هنوز 4 سال ديگر فرصت هست

گفتوگو با مصطفي معین در مورد عملكرد دولت در زمینه حقوق شهروندي و دانشگاهها

Salnameh Shargh - - سديايدسارت -

دانشگاهها در دولت روحانی شرايط نسبتا بهتری را در مقايسه با فضای حاکم در دولتهای احمدینژاد تجربه کردند. فضای سياسی دانشگاهها تغيير کرد، جمعی از اساتدان و دانشجويان به دانشگاهها بازگشتند و رياست برخی از دانشگاه ها نيز تغيير پيدا کرد. اين اما همه مطالبه جامعه دانشگاهی از روحانی و دولت تدبير و اميد نبود. خيلی از تشکلهای دانشجويی هنوز نتوانستهاند به فعاليت بازگردند. مطالبات صنفی دانشگاهی هنوز معطل مانده است و دانشجويان مطالباتی از وزير علوم دارند که محقق نشده است. با مصطفی معين درباره عملکرد دولت روحانی در دانشگاهها و البته انتشار منشور حقوق شهروندی گفتوگو کرديم.

فکر ميکنيد انتشار منشور حقوق شهروندی از سوی رئيسجمهوري تا چه اندازه قابليت اجرائي دارد؟ به نظر ميرسد آنچه منتشر شده بيشتر حالت نمادين داشته باشد و برای اجرائيشدن آن بايد راهکار ديگری انديشيده شود؟ حتی در حالت نمادين هم ارائه منشور حقوق شهروندی در حد خود امری مفيد و برای مخاطبانش تأثيرگذار است ولی برای اينکه به يک گفتمان اجتماعی تبديل شود، نيازمند تداوم بحث و تبادل نظر روشــنفکران، مصلحان اجتماعی و محافل دانشگاهی درباره کليات و نيز مواد مختلف آن اســت. پيگيری آقای روحانی و اعضای دولت او نيز در اين زمينه به عنوان دستور جلسه ثابت جلسات هيئت دولت و کميسيونهای تخصصی آن مهم اســت. عالوه بر اين ضروری به نظر ميرســد که هريک از بخشها و دستگاههای اجرائــي موارد و مصاديق حقوق شــهروندی را در آن حوزه تدوين و خود را متعهد به اجرای آن کنند. با توجه به اينکه عمر دولت يازدهم رو به پايان است، سرنوشت منشور حقوق شهروندی چه خواهد شد؟ به نظر ميرسد از آنجا که ضمانت اجرائي الزم را ندارد، عمال با تغيير احتمالی دولت به محاق برود؟ هنوز يک فرصت چهارســاله دوم نيز برای آقــای رئيسجمهور و دولت او در پيش اســت. به نظر من از هماکنون ترکيــب اعضای دومين دولت «تدبيــر و اميد» بايد با اعتقاد به محوريت تحقق حقوق شــهروندی برای آحاد جامعــه ايرانی در همه بخشهای اجتماعی، آموزشــی، اقتصادی، فرهنگی و سياســی تعيين شــود. با هدف قراردادن اين آرمان مهم که هم جنبه اعتقادی و هم جنبه ملی و جهانی دارد و از ضرورتهای پيشــرفت جامعه جديد است، ضروری است که وزرايی با رويکرد حقوقبشری و رفع محروميت از توده مردم و بهويژه گروههای آسيبديده و آسيبپذير انتخاب شــوند. عالوه بر اين اگر تالش شود حقوق شهروندی به گفتمان عمومی و خواســت همگانی تبديل شود و افکار عمومی بر طرح و پيگيری آن تمرکز کند، اين پشــتوانه عمومی باالتر از هر تغيير و تحولی بر پيشبرد اين منشور تأثير ميگذارد. برخی از ناظران حقوقی، تکرار مفاد منشور و تأکيد رسانهها

بر آن را روشــی برميشــمرند که ميتواند به صورت خودکار، موضوع را برای اذهان عمومی تبديل به عرف کند و وقتی تبديل به عرف شــد، مقدمات ضمانت برای اجرائيشدن آن هم فراهم ميشود. اين رويه تا چه حد ميتواند درست باشد؟ عرفیشــدن موضوع حقــوق شــهروندی منوط به اين اســت که آقای رئيسجمهور و دولت او عالوه بر نخبگان و توده مردم، ارتباط تنگاتنگی نيز با رســانهها و ساير نهادهای مدنی داشته باشند. از اين طريق با افزايش آگاهی مردم نســبت به حقوق طبيعی، سرشتی و اساسی خود، زمينه تبديــل موضوع حقوق شــهروندی به گفتمان رايج در دانشــگاهها، رســانهها و جامعه فراهم ميشود. در چنين فضای مســاعدی اســت که افراد جامعه ضمن احترام به حقوق قانونی ديگر شــهروندان، بهصورت گسترده مطالبهگر حقوق خود خواهند شــد. بنابراين همانگونه که گفتم، مهمترين تضمين اجرائيشدن منشور حقوق شهروندی، آگاهی شهروندان در اين زمينه و درخواست آن از حاکميت است. وضعيت علمی دانشگاهها در دولت روحانی چگونه بود؟ آيا در اين زمينه در اين چهار سال با رشدی مواجه بوديم؟ موانع تحرک علمی و عوامل خمودگی فضای دانشــگاهی و دانشــجويی ميراثمانــده از «دولــت مهــرورزی» کم و بيــش ادامــه دارد. همچنين دانشــگاهها و مراکز پژوهشــی مانند بخش اقتصادی بــا پديده به اصطالح «رکود تورمی» روبهرو هســتند؛ يعنی از يک سو با تورم تعداد دانشجويان و از سوی ديگر با کسری جدی بودجههای پژوهشی، عمرانی و تجهيزاتی و در نتيجه رکود فعاليتهای علمی و پژوهشی روبهرو هستند. فضای فعاليتهای دانشــجويی؛ چه از حيث فعاليتهای سياسی و چه از حيث فعاليتهای صنفی، در دولتهای احمدینژاد با تنگنا مواجه شــد. آيا اين وضعيت در دولت روحانی تغييری کرد؟ تا حدودی فضای باز سياســی و بهبود فعاليتهای صنفی مشاهده ميشود، اما هنوز هم برخوردهای امنيتی، حراستی و همراه با تبعيضهای جناحی موجب کاهش انگيزه فعاليتهای خودجوش سياسی، اجتماعی، فرهنگی و هنری دانشجويی است. هنوز تا فضای بانشاط و پويای دانشگاه در دوره اصالحات فاصله زيادی داريم. تغيير وزرای وزارتخانه علوم و البته رأیندادن به اولين گزينه پيشــنهادی اين وزارتخانه تا چه حد توانست وضعيت فعاليت در دانشگاهها را تحت تأثير قرار دهد؟ قطعا تأثيرگذار بوده اســت. به نظر ميرســد به دنبال چالشهای يکی، دو ســال اول رئيسجمهوری با مجلس گذشــته در ارتباط با انتخاب يا استيضاح وزرای علوم، دولت هنوز در حالت انفعال و روزمرگی قرار دارد. اصالتا وزير در وزارتخانه علوم چه تأثيری در گشــايش فضای سياســی و صنفی در دانشگاهها دارد؟ چنانچــه وزير بتوانــد از اختيــارات قانونــیاش مطابق قانون اساســی و قانون وظايــف و اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوری اســتفاده کند، نهتنها گشايش فضای سياســی و صنفی دانشــگاه بلکه میتوان ارتقای کيفيت علمی و آموزشی و ارائه خدمات تخصصی آن به دولت و دســتگاههای اجرائي را انتظار داشت. متأسفانه هماکنون نيــز بخش مهمــی از اختيارات و وظايــف قانونی وزارت در ارتباط با جــذب هيئتعلمی، برنامه علوم انســانیاجتماعی، برگزاری مراســم، ارتقای مرتبه علمی استادان ...و که در دولت گذشته به دبيرخانه شورایعالی انقالب فرهنگی انتقال يافته و باعــث تداخل وظايف و تضعيف نهاد دولت شــده بود، وجود دارد و دخالتهای زيادی در کار وزير ميشود.

در مجموع عملکرد روحانی در حوزه دانشــجويی را چطور ارزيابی ميکنيد؟ فکر ميکنيــد با توجه به تجربهای که در دوره وزارت علوم خودتان داشــتيد، اگر شما جای وزير فعلی بوديد، چه تغييراتی در رويکردها و روندها ايجاد ميکرديد؟ مديريت چند ميليون دانشجو در صدها دانشگاه و با دهها هزار هيئت علمی نيازمند تحرک و پويايی بســيار زيادی اســت. من و همکارانم در دولتهــای ســازندگی و اصالحات، هفتهای نبــود که در يکی از دانشــگاهها حضور نيابيم و با دانشــجويان، اســتادان و دانشگاهيان به گفتوگو ننشــينيم. ميتوانم بگويم که بيشترين حضور در رسانههای آن زمــان و تيتر اصلی اخبار آنها هم به مســائل آموزش عالی اختصاص داشت. اين بود که دانشگاه مستقيم و غيرمستقيم در افزايش نشاط و اميد در جامعه، هدايت نســل جوان و جهــتدادن به فضای عمومی، علمی، فرهنگی و سياسی کشــور تأثيرگذار بود. در اين دولت با وجود تالشهای مختلفی که برای بهبود فضای حاکم بر فعاليتهای دانشــجويی ميشود، دولت در اجرای وظايف قانونی خود با موانع فراوانی روبهروست.

نقطهضعفهای دولت در حوزه دانشــجويی و البته وزارت علوم را چه مواردی ميدانيد؟ بهطور کلی اميد ميرود و بلکه ضروری است که در کارگروههايی کارآمد و مورد وثوق به انتخاب آقــای رئيسجمهور، يک ارزيابی دقيق علمــی و بیطرفانه از نقاط قوت و ضعف عملکرد دولت تدبير و اميد در چهار ســال گذشــته به عمل آيد و متناســب با فرصتها و چالشهای پيشرو از هماکنون برای تشکيل قویتر دولت دوم برنامهريزی شود. فرصتهايی که در اختيار مسئوالن قرار دارد، بسيار گذرا و در عين حال از مهمترين مصاديق حقالناس اســت و هرگونه فرصتســوزی در واقع ضايعکردن حقوق مردم خواهد بود. نقش دانشــجويان در دانشگاه و جامعه، همواره نقش پيشتاز، الهامبخش و همــراه با ايجاد تحول بوده اســت، اين ســرمايه عظيم را بايد پاس داشــت. يکی از واضحترين مصاديق استفاده از توان و ظرفيت دانشجويی و ايجاد انگيزه و اميد در آنان، برگزاری نشســتهای گفتوگوی منظم و مستمر با دانشــجويان، نهادها و تشکلهای خودجوش دانشجويی در سطوح مختلف در دولت است.

چشمانداز شما از وضعيت دانشگاهها و فعاليتهای دانشجويی با توجه به آنچه در سال گذشته رخ داده، برای سال 96 چيست؟ اگر منظورتان از فعاليت دانشجويی، فعاليتهای سياسی است، به طور طبيعی سال 96 با دو چشــمانداز مشخص روبهروست؛ در ابتدای سال انتخابات رياستجمهوری و در نيمه دوم ســال تشــکيل دولت جديد. برای تحرک مؤثرتر دانشــجويان در دوره انتخابــات، مهمتريــن ضرورت، فراهمشــدن زمينههای مناســب بــرای ورود مؤثر، اميدبخــش، مشــارکتجويانه و رقابتی دانشــجويان بــه عرصه انتخابات اســت. متأسفانه دانشــجويان اصالحطلب و طرفدار دولت با محدوديتهای بيشتری برای فعاليت در دانشگاهها مواجهه هســتند که طبيعتا بايد اين محدوديتها کمتر شــود. در آغــاز دولت جديد هم ارزيابی و نقد عملکرد کنونی برای فعالترشــدن فضای دانشگاهی و دانشــجويی مفيد است. البته فعاليتهای دانشجويی را بايد فراتر از سياست دانست؛ فعاليتهای فرهنگی، هنری، علمی، اجتماعی و صنفی هم در جای خود نهتنها مهــم بلکه در موارد فراوانــی از نظر عامه دانشــجويان بيش از فعاليتهای سياســی مورد توجه هســتند که متأســفانه در اين زمينهها هم هنوز موانع و مداخلههای بيرونی زيادی وجود دارد که اميد اســت در ســال 96 به دليل فعالترشــدن محيط دانشگاه و توجه بيشتر دولت کمتر شود.

متأسفانه هماکنون نيز بخش مهمی از اختيارات و وظايف قانونی وزارت در ارتباط با جذب هيئت علمی، برنامه علوم انسانیاجتماعی، برگزاری مراسم، ارتقای مرتبه علمی استادان ...و که در دولت گذشته به دبيرخانه شورایعالی انقالب فرهنگی انتقال يافته و باعث تداخل وظايف و تضعيف نهاد دولت شده بود، وجود دارد و دخالتهای زيادی در کار وزير ميشود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.