ايران و پديده ترامپ

Salnameh Shargh - - یادداشت - جاوید قرباناوغلی مدیر کل پيشين وزارت خارجه

قریــب به دو ماه پــس از رويکارآمدن دونالــد ترامپ و رفتارهاي سیاســي و اقدامــات او، جهــان در مقابــل پدیده جدیــدی قرار گرفته و با توجه به نقش انکارناپذیر ایاالت متحده در سیاســت و اقتصــاد جهــان، تحلیل ایــن رویداد و تأثیرات آن در دســتور کار بسیاری از پایتختهــای جهــان اســت. چیدمان دولتمردان تأثیرگذار و تصمیمســاز در تیــم امنیتی و سیاســی دولــت جدید، نگرانیهایــی جــدی در عرصه جهان از یک ســو و چالشهایی که در روابط آمریکا با اروپا و دیگر متحدان سنتی این کشور، مانند چین، ژاپن و استرالیا ایجاد شده از سوی دیگر، تنها به مثابه بخش بیرونــی کوه عظیــم یــخ در اقیانوس متالطم روابط جدید واشنگتن با جهان در دوره جدید است. اقداماتي که ترامپ در یك ماه گذشــته انجــام داد و اجرای شــعارهایی که در دوران مبــارزات انتخاباتــي، کموبیش وعدههــاي آن را داده بــود، برخــالف انتظارات و پیشبینیها که گفته ميشد آن شعارها پس از ورود ترامپ به کاخ ســفید و رویارویی با شرایط رنگباخته و در حــد حرافیهــای دوران مبارزات انتخاباتی باقي خواهند ماند، رنگوبوي عملیاتي به خود گرفته است. در عرصه داخلی ترامپ در نخستین اقدام، طرح اوباماکر را لغو کرد و در عرصه سیاست خارجي فرمان خروج آمریکا از قرارداد تجاري ترانس پاسیفیك را امضا کرد تا واشــنگتن از زیر تعهــدات این قرارداد، شــانه خالي کند. ترامــپ در این مدت، به آن اقدامــات اکتفا نکــرده و درباره کشــور همســایه خود، یعنــي مکزیك هم رفتار خشــن و تهاجمــي در پیش گرفــت و همانطور که وعده کرده بود، دستور ساخت ســههزارو 200 کیلومتر دیــوار مرزي میــان آمریــکا و مکزیك را صادر کــرد و گســتاخانه و بهدور از نزاکــت دیپلماتیک اعالم کــرد هزینه ساخت این دیوار را باید دولت مکزیك بپــردازد. ایــن اقــدام در حالي صورت میگیرد که بسیاري از صنایع آمریکایي تا حدود بســیار زیادي به کارگران ارزان مکزیکــي وابســته هســتند و زحمات آن کارگــران چــرخ بســیاري از صنایع این کشــور را ميچرخانــد. اقدام دیگر ترامپ که با واکنشهــاي تندي، حتی بین متحدان اروپاییاش روبهرو شــد و احتماال به چالش جدیدي در سیاســت خاورمیانهای واشــنگتن تبدیل خواهد شــد، موضوع انتقال سفارت آمریکا در اســرائیل از تلآویو بــه بیتالمقدس اســت که جامعه جهانــي اعتراضات شدیدي به آن داشــته است. تشنج در روابط چین بــا آمریکا پــس از مذاکره تلفنی ترامپ بــا رئیسجمهور تایوان، اظهارات نســنجیده وزیــر دفاع ایاالت متحده آمریکا درباره دریای چین، جزایر ماکائــو و دیگــر جزایر که بــرای چین بهمثابه دخالت در مسائل داخلی است و افزایــش تعرفه برخی واردات آمریکا از چیــن، از دیگر چالشهای جهانی در دوره جدیــد آمریکا اســت. کمااینکه با وجود ســکوت معنیدار ترامپ درباره سیاستهای مسکو، برخی تحلیلگران ایــن موضــع واشــنگتن را مقطعــی پیشبینی کردهاند. برای جمهوري اسالمي ایران به عنوان کشــوري که همچنان در مقیاس دیگر کشــورهای جهان متشنجترین روابط را با آمریکا داشته و در برخي از صحنهها در حال رویارویي مســتقیم با واشنگتن است، بررســي پدیده ترامپ، پیشبینی تحوالتــی که در پرتو شــرایط جدید در آمریکا بــرای ما حادث خواهد شــد و همچنیــن شــناختي درســت و مبتني بــر واقعیتهــا و نــه پیشفرضها را ضروری میکند تــا از این رهگذر بتوان بــه یك جمعبنــدي صحیــح و جامع از تغییــرات رخ داده در ایاالت متحده دست یافت و بر آن اساس، نقشه راهي را براي چهار سال یا احتماال هشت سال آتي براي تنظیم نوع تعامل با آمریکا در نظر گرفت. واضح است که باید بپذیریم دوراني که از یك ماه قبل در آمریکا آغاز شــده، با روندها و واقعیتهاي هشت سال گذشــته که باراك اوباما در قدرت بود، تفاوتهایي اساسي و بنیادین دارد و حتــی بــه جرئت ميتــوان ادعا کرد شــرایط کنونی آمریکا بــا دوران پیش از اوباما و زمان جــورج دبلیو بوش به عنــوان تندروترین رئیسجمهور آمریکا و از افراطيترین جنــاح محافظهکاران آمریــکا در ســه دهه گذشــته که ذیل عنوان نئوکانها شهرت دارند، متفاوت بوده و احتمــاال اقدامات رئیسجمهور جدید درباره ایــران و جهان به مراتب تأثیرگذارتــر از دوران آمریــکای تحت زعامت بوش خواهد بود. بــرای درک نقــش و تأثیــر رؤســای کاخ ســفید در سرنوشــت کشــورها، اگــر از بــاراک اوبامــا کــه پدیــدهای منحصربهفــرد در تاریــخ آمریکا بود و نقــش غیرقابلانــکاری در حلوفصل صلحآمیز مهمترین چالش بینالمللی کشــورمان داشــت، بگذریم، مقایســه رفتار و عملکرد بیــل کلینتون و جورج دبلیــو بــوش نمایانگــر واقعیتهای انکارناپذیری است که میتواند مدنظر سیاستســازان کشــور قرار گیرد. بیل کلینتون با وجود دیوار بلند بیاعتمادی و مخالفتهــای جناحهــای افراطــی طرفدار رژیم صهیونیســتی، گام اول را برای کاهش تنش با ایران برداشت. در جریان حضــور رئیس دولت اصالحات در ســازمان ملــل تالش کــرد دیداری هرچنــد تصادفی با او داشــته باشــد. مادلین آلبرایــت، وزیر خارجه به خاطر دخالت کشور متبوعش در کودتای 28 مرداد و ســاقطکردن دولــت قانونی و ملی دکتر محمد مصدق و بازگرداندن شــاه به قــدرت از ایــران عذرخواهی کــرد. در واقعه انفجار پایــگاه نظامی آمریکا در عربســتان ســعودی (خبر) اگر کســی غیر از بیل کلینتون در مصدر رئیسجمهــوری بود، بــه احتمال زیاد به بهانه کشتهشدن سربازان آمریکایی در این واقعه در دســتزدن به اقدامی ماجراجویانــه و احتمــاال نظامی علیه ایــران درنــگ نمیکــرد. در مقابل این رویکرد، به یاد داریــم که جورج دبلیو بــوش در بحــران حادثــه تروریســتی ســپتامبر 2001 و حمله به افغانســتان با و جود نقــش مؤثر ایران در موفقیت آمریــکا در براندازی طالبــان که برای اعاده حیثیت این کشــور ارزشی حیاتی داشــت، بــه جــای تشــکر از دولــت اصالحات، ایران را در لیست کشورهای محور شرارت قرار داد. بر کسی پوشیده نیســت که در چالش هستهای ایران با غرب و مذاکرات بینتیجه تیم مذاکراتی قبلی، در صــورت اســتمرار حاکمیت امثال جورج بوش بر کاخ ســفید و در پرتو سیاســتهایی که منجر به ارجاع پرونده هســتهای به شــورای امنیت و تصویــب قطعنامههــای تحت فصل هفتــم و ذیل موادی از این فصل که به مثابه تهدید صلح و امنیت بینالمللی

اســت، قطعا سرنوشــت این پرونده به گونهای کامال متفــاوت از آنچه اکنون شاهدش هستیم، رقم میخورد. دکتر ظریف، رئیس دستگاه دیپلماسی کشــور، بهتازگی در پیامی دور از انتظار پیشبینــی کرده اســت کــه «روزهای دشــواری را پیشرو داریم». اگر ظریف و دســتگاه دیپلماسی کشور را سربازان خــط مقــدم و دیدهبانهــای نظام در مخاطراتــی که از خــارج متوجه نظام و کیان کشــور اســت، تلقی کنیم، پیام وزیــر خارجه نمایانگر خطراتی اســت که در صــورت غفلــت و فراهمکردن بهانه برای سیاســتهای به اصطالح تهاجمی در دوران ترامپ، متوجه ایران خواهد شد. ســؤال آن اســت کــه در برابــر ایــن اقدامــات چــه باید کرد؟ بــر این باورم که ضروری اســت سیاســتگذاران و تصمیمگیران جمهوري اســالمي ایران قبل از هر واکنشــی در مقابل اقدامات رئیسجمهور جدیــد آمریکا و تصمیم درباره اقدامــات احتمالی به چند نکته توجه کنند. )1 برخالف دیدگاه بهشــدت منفی تیم جدید کاخ سفید، نباید اقدامات ترامپ در قالــب ضدایراني تعبیر و تفســیر و ایران پیشــگام در رویارویــي و مقابله با ایــن اقدامات رئیسجمهــور تازهکار آمریکا شــود و هزینــه مخالفت جهان با اقدامات خــارج از عرف ترامپ را به کشور تحمیل کند. باید پذیرفت رویکرد جدیــد حاکمــان کاخ ســفید قبــل از ایران، سیاســتهای سنتی و قالبهای پذیرفتهشــده- هرچنــد نامقبــولســابق جهــان را به چالش کشــیده و حساســیتهاي جهاني را علیه آمریکا برانگیخته و اعتراضــات فراگیری را در اقصینقاط جهان علیه واشنگتن ایجاد کرده است. )2 ممکن اســت تیم جدید کاخ سفید مایــل باشــد از طریق تنــش و بحران در منطقــهای از جهــان، درصدد غلبه بــر مخالفتهــای داخلــی در ایاالت متحــده برآیند. پرهیز از سیاســتهای تنــد و اقداماتی کــه تأخیــر در انجام آنها خللی در توانمندی دفاعی کشــور ایجاد نمیکند، بــه صواب و مصلحت نزدیکتــر اســت تــا اینکــه بهانه به دســت ماجراجویان کاخ ســفید داده نشــود و هزینــه مخالفــت جهانــی علیــه آمریکا بــر دوش ایــران تحمیل نشــود. به عنــوان مثــال، در ماجراي انتقال ســفارت آمریکا در اســرائیل از تلآویو به بیتالمقــدس، قبل از ایران، کشــورهاي بزرگ که به نوعي متحد و همپیمان آمریکا محســوب ميشــوند، در صف نخســت مخالفت بــا این کار قرار گرفتهاند کــه احتماال از توانمندی و البیســازی بیشتری برای خنثیکردن این رویکرد و وادارکردن کاخ ســفید به عقبنشــینی برخوردارند. همچنین در ماجراي محدودیــت ورود اتباع هفت کشــور مســلمان به آمریــکا، چنانکه شاهد بودیم، بیشترین مخالفتها با این تصمیم نه از جانب هفت کشــور تحت ممنوعیت و حتی از ســوی کشورهای مســلمان که از ســوی ســازمان ملل، جامعــه جهانــی، نخبــگان و فعاالن مدنــی داخل آمریکا صــورت گرفت و نهایتــا با حکم یک قاضــی محلی این فرمان به تعویق افتاد. )3 یکــی از محملهای ترامــپ، اتاق فکر افراطی او و مخالفــان منطقهای، عصبانیکــردن و کشــاندن ایــران بــه اقدامات تند اســت. ضروری اســت که درک درســتي از شــرایط پســااوباما در ایاالت متحده داشــته و با صبر، آرامش و خویشــتنداري این دوره را پشت سر بگذاریم. کشورهای رقیب ایران که روی خانم کلینتون به عنوان کاندیدای پیروز شــرطبندی کرده و مبالغ گزافی را برای کمپین انتخاباتــی او هزینه کرده بودند، پــس از رویکارآمدن ترامــپ با تغییر رویکرد 081درجهای خود را به اردوگاه رئیسجمهــور جدید و تصمیمســازان جدیــد کاخ ســفید نزدیک کــرده و در حال تشــویق و ترغیب ترامپ به اتخاذ رویکردی عملیاتی علیه ایران هســتند. اقدامی کــه در دولت قبــل آمریکا، به دلیل رویکرد بهشــدت مثبــت اوباما و کری نسبت به ایران ناکام ماند. )4 ایــران و آمریــکا چالشهای مهمی پیِشرو دارنــد کــه در رأس همه آنها برجام اســت. بعید نیســت تیم ترامپ و کشــورهای مخالف برجــام درصدد برآینــد بــا برنامهریــزی بــه اقداماتی دســت بزنند تــا از این رهگــذر ایران را به انجام اقدامــات تند و تحریکآمیزی کــه ميتواند برجام را تحــت تأثیر قرار دهد، وادار کرده و درصدد همراهکردن کشــورهای امضاکننده برجام با آمریکا برآینــد. ضــروری اســت از برجــام به عنوان دســتاورد بزرگ بینالمللي ایران در نهایت حساســیت محافظت شــود. بایــد از انجام هر اقدامــی که میتواند بهانه به طرف مقابل دهد تا از آن براي برهــمزدن توافق هســتهاي، تعدیل و بازمذاکره استفاده کند، پرهیز شود. )5 خوشــبختانه در این مسیر آمریکا در موضعی دفاعــی و ضعیف قرار دارد و ایران بــا پایبندی کامل به تعهداتش در برجام، از حمایت شــش کشــور طرف مذاکره برخوردار است. سفر نتانیاهو به انگلیس به عنوان متحد و حامی اصلی ترامپ در قاره ســبز و اســتقبال سرد از وی و تأکید ترزا می بر حمایت انگلیس از برجام و مخالفت پارلمان این کشــور با ســخنرانی ترامپ مؤیــد این موضوع است. اظهارات موگرینی به نمایندگی از اتحادیه اروپا پس از دیدار از واشــنگتن و بیان ایــن مطلب که اطمینــان یافته اســت آمریکا مایــل به اجــرای برجام اســت، جملگی نمایانگر موضع قوی و محکم ایران در برابــر پدیده ترامپ در مسائل مختلف، بهویژه برجام است. این امر بهخودیخود مانع بزرگی در مقابل آمریکا بــراي برداشــتن خیزهایي براي دســتزدن به ماجراجویی و رفتارهاي ناموجه اســت. در چنین وضعیتی و در شــرایطی که انگیزههــاي ضدایراني در طرف مقابل بســیار وجــود دارد باید با حساسیت و مراقبت هوشمندانه از این مرحله عبور کنیم. )6 ایــران از موضعی قــوی در منطقه برخــوردار و شــرایط کنونــی بهتریــن زمــان بــرای حلوفصل مشــکالت با همســایگان اســت. بــا درنظرگرفتــن ســوابق تیم سیاســي – امنیتي ترامپ و رویکــرد ضدایرانــي آنــان و در کنار آن تیم بهشــدت افراطــي کنگره، البي پرقدرت و صهیونیســتي آیپك را هم به حجم اقدامــات ضدایرانياش افزوده و نهایتا رژیم اســرائیل که با رويکارآمدن ترامــپ جان تازهاي گرفتــه و امیدهاي بربادرفتــهاش در دوره اوبامــا در برابر ایران در حال زندهشــدن است. تنش در روابط ایران با کشورهای منطقه یکی از مهمترین ابزارها بــرای مقابله با ایران است. هوشمندي ما آن است که با درك درست از این شرایط درصدد حلوفصل مشکالت با همســایگان برآمده و از این رهگذر بر دشمنان و رقبا غلبه کنیم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.