ازگیل، مسافری از سایهروشن جنگلهای

فصل لذت بردن از وحشی دوستداشتنی در راه است

novindaroo - - حکیمخانه -

زادگاه اولیــه ازگیــل را بــه ایــران و نواحــی معتــدل آســیا و اروپــا نســبت میدهنــد. ازگیــل 3 هــزار ســال پیــش در جنــوب دریــای خــزر، در مناطــق گیـان و مازنـدران کشـت میشـد. 700 ســال پیــش از میــاد بــه یونــان و 200 ســال پــس از میــاد بــه روم رســید و پـس از آن، کاشـت ایـن میـوه از طریـق رومیهــا در بقیــه اروپــا گســترش یافــت. خــواص دارویــی ازگیــل از روزگاران بســیار دور مــورد توجــه بــود. بقــراط ازگیــل را بــرای مبتایــان بــه ترشــی معــده، مدفــوع ســوزان و عـوارض تـب، مفیـد میدانسـت. میـوه ازگیــل تــا دوره ویکتوریــا بهوفــور اســتفاده میشــد امــا در دورههــای پــس از آن کمتــر

مـورد توجــه قــرار گرفــت تــا آنجایــی کــه اکنــون بهجــز بخشهــای کوچکــی در اروپــا، طرفــدار چندانــی نــدارد. در گیــان نیــز ازگیــل میــوهای کــمارزش تلقــی میشــده و ضربالمثلهــای بســیاری نشــانگر ایــن نکتــه هســتند. ازگیــل در همــه جنگلهــای شــمال ایــران از ارســباران تــا گلــی داغ و چنــاران از بجنــورد و در بلندیهــای کرانــه دریــا، در دامنــه جنوبــی البــرز و مناطــق اســتپی میرویــد. ازگیــل کــه در گویــش گیلکــی بــه آن کنــوس میگوینــد، میــوهای اســت از خانــواده گل ســرخیان، از گــروه ازگیلهــا کــه بــا ســیب و گابــی همخانــواده اســت. میوههــای ازگیــل را موقعــی کــه هنــوز ســفت و نارسانــد، میچیننــد و ماننــد خیارشــور درون ظرفهــای بــزرگ و کوچــک میریزنــد. ظــرف را از آب و اندکـی نمـک انباشـته و در جـای خنـک نگهــداری میکننــد، ایــن فــرآورده

کــه آب کنــوس نامیــده میشــود، بــه همــراه نمــک و گلپــر، بــا لــذت فــراوان در زمســتان خــورده میشــود. ازگیــل، میــوه درختــی اســت کــه در اواخــر پاییــز و اوایــل زمســتان میرســد. گلهــای درخــت ازگیــل، سـفید و میـوه آن شـبیه زالزالـک اسـت، بــا ایــن تفــاوت کــه میــوه ازگیــل درشــتتر، قهــوهای رنــگ، طعمــش شــیرین و کمــی گــس اســت. هســته ازگیـل را میکارنـد و درخـت آن را بـه درخــت گابــی پیونــد میزننــد.

درخــت ازگیــل، وحشــی د و ست د ا شــتنی

قســمتهای مــورد اســتفاده درخــت ازگیــل، بــرگ و میــوه آن اســت. اســم فارسـی ازگیـل ارد و گیـل بـوده و امـروزه بهطــور کلــی در ایــران ازگیــل گفتــه میشــود. ازگیــل، درختچــهای خــاردار اسـت. تکثیـر آن غالبـا از طریـق پیونـد، روی ی ـک درخ ـت ازجمل ـه پیون ـد روی پایــه زالزالــک صــورت میگیــرد. نــوع پیونــد، شــکمی اســت کــه در تابســتان انجــام میشــود. میــوه ازگیــل بســیار ســخت و اســیدی اسـت و بـه همیـن خاطـر تـا خـوب رسـیده نشـود، قابـل خـوردن نیسـت. بـرای جلوگیـری از پوســیده شــدن آن بــر روی درخ ـت، معم ـوالًً میوهه ـا را زودت ـر برداشـت میکننـد و در محـل مناسـبی انبــار میســازند تــا برســد. گوشــت ازگیــل پــس از رســیدن از ســفید بــه قه ـوهای تغیی ـر رن ـگ میده ـد و بهط ـور کامـل نـرم و شـیرین میشـود. قطـر میـوه در گونههـای وحشـی بـه 2/5 سـانتیمتر و در ارقــام پرورشــی بــه 5/5 ســانتیمتر یـا بیشـتر هـم میرسـد. گیـاه ازگیـل بـه شــل درخــت پــا کوتــاه یــا بوتههــای بلنـد و متعلـق بـه خانـواده رزهـا اسـت. بلنــدی درختچههــای ازگیــل بــه 6 متــر هــم میرســد. برگهــای پهنــی بــه رنــگ ســبز تیــره، بیضیشــکل بــه طــول 6 تــا 15 ســانتیمتر و بــه پهنــای 3 ت ـا 4 س ـانتیمتر دارد. برگه ـا پی ـش از خـزان شـدن بـه رنـگ قرمـز درمیآینـد. گلهــای ســفید پنــج گلبرگــی آنکــه در بهــار شــکوفه میدهنــد، دوجنســی هســتند یعنــی هــم دارای اندامهــای نــر و هــم دارای اندامهــای تولیــد مثلــی مادهانــد و توســط زنبورهــا گردهافشــانی میشــوند. گیــاه ازگیــل، خودبــارور اسـت. ازگیـل در مکانـی سایهروشـن در جنگلهــای آفتابگیــر رشــد میکنــد و خــاک مرطــوب، ســبک و شــنی بــا خـاک بـرگ یـا خـاک سـنگین رسـی و بهخوبــی زهکشــی شــده را میپســندد. بذرهــای ازگیــل بســیار ســفت، محکــم و نفـوذ ناپذیرنـد بـه همیـن خاطـر بعیـد اســت در همــان ســال اول تــا پیــش از گذرانــدن زمســتان جوانــه بزننــد. بــرای کشـت تجـاری آن معمـوال بذرهـا را برای مــدت کوتاهــی در اســید ســولفوریک میخواباننـد تـا پیوسـت بـذر بـاز شـود. البتــه ایــن کار بایســتی بــا دقــت زیــاد انجـام شـود وگرنـه بـذر آسـیب میبینـد. باغــداران خانگــی میتواننــد بهجــای اســید، بذرهــا را بــه مــدت 24 ســاعت در آب گـرم بگذارنـد و سـپس بـه مـدت 2 ال ـی 3 م ـاه در محل ـی س ـرد ب ـا دم ـای 1 الــی 5 درجــه ســانتیگراد نگهــداری کننــد. گفتنــی اســت کــه ازگیــل، واژه ترکــی اســت. چــوب آن ســخت و بــه رنـگ حنایـی روشـن اسـت. روسـتاییان از چــوب آن عصــا، داس و چوبدســتی درســت میکننــد. قلنــدران و درویشــان از قدیــم چوبدســتی و چمــاق خــود را از چــوب ازگیــل درســت میکردنــد و معتقــد بودنــد کــه در دســت داشــتن چ ـوب ای ـن گی ـاه خ ـواص زی ـادی دارد.

خواص درمانی و دارویی

ازگیــل طبــق نظــر حکمــای طــب ســنتی ازنظــر طبیعــت ســرد و خشــک اسـت و بـا تانـن قابـل ماحظـهای کـه دارد، مقــوی اســت. از جوشــانده بــرگ ازگیــل کــه 50 گــرم بــرگ را در یــک لیتــر آب بجوشــانند، بهصــورت قرقــره بــرای فرونشــاندن ورم مخــاط گلــو و ناراحتیهــای حلــق اســتفاده میشــود. دانـه ازگیـل بـه علـت داشـتن کمی اسـید س ـیانیدریک، عنص ـری س ـمی محس ـوب میشــود و خــوردن آن خطرنــاک اســت. ازگیــل نرمکننــده ســینه از بیــن برنــده عطــش و ضــد صفراســت. پمــاد آن جوشهــای بــدن را از بیــن میبـرد. خـواص آن تقریبـا بـه زالزالـک یکســان اســت. بــرای معالجــه اســهال خونــی میتــوان 200 الــی 300 گــرم از آن را بـدون پوسـت خـورد. همچنیـن میتـوان یـک کیلـو از میـوه ازگیـل را بـا کمـی شـکر بهصـورت شـربت در آورده و 4 روز متوالــی، روزی یکچهــارم آن را بخوریــد. تانــن موجــود در ازگیــل بهتری ـن دارو ب ـرای درم ـان عفونته ـای روده بــزرگ، خونریزیهــای داخلــی ماننـد بواسـیر اسـت. ازگیـل در تقویـت خــون بــدن مؤثــر اســت. ویتامیــن B موجــود در آن، اعصــاب را تقویــت میکنـد و ازنظـر تغذیـهای اهمیـت دارد. ازگیــل را بهصــورت خــام بهعنــوان میــوهای لذیــذ، مطبــوع و تقویتکننــده، مصــرف میکننــد و از آن شــربت و کنس ـرو ازگی ـل تهی ـه میکنن ـد. مص ـرف ازگیــل خــام یــا کنســرو آن در معالجــه اسـهال سـاده اثـر قطعـی دارد. ازگیـل در معالجـه ورم روده، زخـم دهـان و تـورم مخـاط بـه کار مـیرود، بـه ایـن منظـور بایـد 230 گـرم ازگیـل رسـیده را پـس از جــدا کــردن پوســت و دانــه ، در کمــی شــیر حــل نمــوده و مصــرف نمــود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.