9 گانهای در باب اقتصاد و محیط زیست

Jameh Pouya - - چشم‌اندا‌ز‌ز محایقتط‌زصیادست - ادامه سرمقاله

کوتاهســخن آنکه تجربه نشان میدهد توسعه در قامتی میتواند زمینه را برای افزایش سطح رفاه و همچنین مراقبت از محیط زیســت فراهــم کند. در این مســیر برنامهریزان میتوانند از ابزارهایی برای پایدارماندن رفاه بهره ببرند و این بازار نیز چیزی نیست جز توجه به محیط زیست.

دو: ایران کشوری با پتانســیلهای باالست. آنگونه که اقلیم و محیط زیست استثنائی این مرزوبوم میتواند درآمد ایجاد کند، هیچ بخش دیگری نمیتواند و نخواهد توانست. کم نیست شمار گردشگرانی که ایران را برای اقلیمش میخواهند و میکوشــند در ســفری به ایران از نزدیک بــا جاذبههای طبیعی آن روبهرو شــوند. این در حالی اســت که به مسائل مهمی ازایندست توجه کافی نمیشود. سرمایهگذاری برای گردشگری محیط زیستی و طبیعی میتواند درآمدزایی باالیی داشته باشــد، با این توضیح که گردشگر محیط زیستی نه چیزی از محیطی که وارد آن میشود برمیدارد و نه چیزی در این محیط به جا میگذارد. مراقب است که نه آسیبی بزند و نه آسیبی ببیند و اتفاقا ایران مستعد چنین گردشگریای است.

سه: برخی مشاغل ذاتا با محیط زیست سازگار هستند و برخیدیگربهشدتناسازگار.برخینیزباتوجهخاصمیتوانند با محیط زیست سازگار شــوند. اگر مشاغل محیط زیست توســعه یابند و مشاغلی که بینابین سازگاری یا ناسازگاری با محیط زیســت هســتند با برنامهها و دستورالعملهایی، از این مؤلفه بهرهمند شوند، میتوان به سبزترشدن اقتصاد امیدوار شد. رعایت اصول برای هر فعالیت اقتصادی میتواند از آسیبرساندن به محیط زیست پیشگیری کند. نگاهی به اطراف نشان میدهد در دنیای امروز هیچ بخشی نمیتواند خود را فارغ از محاسبات زیستمحیطی بداند. کدامین بخش است که ضرورتی برای ارتباط با محیط زیست نداشته باشد و از آن تأثیر نگیرد، البته برخی حوزهها بیشتر و برخی حوزهها کمتر با این بخش ارتباط دارند.

چهــار: همانگونه که در صدر نوشــته اشــاره شــد، رئیسجمهور در مراسم تحلیف خود به بحران آب بهعنوان بحرانی جدی اشــاره کــرد. بیتردید کشــاورزی پیوندی ناگسستنی با آب دارد. اگر کشاورزی بر پایه متدها و مدلهای دقیق حفظ منابع آبی باشــد، بحران در این حوزه کمرنگ و کمرنگتر میشود و اگر به الگوهای کشت دقیق توجهی نشود نیــز منابع آبی بیشازپیش تحلیل خواهد رفت. در حقیقت نگاه اصولی به الگوی تولید و مصرف، برطرفکننده بحران آب است. ما در کشوری زندگی میکنیم که دورریز مواد غذایی با غذای یکســوم جمعیت ایران برابری میکند. در نتیجه اهمیت توجه به مسئله بیشازپیش آشکار است. در چهار سال گذشته وزارت جهاد کشاورزی با صدور بخشنامهای کشت برخی گونهها را با توجه به شرایط اقلیمی در برخی مناطق ممنوع کرد؛ برای مثال کشت محصوالت آببر در استانهایی مجاز اعالم شــد که از منابع کافی آبی برخوردار هســتند. متأسفانه در بســیاری از موارد شاهد بودیم که محصوالت آببری مانند برنج حتی در اســتانهایی که با بحران شدید آب روبهرو هستند، کشت میشد و این مسئله تهدیدی جدی برای محیط زیست تلقی میشود.

پنج: آب امروز منشــأ ثروت است. اقتصاددانان محاسبه میکنند که هر کشــور از مصرف یــک متر مکعب آب چه میزان ثروت تولید میکند. آنها که در حوزه اقتصاد پیشرفت کردهاند، از هر متر مکعب آب مصرفی ثروت بیشتری را نسبت به دیگران به دست میآورند. در این مسیر آب مبنای ثروت میشود. هرچند بهطور متوسط از هر متر مکعب آب در جهان 2.5 دالر ثروت ایجاد میشود، اما در ایران با رقمهایی بهمراتب پایینتر از این رقم روبهرو هستیم. هنوز میزان ثروت تولیدی ما در این حوزه کمتر از دو دالر است و همین موضوع ضرورت توجه به اقتصاد محیط زیست را نشان میدهد.

اگر دیــروز منابع انرژی در جهان منشــأ ثروت و قدرت بودند، امروز و فردا این آب اســت که میــزان ثروت و قدرت را تعیین میکند. به این ترتیب سنجش ثروت با آب حقایق بزرگی را برای همه دستاندرکاران اقتصاد و متقاضیان توسعه آشــکار میکند. در ضمن بســیاری از کشورها با بازچرخانی چندباره و چندباره آب، فضا را برای افزایش ثروت ایجادشــده از این محل فراهم میکنند. در برنامه ششم توسعه به استفاده درست از اقلیم برای کشت و بحث بازچرخانی آب توجه شده اســت. در شــیوههایی که دنبال میکنیم باید این مسئله را مدنظر قرار دهیم تا ثروتمان از آب موجود در ایران افزایش یابد.

شش: اقتصاد ایران باید کشش زیستمحیطیشدن را در خود ایجاد کند؛ بههرحال در شــرایط کنونی تولید ناخالص داخلی ســبز در بسیاری از کشــورهای پیشرفته محاسبه میشود، البته برخی از کشورها این رقم را اعالم نمیکنند، اما در حقیقت با محاســبه، سیاســتگذار را در جریان قرار میدهند.

بسیاری از اتفاقات ناگواری که در طبیعت رخ داده است، ناشی از کوتاهنگریها در حوزه اقتصاد است؛ اگر باور ندارید بالیی را که به ســر دریاچه ارومیه آمد در نظر بگیرید. چه اتفاقاتی در این حوزه رخ داد؟ متأسفانه تحت تأثیر کشاورزی غیراصولی در این منطقه و استفاده نادرست از چاههای مجاز و غیرمجاز آب، فشــار بر دریاچه ارومیه افزایش مییابد و در نتیجه با خشکی روبهرو میشود.

از ســوی دیگر باید به مالیات ســبز نیز توجه شود. در اصالحیه قانون مالیاتها، دریافت مالیات ســبز پیشبینی شــده است که میتواند محاســبات و معادالت اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهــد. ایران نیز در حال ورود به این مرحله است. در ششمین برنامه توسعهای ایران نیز بهشدت به مسئله محیط زیســت توجه شــده و در نتیجه وقتی قانونگذار از کنار این مسئله نگذشته است، نمیتوان بیخیال از احکام و بخشنامهها عبور کرد.

هفــت: تا اینجــا دربــاره ضرورتهــای برنامهریزی و سیاســتگذاری ...و صحبت شــد، اما باید توجه کنیم که سیاستهای اقتصادی تأثیر شگرفی بر رفتار مردم با محیط زیست به جا میگذارد. موضوع اصال پیچیده نیست. در چهار سال گذشته اقتصاد ایران تغییرات مثبتی را تجربه کرده؛ ثبات به عرصه اقتصاد بازگشته و تورم مهار شده است. از پس مهار تورمی که افسارگسیخته در سالهای ابتدایی دهه 90 به جان اقتصاد ایران افتاده بود، تغییر رفتار مردم با محیط زیست را میبینیم. مهار قیمت زمین و مســکن و کنترل تورم سبب شده است اشتیاق زمینخواران برای تخریب کوه و دشت و ساحل ...و فروکش کند و ولعشان مانند گذشته نباشد. طبیعتا کنترل نرخ تورم سبب شده است ســود اقتصادی ناشی از فعالیت نامناسب و غیرقانونی در این حوزه از میان برود.

تورم باال همواره انگیزههایی را برای دستدرازی به طبیعت افزایش میدهد. همین میل به ثروت و فشار تورمی مترتب بر زمینهاست که سبب میشود کشاورز تن به قطعهقطعهشدن و فروش زمین کشاورزیاش بدهد تا ویالها علم شوند و باال بروند. مسئله فراتر از این حرفهاست. از پس کنترل نرخ تورم دخلوتصرف در طبیعت کاهش مییابد و در نتیجه میبینیم محیط زیســت در حال نفستازهکردن است. همین اتفاق اهمیت تغییرات اقتصادی را بهشــدت نشان میدهد و الزم است مسئله بیشازپیش در این بخش جدی گرفته شود. اگر ثبات اقتصادی تداوم یابد، کمکم ترجیح منافع بلندمدت به منافع کوتاهمدت برای مردم مهم میشود و در نتیجه محیط زیست فرصت بازسازی و بازیابی خود را خواهد داشت.

هشت: مسئولیت سیاستگذار و تصمیمگیر، ریلگذاری مناسب برای حفاظت از محیط زیست است؛ اگر ریلگذاری به شکلی دقیق انجام شود، بخش مهمی از مشکالت برطرف میشــود. این ریلگذاری از طریق ارائه ســیگنال اقتصادی درست اتفاق میافتد. هنوز وقتی کسی در ایران میخواهد خودرو بخرد، وسیلهای برای منزل خریداری کند ...و مؤلفه میزان مصرف سوخت و انرژی کمتر برایش اهمیت دارد. در خرید ماشــینهای ظرفشویی و لباسشویی، مؤلفه میزان مصــرف آب اهمیت چندانی نــدارد، چراکه قیمت به مردم این سیگنال را میدهد و وقتی آب ارزان است، مصرفکننده بیخیال میزان مصرف میشــود و تولیدکننده نیز در دیگر سوی تالشی را برای تولید کاالی متناسب با محیط زیست در دســتور کار قرار نمیدهد. این قیمت خودرو است که در ایران مبنای بحث و برنامهریزی خانوارهاســت. کمتر کسی هزینه ســوخت را در بدو امــر، در زمان تصمیمگیری برای خرید محاسبه میکند. اصالح نظام قیمتگذاری توأمان هم مصرفکننده و هم تولیدکننده را با تغییر نگاه روبهرو میکند. این اتفاق بسیار مهمی است.

نه: محیط زیست را نمیتوان بازسازی کرد، با هیچ ثروتی نیز خریداری نمیشود. محیط زیست را برای رفاه و توسعه پایدار دریابیم؛ چارهای جز این پیشرویمان نیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.