اردوغان برگ برندهای در دست ندارد

Salnameh Shargh - - جهان - رحمن قهرمانپور

احتمال تغییر در قانون اساســی و تبدیلشــدن نظام پارلمانی بــه نظام ریاســتجمهوری در ترکیه به دلیل اهمیتی که این کشور در منطقه دارد، به عنوان مسئلهای مهم در فضای دیپلماسی مورد بحث قرار ميگیرد. این در حالی است که قرار نیست قانون اساسی تغییرهایی کلــی را به خود ببینــد. البته رجب طیــب اردوغان در ابتدا سعی داشت در قانون اساســی موجود تغییراتی کلی ایجاد کند تا بعد از چند بار بازنگریشــدن، بهطور کامل آن را تغییر دهد تــا بتواند برنامههایی را که برای قــدرتداری تبیین کرده، آنطور که مطلوبش اســت، اجرائی کند. آنچه در پارلمان ترکیه به تصمیم رســیده، تغییر 18 ماده از قانون اساسی این کشور مربوط به نوع نظام سیاسی است؛ بنابراین اینکه گفته میشود قانون اساســی ترکیه تغییراتی کلی کرده اســت، نمیتوان بر اساس واقعیت دانست. ازاینرو باید اینطــور گفت که پس از تغییرات فعلی، نظام سیاســی ترکیه از نظام پارلمانــی چندحزبی به نظام شبهریاستی تغییر وجهه داده است. البته درباره اینکه شکل جدید ریاســتی خواهد بود یا شبهریاستی بین تحلیلگران اختالف نظرهایی وجود دارد. درواقع ظاهــر قضیه حکم به ریاســتیبودن میدهــد، اما از آنجایی که پارلمان بعد از ایــن تغییر همچنان قدرت دارد، میشــود اینطور گفت که ترکیه از این پس در نظامی شبهریاســتی اداره خواهد شد. البته باید منتظر اجرائیشدن قانون ماند. مهمتریــن تغییرهایی کــه در این 18 مــاده آمده، به این شــرح است: نخســت اینکه از این به بعد شخص رئیسجمهور به عنوان نفــر اول دولت فعالیت خواهد کــرد و وزیــران را تعیین و بــر نوع کارشــان نظارت مستقیمی خواهد داشت. نکته بعدی که اتفاقا در ترکیه بحثبرانگیز شــده، اختیار رئیسجمهــور برای انحالل پارلمان اســت درحالیکه بر اساس رســم نظامهای پارلمانی، قانون بهندرت اختیــار چنین تصمیمی را به رئیسجمهور میدهد. در نظامهای پارلمانی هم معموال نخســتوزیر هم نمیتوانــد رأی به انحــالل پارلمان بدهد، اما تحت شــرایطی که ائتالفها شکســته شود، نخســتوزیر به عنوان نماینده حزب حاکم درخواست انتخابات زودهنــگام را میدهد، البتــه این به معنی انتخابات زودهنگام نیست. همچنین در تغییرات 81مادهای قانون اساســی ترکیه از این پس به رئیسجمهور این اختیار داده شــده است که در شــرایطی انحالل پارلمان را اعــالم کند. اما نکته این اســت که در چنین حالتی دوران ریاستجمهوری خــودش هم به پایان خواهد رســید و بعد از انتخابات ریاســتجمهوری نیز همزمان با انتخابــات پارلمانی برگزار خواهد شــد و به همین دلیــل مخالفان این نظر را دارنــد که اختیــار رئیسجمهور بــرای منحلکردن پارلمان اصل مهم تفکیک قوا را نادیده میگیرد. حامیان اردوغان برکناری رئیسجمهور با انحالل پارلمان را دلیل موافقت خود با این ماده از قانون جدید اعالم میکنند. اما نکته این اســت که اگر رئیسجمهور قبل از ســال چهارم دولت خود پارلمان را منحل کند، این فرصت را به لحاظ قانونی دارد تا دوباره در انتخابات شرکت کند که این مســئلهای بحثبرانگیز است. بحث بعــدی هم درباره تغییر اعضای شــوراهای قضائي ...و اســت. این در حالی اســت کــه در کشــور ترکیه شــوراها قدرت زیــادی دارند؛ به طوریکه شــورای عالی قضائي، قضات را و شــورای عالی آموزش رئیس دانشــگاهها را تعییــن میکند، به همین دلیل در تغییرات جدید سهمی برای رئیسجمهــور در شــوراها داده شده است تا استقالل عمل شوراها زیر سؤال برود. درحالحاضر حــزب عدالت و توســعه با همراهی حزب حرکت ملی توانستند این 18 ماده را در قانون اساسی اعمــال کنند کــه در فروردین بــه رفراندوم گذاشته میشود و اگر نتیجهاش مثبت باشد، اردوغان میتواند دو دور رئیسجمهور ترکیه باشد. بر اســاس نظرســنجیهایی که انجام شده است، 54 درصد مردم ترکیه به تغییر نظام پارلمانی کشورشــان به نظام ریاســتی رأی مثبت دادهاند. مهمترین دلیلی که حامیان بــرای حمایت خود عنــوان میکنند، این اســت که توجه به نظام ریاســتی باعث خواهد شد تا ثبات سیاسی کشور افزایش یافته و در نتیجه فضا برای فعالیت دولت بهتر شــود. همچنیــن عمدهترین دلیل مخالفان هم این است که این مسئله، تغییر دموکراسی در ترکیه را کاهش میدهد و نظام سیاســی ترکیه را به ســمت دیکتاتوری ســوق خواهد داد. به هر حال دو گروه در مدتزمان باقیمانده تا انتخابات، مبارزههای انتخاباتــی خود را بهطور جدی پیگیــری خواهند کرد. اینکه تغییر احتمالی نظام سیاســی کشــور چه اثری بر ادامه مدیریت رجب طیب اردوغان خواهد داشــت، امری پیچیده نیست و معلوم است که قدرتش بیشتر از گذشته خواهد شد. جریان پاکســازی طرفداران فتحاهلل گولن که شــروع شــده اســت، شــکل قانونی به خود خواهد گرفت و پاکسازیشدهها نخواهند توانست اعتراض قانونی انجام دهنــد و در مجموع میتوان گفت کــه نوعی عقبگرد برای ترکیه در مســئله مهم گذار به دموکراسی است که در این فرایند نیز حزب حرکت ملی و ناسیونالیستهای ترکیه با اردوغان همراهی میکنند؛ زیرا در اغلب موارد ناسیونالیســتها میانه خوبی با دموکراسی ندارند. در مجموع باید گفت این مســائل دموکراســی در ترکیه را کمرنــگ خواهد کرد و این کشــور مانند کشــورهای آمریکای التین روزبهروز با دموکراســی فاصله بیشتری پیدا میکند. البته اتفاق خوب در ترکیه این اســت که نهادهای مدنی در چند دهه گذشته گسترش پیدا کرده و تقویت شدهاند. همچنین جامعه مدنی نسبتا قویای در حال فعالیتاند و رسانهها در اذهان عمومی قدرت تأثیرگذاری بسیاری دارند که میتوانند نکتههای منفی را نشــر دهند. همچنیــن جایگاه بینالمللــی ترکیه به گونهای اســت که این کشور برای اروپا کشوری مهم به شــمار میرود. بنابراین اروپاییها نمیتوانند نسبت به تحوالت ترکیهایها بیتفاوت باشــند تا بتوان اینطور نتیجهگیری کرد که در برابــر اقدامهای غیردموکراتیک احتمالــی اردوغــان واکنشهای تند و تیزی داشــته باشند تا او نتواند با استفاده از قدرت هرچه میخواهد، انجام دهد. همچنین باید اشــاره کرد که بعد از جریان کودتا اردوغان مخالفانــش را تهدید و تحدید کرده که این هــم نارضایتیهایی را به وجود آورده اســت. اما مشکل اصلی رئیسجمهور ترکیه این است که وضعیت اقتصادی شــرایط خوبی ندارد و بــه دلیل برخورد او با تجــار بزرگ به بهانــه همراهی با گولن، مشــکالت اقتصادی بیشتر شده اســت تا برگ برنده رجب طیب اردوغان از دستش برود. اردوغان، حتی با تغییر نظام سیاســی هم نمیتواند فضا را طوری ببیند که تحرکات تمامیتخواهیاش را تداوم دهد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.