سایه ترامپيسم بر دیپلماسی

Salnameh Shargh - - جهان - نسرین رضایي

دو هفته نخســت حضور دونالد ترامپ در کاخ ســفید ثابــت میکند که سیاســت خارجــی در دوران او یک کابوس تمامعیار اســت. ترامپ اصوال عقیده راسخی به سیاســت خارجی ندارد و بنا به گفته برخی مقامات وزارت خارجــه آمریکا، سیاســت خارجــی ترامپ به هیچ وجه قابلپیشبینی نیســت، زیــرا او اصوال قبل از تصمیمگیریها با کســی مشــورت نمیکند. دو هفته نخســت و اتفاقاتی که در آن به وقوع پیوست، تنها قله یک کوه یخی را نشان میدهد که بخش عظیمی از پیکره آن زیر آب قرار دارد. ترامپ رئیسجمهوری است که از شدت عصبانیت یک مکالمه تلفنی ساده با نخستوزیر استرالیا، کشور دوست و متحد قدیمی آمریکا را نیمهکاره قطع میکند و بهوضوح به پرســشهایی که به مذاقش خوش نمیآیند، پاســخ نمیدهد؛ رویهای که کمتر در میان رؤسایجمهوری آمریکا مرسوم بوده است. ترامپ در قامت رئیسجمهور کشــوری که بزرگترین قدرت جهان به شــمار میرود، از نظر برخی کشــورها مانند روســیه و عربســتان به فال نیک گرفته شده و در مقابل ،کشورهایی نظیر چین و مکزیک آن را یک فاجعه میدانند. او خالف باراك اوباما آغوش خود را به روی روسیه باز کرده و در مقابل، چین را پسمیزند. اما همه آنچه نگرانی یا خرسندی این کشورها را برمیانگیزد تنها به کلیگوییهای انتخاباتی ترامپ مربوط میشود و او هنوز اســتراتژی مدونی را در عرصه سیاست خارجی و روابط با کشــورهای کلیدی ارائه نداده است. ابهام در دیپلماسی ترامپ راه را برای گمانهزنیهای تحلیلگران و کارشناســان باز گذاشته اســت؛ گمانهزنیهایی که با توجه به غیرقابل پیشبینیبــودن رئیسجمهور جدید آمریکا میتوانند درست یا غلط باشد. تنشهــای لفظی دولــت ترامپ بــا ایــران و ایجاد ممنوعیتهای مســافرتی برای ایرانیان موجب شــد

گروهــی از تحلیلگران احتمال تشــدید تنشها با تهران و حتــی صفآرایی منطقهای علیه ایــران را دور از ذهن ندانند. در مقابل، کارشناســان بلومبــرگ معتقدند ایران هنوز مسئله ترامپ نشــده است. به این معنی که ترامپ قصد دارد با اظهارات آتشــین، تهران را تحریک کند تا از توافق هستهای خارج شــود و با انداختن گناه لغو توافق هســتهای بر گردن ایران، بهانهای بــرای جلب حمایت دوستان اروپایی از سیاســتهایش علیه تهران پیدا کند. او در تبلیغــات انتخاباتیاش از پارهکردن برجام ســخن گفته بود اما ناظران بینالمللی بر این باورند که پارهکردن برجام برای دولت ترامپ هزینههای بسیار سنگینی دارد و احتمــاال او ترجیح میدهد با اقدامــات جانبی به طور غیرمستقیم بر توافق هستهای تأثیر بگذارد. عربستان ســعودی و روســیه از دیگر کشورهایی هستند که معادالت ترامپ با آنها بر ایــران نیز تأثیرگذار خواهد بود. روابط واشــنگتن- ریاض که باوجود نفوذ اقتصادی عربستان در واشــنگتن در دوره اوباما چندان گرم نبود، قرار اســت در دوره ترامپ دوباره احیا شــود. در همان روزهاي نخست ترامپ سیگنالهایی مبنی بر عالقهمندی به توسعه روابط اقتصادی و استراتژیک با ریاض ارسال کرده که در شــرایط بحــران اقتصادی ریــاض به منزله یک هدیه برای مقامات این کشــور خواهــد بود. برخی تحلیلگران معتقدند دلیل اصلی چرخش ترامپ به سوی عربســتان منافع اقتصادی شــرکتهای او در عربستان اســت و برخی دیگر نفت و مالحظههای منطقهای را در این روند مؤثر میدانند. اما دالیل هرچه باشــند، ترامپ دستکم تاکنون به پادشاهی عربستان روی خوش نشان داده است. این در حالی اســت که روســیه نیز مانند عربســتان از بهقدرترســیدن ترامپ راضی به نظر میرســد. روابط ســرد باراک اوباما و والدیمیر پوتین در سالهای گذشته همواره سوژه رسانهها بوده اســت. از نحوه دستدادن اوباما با پوتین گرفته تا تحریمهایــی که دولت اوباما به دلیل ماجراجوییهای کرملین در اوکراین علیه روســیه برقرار کرد. اما ترامپ ظاهرا دوست نزدیک پوتین است که قصد دارد روابط واشــنگتن- مســکو را وارد مرحله جدیــدی کند. اگر ترامــپ طبق پیشبینیها به ســمت روسیه متمایل شود، متحدان اروپایی آمریکا نگران امنیت خود میشوند، بهویژه که هماکنون نیز کشورهای اروپای شرقی، روســیه را یک تهدید علیه خود قلمداد میکنند و ترامپ علیه ناتو سخن گفته است. رویکرد ترامپ نسبت به روسیه و اروپا، علیه خود و متناقض است. آغوش گرم ترامپ برای پوتین، رهاکردن اوکراین در دســتان مسکو، لغو تحریمهای روسیه، سخنان منفی درباره ناتو، اتحادیه اروپا و رهبرانی مانند آنگال مرکل و خوشــحالی از برگزیت و جنبشهای پوپولیستی در اروپا، میان آمریکا و مهمترین متحدان دموکراتش فاصله میاندازد. هفتهنامه «فارن پالســی» مینویسد برای ترامپ دشوار خواهد بود همزمــان با مبارزه با داعــش، بتواند روابط خوبی با روسیه داشــته باشد. احتماال تمایل ترامپ برای اتحاد کامل با والدیمیــر پوتین در مبارزه با داعش، نتایج معکوس در بر خواهد داشــت. چنانچــه ترامپ تصمیم بگیرد بدون هیچ شرط و شروطی با روسیه همکاری کند، درواقع در بمبارانهای بیرویه روســیه و تالش برای در قدرت نگهداشــتن بشار اسد، شــریک خواهد شد. این اقدامات دستورالعملی برای دامنزدن به جنگ داخلی و افراطگرایی است، نه مبارزه با آن. «چتهم هوس» در تحلیل رفتار رئیسجمهور جدید آمریکا در حوزه دیپلماســی مینویســد: در دســتور کار ترامپ مرکانتیلیســم بر هر بحث دیگری تقــدم دارد و او بازار و منافع اقتصــادی آمریکا را به حفــظ روابط درازمدت با متحدان قدیمی و اســتفاده از دیپلماسی ترجیح میدهد. از طرفی دیگر، او شخصیتی غیرقابلپیشبینی و زودرنج دارد که بر تعامــالت او در امور سیاســت خارجی تأثیر میگذارد. گمانهزنیها در مورد سیاست ترامپ درباره چین نیز حاکی از آن اســت که ترامپ میخواهد با عقبنشاندن چین، عنوان بزرگترین اقتصاد جهان را به کشورش بازگرداند. اما ترامپ نمیتواند به طور همزمان چین و کرهشــمالی را تهدید کنــد. درحالحاضر، تحریمهای ســنگینی علیه پیونگیانگ اعمال میشود که همراهی چین در آنها بسیار ضروری اســت. ترامپ اوایل ماه ژانویــه در توییتر خود نوشت: «چین در معامالت یکطرفه، پول و ثروت زیادی را از آمریکا خارج کرده اســت؛ اما حاضر نیست در زمینه کرهشــمالی همکاری کند. چه خــوب!». برخی معتقدند ترامپ میخواهد با استفاده از ابزار اقتصادی، چین را بر آن دارد که آنگونه که واشنگتن میخواهد، با کرهشمالی برخورد کند. اما چینیها در تجربه بحران مالی سال 2008 بهخوبی دریافتند که جهان به آنها نیاز دارد. از سوی دیگر، ترامپ میخواهد با خروج از پیمان تجارت آزاد میان 12 کشــور که 45 درصد تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل میدهد، موسوم به تیتیپی، به کارگران آمریکایی کمــک کند. اما نتیجه این اقــدام واگذارکردن میدان جنگ اقتصادی به چین است، چراکه از هماکنون برخی کشــورهای عضــو این پیمــان و برخــی دیگر از کشورهای اطراف چین برای مشارکت جامع منطقهای با پکن وارد مذاکره شدهاند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.