حاشیهنشینی،پیامدسختخشکسالی

عملکرد ناهمگون دستگاهها؛ آسیب مدیریت خشکسالی کشور

Jameh Pouya - - چشم‌انداز‌ ‌‌محیط‌زیست - زینب رحیمی

فعالیتهایمرکز ملیخشکسالیکه در دولت دهم منحل شده بود، مجددا از سر گرفته شد که در چهار سال گذشته با وجوددشواریهایی کهبرایهماهنگی بیندستگاهیوجود داشت،عملکردنسبتا مناسبی از خود بهجای گذاشت؛بهطوریکه امروز گزارشهای این مرکز بهعنوان مرجعتصمیمگیریدر مبادی ردهباالی کشور قرار دارد

خشکسالی یک پدیده سهل و ممتنع است که ساختاری پیچیده و البته در نگاه اول ساده دارد. خشکســالی که همواره با کمبارشی و کمآبی مترادف گرفته میشود، ابعاد ثانویهای دارد که در قالب مراحل خشکسالی کشاورزی، آبشناسی و اقتصادی- اجتماعی جلوه میکند. فقر، مهاجرت، حاشیهنشینی و بزهکاری بهعنوان تهدیدهای ناشی از خشکسالی همان ابعاد پیچیدهای است که بدون نگاه تیزبین و دقیق به این پدیده آشکار نمیشود. پایش پدیده یا بحران خشکسالی جزء شرح وظایف سازمان هواشناسی کشور است. داوود پرهیزکار، معاون وزیر راه و شهرسازی که از آبان سال 29، تصدی سازمان هواشناسی کشور را بهعنوان زیرمجموعه این وزارتخانه بر عهده دارد، دراینباره با اشاره به اینکه خشکسالی هواشناسی اولین قدم از مدیریت پدیده کالن خشکسالی است، آسیبهای ناشی از بیتوجهی به گزارشهای خشکسالی را برشمرد. پرهیزکار با تشریح سازوکار استانداردمدیریتخشکسالی،تأکیدمیکنددرمدیریتخشکسالی،کشورباموضوعیچندوجهیوچندساحتیروبهرو است و طیفی از مشکالت زنجیرهای امکان بروز و ظهور مییابند. او در گفتوگو با «جامعه پویا» میگوید، برای مدیریت بحران خشکسالی در کشور باید از بخشینگری و عملکردهای جزیرهای از سوی دستگاهها پرهیز شود.

باتوجهبهاینکهسازمانهواشناسیکشور بهواسطه مرکز ملی خشکسالی مبادرت به تولید گزارشهای ماهانه مساحت و جمعیت تحت تأثیر خشکسالی کشور میکند؛ این گزارشهای ماهانه به کدام دستگاهها ارسال میشــود و کدامین بخشهای کشور در جریان دقیق گزارشها قرار میگیرند؟ گزارشهای سازمان هواشناسی کشور عالوه بر اینکه بهطور مرتــب و بیوقفه روی پایگاههای اطالعرســانی وابسته به سازمان قرار میگیرد، بهصورت جداگانه و از طریق ایمیل و در موارد ویژه با اســتفاده از مکاتبات رسمی در اختیار مراجع ذیربط مانند وزارت جهاد کشــاورزی، ســازمان مدیریت بحران، وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست و استانداریها قرار داده میشــود، اما مهمترین مبادی دریافتکننده ایــن گزارشها شــورای عالــی آب و هیئت دولت هستند که بهتازگی بهطور مرتب از این گزارشها و هشدارها مطلع میشوند.

اساســا گزارش ماهانه خشکسالی که برآیندی از وضعیت کشــور اســت، چه جایگاهی در تصمیمسازیهای کالن کشور در حوزه مدیریت منابع آب یا مقابله با آثار ســوءتغییر اقلیم دارد؟ بهطورکلی از نگاه شما از گزارشهای مستند خشکسالی در کشور تا چه حد بهره گرفته میشود؟ پدیدههای خشکســالی و تغییــرات اقلیمی گستره بســیار وســیعی دارند و طیف بسیار گســتردهای از عوامل گوناگــون در رخدادن و همچنین مدیریت آنها تأثیرگذار است؛ بنابراین تصمیمسازان کشــور در این موضوع، از مأخذ، منابع و دستگاههای گوناگون تغذیه اطالعاتی میشوند که ســازمان هواشناسی کشور یکی از آن منابع به شــمار میآیــد. هریک از این دســتگاهها با توجه به حوزه مسئولیتی خود و دسترسی ویژهای که به دادههای خام مرتبط با آثار و تبعات خشکسالی دارند، به تهیه و تدوین گزارشهایی برای مدیران ارشــد کشور اقدام میکنند. سازمان هواشناسی کشور نیز بهعنوان متولی پایش و پیشآگاهی تمامی پدیدههای جوی و اقلیمی کشور از نقش و جایگاه ویژهای در ارائه گزارشهای خشکسالی برخوردار است. این ویژگی خاص از آنجا ناشــی میشــود که اولین حلقه از زنجیره بههمپیوسته خشکسالی در همه پهنهها، رخداد خشکسالی هواشناسی اســت که زنگ خطــری برای ســایر مراحل خشکسالی تلقی میشــود. با بهصدادرآمدن این زنگ و اعالم این هشــدار متولیان ســایر مراحل خشکســالی ازجملــه وزارت جهاد کشــاورزی برای خشکسالیهای کشاورزی و وزارت نیرو برای خشکسالیهای هیدرولوژی و وزارت کشور و ســازمان برنامهوبودجه برای خشکسالیهای اقتصادی و اجتماعی حساس شده و براساس آمادگی و برنامهریزیهای قبلی به مدیریت موضوع در حوزه مســئولیتی خود خواهندپرداخت. در راستای هماهنگســازی و همافزایی همه فعالیتهــای در حال انجام در دســتگاههای اجرائی و پژوهشی کشور، از ابتدای دولت یازدهم فعالیتهای مرکز ملی خشکسالی که در دولت دهم منحل شده بود، مجددا از سر گرفته شد که در چهار سال گذشته با وجود دشواریهایی که برای هماهنگی بین دستگاهی وجود داشت، عملکرد نسبتا مناسبی از خود بهجای گذاشت؛ بهطوریکه امروز گزارشهای این مرکز بهعنوان مرجع تصمیمگیری در مبادی ردهباالی کشور در بخشهای مختلف قرار دارد. گزارشهایی که بهطور مرتب در اختیار وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و اســتانداریهای سراســر کشور (ادارات کل مدیریت بحران استانها) قرار دارد و از ضریب نفوذ مناسبی بین کاربران برخوردار است.

از نگاه شــما بهعنــوان باالترین مقام سازمان هواشناسی کشور و متخصص این حوزه،آسیبهایبیتوجهییاکمتوجهیبه گزارشهای علمی خشکسالی هواشناسی چه میتواند باشد؟ به اعتقاد بنده امروزه دوران مدیریت متکی بر آزمون و خطا به سرآمده و مدیران اجرائی برای بهبود عملکرد خود و افزایش ضریب موفقیت در حوزههای مسئولیتی نیازمند ارتزاق علمی در آن حوزهها هستند. بهرهمندی از اطالعات

علمی بیطرفانه و بهدوراز اهداف بخشی، کمک شایانی به مدیران برای اتخاذ بهترین تمهیدات در مواجهه با مشــکل میکنــد. در مدیریت خشکسالی، کشور با موضوعی چندوجهی و چندساحتی مواجه است. این چندساحتیبودن لزوم همــکاری و هماهنگــی تمامی عوامل تأثیرگــذار را طلب میکند. خشکســالی در سادهترین تقسیمبندی با چهار مرحله متوالی همراه اســت؛ مراحلی که هریــک اثر وضعی و تأثیر انتقالی بر ســایر مراحل دارد. مشکل کمبارشی و خشکســالی تأثیر درخور توجه و انکارناپذیری بر کشــاورزی و منابع آب دارد، همچنین مشکل منابع آب تأثیر انکارناپذیری بر کشاورزی و اقتصاد دارد. مشکل کشاورزی تأثیر شــدید بر معیشت و اقتصاد جامعه دارد و مشکالت کمبارشی، افزایش دما، کشاورزی و منابع آب همه باهم تهدیدهایی جدی برای اوضاع اقتصادی و اجتماعی کشــور هستند. مسائلی مانند فقر، مهاجرت، حاشیهنشینی و بزهکاری نمونههایی از این تهدیدها به شــمار میآیند؛ بنابراین روشن است که چگونه طیفی از مشکالت و مســائل زنجیرهای امکان بروز و ظهور مییابند که مدیریت جامع این مشکالت گسترده نیازمند همکاری و نزدیکی فکر و عمل تمامی دستاندرکاران آن است.

ازآنجاکه گزارشهای خشکســالی در ایرانبهاعتقادکارشناسانهواشناسی،طبق استانداردهای بینالمللی تهیه میشود، چه ســازوکار جهانیای برای استفاده از این گزارشها در تصمیمســازیهای کالن در حوزه مدیریت منابع آب وجود دارد؟ در کشورهای پیشرفته و موفق مسئله مدیریت خشکســالی از طریق همیــن همکاریها و همافزاییها انجام میشــود. در این کشــورها بهطور جدی از بخشــینگری و عملکردهای جزیــرهای پرهیــز میشــود. در موضــوع خشکسالی همکاریهای یادشده به تعریف شاخصی واحد برای پایش همهجانبه موضوع منتهی شده است که بهعنوان شاخص ترکیبی از آن نام برده میشــود. مدل مورد استفاده در این شاخص شامل دادههای ورودی از تمامی ذینفعان و اطالعات خروجی مناســب برای همه آنهاســت که در ســطح ملی برای همه کاربران قابلیت بهرهبرداری خواهد داشت. در کشــور ما اجرای چنین مدلی در دستور کار جدی ســازمان هواشناسی کشــور قرار دارد کــه امیدواریم در دولت دوازدهــم و در ادامه اقدامات انجامشده قبلی و با همکاری نزدیکتر سازمانها و دستگاههای همکار، این اقدام ملی به نتیجه مطلوب برسد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.