبا گرم و خشــک، محدوده وسیع بیابانی، کمآبی و پدیده باد با رویداد گرد و غبار مواجه است. البته بعضی از کانونها داخلی هستند که میتوان آنها را مهار کرد؛ ولی مشکل اصلی که امروز برای کشــور ایجاد شده و ساالنه حدود ۷۲ استان را درگیر پدیده گرد و غبار میکند، ناشی از کانونهای خارج از ایران است. مشــکل ریزگردهای ایران، ۵۶ درصد از عراق، ۶۱ درصد سوریه، ۹درصد از عربستان، هشتدرصد داخلی و دودرصد به اردن مربوط میشود. البته در سالهای اخیر به سبب خشکسالیهای مکرر ۲۱ تا ۲۲ درصد گرد و غبار از کانونهای داخلی بوده اســت.از سوی دیگــر میتوان گفت موضوع گرد و غبار، فقط منحصر به ایران و کشورهای خاورمیانه نیســت و در آسیا، آفریقا و آمریکای التین و بقیه مناطق جهان نیز وجود دارد. هجوم گرد و غبار به گونهای است که تمام جوامع درگیر از نظر اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و محیط زیستی آسیب میبینند.کنفرانس بینالمللی مقابله با گرد وغبار با هدف بررسی چالش و راهکارهای عملی مبارزه با پدیده زیست محیطی ریزگرد توسط سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت امور خارجه ایــران در روزهای ۲۱ تا ۴۱ تیرماه با حضور حجتاالســالم «حســن روحانی» رئیسجمهوری و ۴۳ کشور در ســالن اجالس سران تهران برگزار شد.معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اجالس بینالمللی گرد و غبار را در تهران نخستین رویداد جهانی برای دریافت تجربیات و جمعبندی راهحلها نامید.او با اشاره به اینکه دستگاه پیمانکار راهاندازی مزرعه ۰۰۲هکتاری برای آموزش، پژوهش و توانافزایی در حوزه گرد و غبار در عراق، ستاد عتبات است، گفت: این ستاد اقدامات اولیه را در خاک عراق شروع کرده است. ابتکار گفت: بهطور قطع بازگشت امنیــت و آرامش به عراق با آزادســازی موصل و حذف داعش از عراق میسر میشود و فضایی را ایجاد میکند تا اقدامات بیشتری درباره احیای تاالبها و کنترل و مهار کانونهای گرد و غبار انجام شــود و دولت عراق وظایف خود را در این زمینه با جدیت انجام دهــد. وی با بیان اینکه اجالس بینالمللی گرد و غبار به منظور تبادل تجربیات و بررسی سازوکارهای حقوقی، فنی و مالی برگزار میشــود، این کنفرانس را رخداد مهمی برای کشور ما، منطقه و بسیاری از کشورهای جهان دانست که تحت تأثیر توفانهای گرد و غبار قرار دارند.ابتکار با اشاره به اینکه تعداد و شدت توفانهای گرد و غبار در سالهای اخیر رو به افزایش بوده است، گفت: «این توفانها تأثیرات منفی بسیاری از لحاظ اقتصادی و بهداشتی برجا میگذارد. کشور ما از این جهت متحمل آسیبهای بسیار شده است. این موضوع از ابتدای دولت یازدهم در دستور کار دولت قرار گرفته است و از اولین سفرها به عراق مذاکرات و پیگیریها در این زمینه آغاز شد و تاکنون مذاکرات متعددی با رئیس جمهور عراق، نخست وزیر و وزیر محیط زیست این کشور درباره ضرورت انجام تکالیف و وظایف دولت عراق در زمینه مهار کانونهای گرد و غبار انجام شده است». از آذرماه ۴۹۳۱ تا امروز، چهار قطعنامه درباره گرد و غبار در سازمان ملل تصویب شده که برای ۷۹۱ کشور عضو به ویژه ۸۱ کشــور درگیر با این پدیده، وظایفی را الزامآور کرده است. امید است این کنفرانس که شخصیتهای مختلف، وزرا و سفرای کشورها و نمایندگانی از سازمان ملل متحد حضور دارند منشأ حل مسئله ریزگردها باشد، هرچند عموما الزامات حقوقی چندان محکمی در پشت تصمیمات چنین مجامعی وجود ندارد و دولتهــا عموما پس از صدور بیانیه و اتمام اجالس، به راه خود میروند. با این همه میتوان این گردهمآیی برای حل یک معضل محیط زیستی با پرچمداری ایران را به فال نیک گرفت و امیدوار بود که جریانها و پدیدههای طبیعی ناگوار بتوانند دولتها را به خود آورده تا سیاســتگذاریهای خود را با رویکرد توسعه پایدار تدوین و تنظیم کنند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.