آرامش نور؛ اصلی اساسی در نورپردازی شهری

گسترش زندگی شبانه در زندگی امروزی باعث شده است کیفیت مکان و مناظر شهری در شب مانند روز برای کارشناسان و متخصصان معماری نور و البته مردم، اهمیت پیدا کند؛ موضوعی کامال تخصصی که بــا موارد مختلفی مانند افزایش کیفیت دید، امنیت تردد در شب، زندهبودن شبانه شهر و

Jameh Pouya - - شهر‌ی نورپردازی -

نورپردازی صحیح در شــهر چه تأثیری بر کیفیت زندگی در شهر میگذارد؟ انسان و محیط شهری تأثیر متقابلی بر هم دارند، در این میان یکی از نیازهای اساسی شهر، ارتقای کیفیت محیط است که نور، جایگاه مهمی در این موضوع دارد. عناصر بهکاررفته در محیط شهری زمانی هویتبخــش خواهند بود کــه بر تعامل اجتماعی و فرهنگــی مردم تأثیر بگذارند. در این میان نور و شــیوه استفاده از آن یک اصل اساسی است. ویژگیهای کالبدی بنا و محیطهای شهری نقش مهمی در شــکلگیری حس تعلق افراد به محیط زندگی خود دارند. با تاریکشدن هوا کالبد بنا و محیط شهری با نورپردازی تعریف میشود و فعالیتهــای اجتماعی بهدلیــل نیاز به امنیت و کارایــی بصری مناســب، در مکانهایی انجام میشود که نور کافی و مناسب داشته باشند. رابطه نورپردازی با منظر شبانه و رونق محلههای شهری، موضوعی ریشهدار در دانش شهرسازی و جغرافیای انسانی اســت. مفهوم منظر شبانه شهرها ارتباط زیادی با نورپردازی دارد. با تاریکشدن هوا، این نور است که زمینهساز ارتباط مؤثر چهره شهر و مفهوم نمادها و نشانههای شهری با شهروندان است.

آیا تهران شــهر کمنوری اســت؟ تعریف معماری نور در شهر چیست؟ بهطورکلی میتوان گفت تهران شهر بسیار پرنوری اســت؛ اما نکتهای که باعث میشود ما تهران را شهری تاریک و کمنور حس کنیم، نبود کنتراست یا تضاد نوری است؛ برای مثال وقتی در سطح شهر مقدار زیادی نور را پراکنده میکنیم، نقاطی که باید بهطور شاخص و پرنور دیده شوند، دیده نمیشوند. من این موضوع را با یک مثال، روشنتر میکنم؛ در آســمان تعداد زیادی از ستارهها را میبینیم. علتی که ما ستا ها را میبینیم، تاریکی محیط اطراف آنهاست که باعث میشود ما درخشندگی ســتارهها را مشاهده کنیم. حاال اگر همه آسمان کمی روشنتر باشد، مانند شهرهایی مثل تهران که آسمانشان کمی روشنتر است، درخشندگی ستارگان دیده نمیشود و آسمان تاریک و سیاه دیده میشود، درحالیکه اگر آسمان شهر کمنورتر باشد، روشنتر و درخشانتر است و اتفاقا ستارهها قابل رؤیت خواهد بود. این نکته یک اصل علمی اســت که من به زبان ساده آن را توضیح دادم؛ بنابراین اگر میخواهیم شهر زیبا شــود باید همان کار را که طبیعت در آســمان انجام داده، مد نظر قــرار دهیم؛ یعنی باید تاریکی نســبی در شهر وجود داشته باشد تا درخشندگی مکانهایی که ما مدنظر داریم در آن دیده شوند. در این زمان است که شهر زیبا به نظر خواهد رسید و درخشنده هم خواهد بود. پس اگر نور را در تمام نقاط شــهر به یک صورت پراکنده کنیم، نمیتوانیم این درخشندگی را ببینیم. این همان اســت که از آن بهعنوان کنتراست نور یاد میکنند.

ارزیابی شــما از موضوع معمــاری نور در شهرهای کشور بهویژه تهران چگونه است؟ بخش فناوریهای نوین دانشگاه تربیت مدرس از ســال 89 مباحثی را در حوزه معماری نور آماده کرده که با کمک شهرداری تهران بخش عمدهای از آن بهصورت ضوابط و استانداردهای نورپردازی چاپ شده اســت. در آن استانداردها آمده که در هر نقطه اعم از میدان شــهری، خیابان شهری، محوطه شهری و ساختمان چگونه باید نورپردازی شــود؛ اما اگر قرار باشد بهطورکلی به شهر تهران نگاه شود، تهران از بســیاری از شهرهای کشور در حوزه معمــاری نور موفقتر بوده؛ اما به همان نسبت هم از بسیاری از شهرهای پیشرفته دنیا عقبتر است. این عقبماندگی دو دلیل دارد؛ دلیل اول این اســت که دانش فنی در حوزه معماری نور بهصورت کلی در کشور وجود ندارد. نکته دوم درباره فناوریهــای نوین در حوزه نور در موضوعات مختلف اعــم از یادمانهای نوری، نورآرایی مناسبتی، نورپردازی و روشنایی است که بهاندازه کافی در کشــور توسعه پیدا نکرده است. البته موضوع معماری نور موضوعی نیســت که بتوان مستقل از سایر موضوعات به آن پرداخت؛ این موضوع باید در کنار معماری و شهرســازی و استانداردهای منظر، نما و مبلمان شهری مدنظر قرار گیرد. درواقع همانطورکه ما در حوزه دانش فنی و طراحی شهری باید پیشرفت کنیم، در این حوزه نیز باید پیشرفت کنیم.

استانداردهای چینش نور و استفاده از نور در شهرچیست؟ این استانداردها مفصل است؛ اما بهطورکلی اصل اساســی در نورپردازی شــهر این است که ما در قسمتهای عمده شهر باید یک آرامش نور داشته باشــیم. حال این آرامش نور به چه معناســت؟ اســتفاده از پروژکتورهای زنــون در اتومبیلها محدود شده؛ علت این محدودیت این است که این پروژکتورها آرامش نور را از بین میبرد؛ برای مثال زمانی که ما در حال رانندگی هستیم، چراغهای خودروهای روبهرویی که از این پروژکتورها استفاده کردهاند چشم ما را اذیت میکند و ما بهسختی قادر به دیدن هســتیم. این موضوع به این دلیل اتفاق میافتد که آرامش نور با استفاده از این پروژکتورها جابهجا میشود. گاهی اوقات آنقدر فضای اطراف ما روشن است که ممکن است چشم ما مانعی را نبیند. همه ایــن موضوعات در حیطه آرامش نور است که خالف آن با عنوان آلودگی نوری مطرح میشود. باید شیوهای در نورپردازی انتخاب شود که مناطق شهری کمترین آلودگی نوری را داشته باشند. البته ذکر این نکته ضروری است که آلودگی نوری عالوه بر مشــکالتی که برای انسان بهلحاظ بصری و کاهش کارایی بصری افراد ایجاد میکند، باعث مشکالت زیســتمحیطی، اتالف انرژی و پراکندهشدن نور در جهتهای نامناسب میشود. پیرو این نکته کار اصلی که در حوزه استانداردها مطرح است، فراهمکردن آرامش نور است. در اینجا نکته دیگری را درباره نورپردازی فضاهای داخلی میگویم؛ برای مثال در معماری و فضاهای داخلی مــا میگوییم نورهای کلی کاهــش پیدا کند و نورهای نقطهای و موضوعی افرایش یابد، این نکته باعث باالرفتن تمرکز میشــود که البته نکتهای بسیار کلیدی اســت. در شهر هم باید کنتراست و تضاد رنگ وجود داشــته باشــد و بدانیم چه جاهایی به نور نیاز دارد. نمادها، المانها و ساختمانهای نمادین در شهر نیز فرصت بســیار خوبی برای معماری

نورهستند.

اگرمیخواهیمشهر زیبا شود باید همان کار را که طبیعت در آسمان انجام داده، مد نظر قرار دهیم؛ یعنی بایدتاریکینسبی در شهر وجود داشته باشدتادرخشندگی مکانهایی که ما مدنظر داریم در آن دیده شوند. در این زمان است که شهر زیبا به نظر خواهد رسید و درخشنده هم خواهد بود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.