مرگ خاموش گونهها

تغییر اقلیم در شرایط حاضر بهعنوان عامل تهدیدکننده محیط زیست در سطح جهانی شناخته میشود که بعد از عوامل «تخریب زیستگاهها» و «برداشت بیشازحد از طبیعت» در رده سوم عوامل تهدیدکننده محیط زیست طبیعی قرار دارد. اصغر مبارکی، کارشناس حیات وحش که بهتازگی بهعنوان نما

Jameh Pouya - - چشم‌انداز‌ ‌‌محیط‌زیست -

ایجاد شــده و حیات این گونه نیز تهدید میشود. در توضیح بعد زمانی تغییــرات گونهها باید بگویم که در ادبیات حیــات وحش اصطالح «زمان وقایع مهم چرخه زیســتی» وجود دارد که شــامل فرایندهایی مثل برگدهی، گلدهی، جوانهزنی یا تخمگذاری یا تخمریزی، مهاجرت ...و میشود. تغییر در زمان این وقایع مهم در اثر تغییر اقلیم موضوع مهمی است. برای مثال اگر فصل تولید مثل یک پستاندار در اردیبهشت ماه است به دلیل گرمترشدن هوا، زایمان در فروردین ماه اتفاق میافتد. با تغییر اقلیم زمان وقایع مهم چرخه زیستی نیز تغییر میکند که همه اینها آشفتگیها و آسیبهایی به دنبال دارد. Ï

جلو افتادن وقایع چرخه زیستی در گونههای گیاهی و جانوری چه آسیبی به دنبال دارد؟ اگر فصــل گلدهی در بخشهای مرکزی کشــور را بهطور فرضی اواخر اردیبهشت ماه تصور کنیم، در این مقطع کلنیهای حشرات که به این بازه زمانی عادت کردهاند، برای گردهافشانی به مراتع میآیند. حال تصور کنید زمان گلدهی در فروردین ماه صورت گیرد، چه اتفاقی میافتد؟ در این مقطع حشــرهای وجود ندارد کــه عمل مهم گردهافشــانی را انجــام دهد و چون گردهافشانی انجام نشده، نمیتوان برای سال بعد توقع تولید گیاهی داشت. همچنین حشراتی که از لحاظ تکاملی عادت کردهاند که در زمان مشــخصی برای گردهافشانی بیایند، اردیبهشت ماه برای گردهافشانی از راه میرسند، میبینند هیچ گلی وجود ندارد و حشرات نیز از لحاظ غذایی دچار ضعف شده و اغلب میمیرند. همه میدانیم که فصل زایمان پستانداران عموما زمانی اســت که پوشــش گیاهی و غذایی کافی در اختیار گونه باشــد؛ ولی وقتی زایمان زودتر اتفاق میافتد، پوشش گیاهی کافی در محل برای تغذیه وجود ندارد؛ درنتیجه گونه دچار آسیب میشود. Ï

از بعد سوم که باعث تغییر در جمعیت گونهها میشود، به عنوان بعد داخلی یاد کردید. بعد سوم، بعد داخلی و درونی است که در آن گونهها دچار تغییر فیزیولوژی و رفتاری میشوند. تغییر رنگ گونه یا بروز رفتارهایی مثل شبگردی، تهاجمیبودن و همهچیزخواری که قبال ســابقه چنین رفتارهایی نداشته، ازجمله تغییرات درونی گونهها در اثر تغییر اقلیم است. همچنین گونه در اثر تغییر اقلیم مجبور به ایجاد تغییر فیزیولوژیک در خود میشــود؛ برای مثال گونهای که به لحاظ غذایی به موجودی وابسته بود و در اثر تغییر اقلیم این منبع غذایی را ازدســت داده، مجبور است با ایجاد تغییر فیزیولوژیک در خود از منابع غذایی دیگری استفاده کند یا وقتی زادآوری گونهای مثل خزندگان وابســته بــه تغییرات دمایی است، گرمشدن هوا زودتر از موعد مقرر باعث میشود خزندگان زودتر از خواب زمستانی بیدار شده و زودتر وارد چرخه جفتگیری و تولید مثل شــوند که همه اینها نیازمند تغییرات فیزیولوژیک در گونه است. برای زیســتگاهها و گونهها بهصورت خرد دارد، یک عامل تهدیدکننده بسیار مؤثر به حساب میآید که باید نگرانی بسیاری درباره آن داشت. Ï

لطفا بهطور مصداقی درباره تأثیرات تغییرات اقلیم روی گونهها یا زیستگاهها توضیح دهید. البته که این شرایط اغلب درباره گونهها مصداق پیدا میکند. برای مثــال در یک محیط دریایی ماهیها، الکپشــتها و پســتانداران دریایی، در اکوسیستم تاالبی پوشــش گیاهی آبزی، ماهیها، دوزیستان و پرندگان و در اکوسیســتم خشکی گونههای گیاهی و جانوری مختلف وقتی با تغییــر اقلیم و گرمایش جهانی مواجه میشوند، سه بعد تغییر و تحول را اجبارا تجربه میکنند. گونههای متأثر در ســه بعد زمانی، مکانی و داخلی (در خود) مجبور به تغییر میشــوند تا با شرایط جدید اقلیمی سازگاری پیدا کرده و خود را نجات دهند. تغییــرات در بعد مکانی و فضایی به شکلی است که وقتی تحمل یک اقلیم برای آنها دشوار میشــود، تصمیم به ترک زیستگاه یا گستردهکردن عرصه زیستگاه خود میگیرند؛ برای مثال گونههایی مثل پرندگان، پستانداران و برخی خزندگان که توان تحرک خوبی دارند، در اثر تغییر اقلیم زیستگاه خود را گستردهتر میکنند یا برای یافتن اقلیم خنکتر با حرکت به سمت عرضهای جغرافیایی باالتر دست به مهاجرت میزنند. برای مثال تمســاحی که به درجه حرارت خاصی عــادت دارد با افزایــش دما، توان یا پتانسیل گستردهترکردن حوزه پراکنشی خود را پیدا میکند، برای همین گاه تمساح را در جایی میبینیم که پیش از این سابقه حضور در آنجا نداشته یا تمساح به جایی مهاجرت میکند که مردم آن منطقه عادت به دیدن تمساح نداشته و به لحاظ اجتماعی مشکالتی

با قرارگرفتن بحث «تغییــر اقلیم» در کنار «گرمایشجهانی»،اینموضوعبهعنوانیکبحث مربوط به محیط زیست انسانی مطرح میشود و خیلیدربارهتأثیراتتغییراقلیمدرمحیطزیست طبیعی و تنوع زیستی صحبت نمیشود. بله، متأسفانه برداشــت غلطی از تغییر اقلیم شده و تصور میشود این پدیده بهطور کامل مربوط به محیط زیست انسانی است و هیچ ارتباطی با محیط زیست طبیعی ندارد. اگرچه منشأ تغییر اقلیم فعالیتهای انسانی و تولید گازهای گلخانهای است؛ اما این پدیده روی تنوع زیســتی و محیط زیست طبیعی تأثیرات عمده و جبرانناپذیر دارد. متأســفانه مفهوم تأثیرات تغییــر اقلیم روی محیط زیســت طبیعی با جدیت بررسی نشــده اســت. البته گاهی به اشتباه تغییر اقلیم با گرمایش جهانی یکی پنداشــته میشود که تصور غلطی اســت و واقعیت آن است که گرمایش فقط یکی از پیامدهای تغییر اقلیم است و در شرایط حاضر مشــکل اساسی آن است که گرمایش جهانی فشــارهایی را به طبیعت هم در سطح اکوسیستم و هم در سطح گونهها وارد میکند. این بخش است که به آن توجه نشــده و به اندازه کافی دیده نشده است. حتی اگر تأثیرات انســانی تغییر اقلیم را هم در نظر بگیریم، درنهایت تأثیرات انسانی در اثر تغییر یا نابودی محیط زیست طبیعی تشدید خواهد شد. به عبارت سادهتر ازبینرفتن تاالبها و جنگلها درنهایت باعث میشود شرایط زندگی و سالمت انسانی جوامع مرتبط با این اکوسیستمها به هم بخورد؛ بنابراین این تفکیک که تغییر اقلیم را مرتبط با محیط زیســت انســانی بدانیم، از نظر علمی اصال پذیرفته نیســت و تأثیری که تغییر اقلیم برای تنوع زیســتی بهصورت کالن و

زینب رحیمی برداشت غلطی از تغییر اقلیم شده و تصور میشود این پدیده بهطور کامل مربوط به محیط زیست انسانی است و هیچ ارتباطی با محیط زیستطبیعیندارد. اگرچهمنشأتغییر اقلیمفعالیتهای انسانی و تولید گازهایگلخانهای است؛ اما این پدیده روی تنوع زیستی و محیطزیستطبیعی تأثیرات عمده و جبرانناپذیردارد. متأسفانهمفهوم تأثیراتتغییراقلیم روی محیط زیست طبیعیباجدیت بررسی نشده است

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.