هالل کمرنگ

بررسی علل عدم بازتاب مناسب عملکرد پررنگ امدادگران هاللاحمر در حوادث

Salnameh Shargh - - جامعه - معصومه اصغری

مردم آنها را با کاور ســرخ و ســفيد و سگهايشــان بيشتر میشناسند؛ خودشان هم میدانند که با همه کموکاستیها، بيشــترين اعتماد و نگاههای مردم چــه در تصادف جادهای خودرو و چه در آتشســوزی يک قطار به آنهاســت. شبکه گســترده داوطلبان و نيروهای هاللاحمر در عين اشکاالت و کمبودهــای بســيار، در زمانــی محدود، خودشــان را به محل حوادث میرســانند و به قول يکــی از امدادگران که به شــوخی میگفت: سيل باشــد؛ هالل، آتشسوزی باشد؛ هالل، ريزش ساختمان باشــد؛ هالل، سقوط هواپيما باشد؛ هالل...؛ يعنی ما نمک ماجرا هســتيم که اگر نباشيم، ماجرا جمع نمیشــود، اما آخرش هم انگارنهانــگار که بودهايم و کســی حرفــی از حضور مــا نمیزند. در حــوادث تلخ و دلسردکنندهای که همه ما خاطره حضور در برخی از آنها را هم داريم، شايد همراهترين و نزديکترين نيروهای حاضر در ميدان به مردم و آسيبديدگان، همين نيروهای هاللاحمر هســتند که کاورهای سرخ و سفيدشــان، خيلی زود خاکی و ســياه و روغنی میشــود. امدادگران و نيروهای جمعيت هاللاحمر خيلی خوب و پيشوازانه نقصهايشان را در کنار همه داشتههايشــان میپذيرند. مرتضی سليمی، سرپرست ســازمان امداد و نجــات جمعيت هاللاحمر، بســياری از نقدها و کاستیها در اعالم و پوشش عملکرد هاللاحمر در حوادث را قبول دارد و میگويــد، اتفاقا اين موضوع يکی از موارد آســيب شناسايیشده در سطح جمعيت است که در حال بررســی اســت و به همين دليل مدتی است که برای سازمان سخنگو معرفی شده است. او میگويد اولين آمار و آناليزهای مربوط به حوادث را بدون وقفه روی مرکز کنترل و هدايت عمليات هاللاحمر قرار میدهيم که حتی رسانهها هم قابليت دسترسی به آن را دارند، اما متأسفانه نيروهای اطالعرسانی ما با نيروهای عملياتی هماهنگی الزم را ندارند تا اين آمار و اطالعات بهموقع و درست منعکس شود. ســليمی اين موضوع را که اقدامات هاللاحمر در حوادث پوشــش مناســب ندارد، قبول ندارد و میگويــد: ما ارتباط و تعامــل خوبی با رســانهها و تلويزيون داريــم و از همان ابتدای وقوع حادثه در محل هســتيم، اما به واسطه برخی صالحديدها، از جمله حفظ اعتماد مردم در ارائه اطالعات حادثــه، عجله نمیکنيم. او افزود: مردم به ما اعتماد دارند و در شــرايط بحرانی چشمشــان بــه اين آمار اســت و به همين دليل سعی میکنيم قطعیترين آمار را ارائه کنيم تا اعتماد مردم حفظ شــود. سرپرست سازمان امداد و نجات جمعيت هاللاحمر میگويــد ما در کوتاهترين زمان ممکن پــس از حوادث از عوامــل حاضر در آن عمليــات تقدير و تشکر میکنيم، اما اين تقدير و تشکر بهويژه درباره داوطلبان نبايد به گونهای باشــد که انگيزههای آنها را تحت تأثير قرار دهــد و روحيه داوطلبی کم شــود. او افــزود: مجموعهای مثل هاللاحمر، داوطلبمحور اســت و تجربه نشان داده، مواردی از اقدامات را که در بوق و کرنا کردهايم، اثر معکوس و منفی روی داوطلبان گذاشــته اســت. اتفاقا فدراسيون جهانی هم اين روند را معقول میداند و استانداردهايی را در حمايت و تشکر از نيروها دارد. سيدحميد جمالالدينی، معاونت آموزش، پژوهش و فنــاوري جمعيــت هاللاحمر هــم که اين روزها درگيــر يک طرح فراگيــر و همگانی برای مــردم و البتــه برای بهروزترشــدن عملکــرد هاللاحمــر به نــام «خادم» اســت (خانواده آماده در مخاطرات) نظر آسيبشناســانهتری دارد. او تأکيد دارد در چرخــه مديريت بحران و حتی پوشــش آن، نگاه تکبُعدی کردهايم و همواره در مرحله اقدام و مقابله بودهايم و به مراحــل قبل و بعــد آن خوب توجه نکردند. او میگويد در موضوع آمادگی يکی از مهمترين مسائل، مقاومسازی و آمادگی سازهها در مقابل حادثه و يکی ديگر آموزش است که میتوانند نســبت به هم همپوشانی داشته باشند، اما ما درباره هر دو اين موارد، اقدامات جدی و مهمی نداشتهايم. طبق آماری کــه مجموعــه هاللاحمر ارائه داده اســت، ضريب خطر در کشور از 10 در سطح هشت است و ساالنه هفت درصد توليد ناخالص ملی کشــور هم صرف حوادث میشــود. درعينحال ما کشــوری هســتيم که در معرض خطريم و بيش از 50 درصد شهرهايمان در مسير سيل و 99 درصد شهرهايمان در خط زلزله هستند و با وجود همه اينها آمادگی خانوار ما از صد در حد 9.3 درصد اســت. در چنين شــرايطی يکی از ارگانهای اصلی مرتبط بــا مردم و مورد اعتماد آنها چه اقداماتی برای افزايش اين ارتباط و بازکردن راه بيشتر به ميان مردم داشته است؟ جمالالدينی میگويد اگر هنوز نيروهای هاللاحمر جايگاه خودشان را آنطور که بايد پيدا نکردهاند، به خاطر آموزشها و کمبودهايی اســت که ما در اين حوزه در اين ســالها داشتهايم. او میگويد: از بودجه نزديک به هزارميلياردی هاللاحمر در شــکل خوب آن نزديک به 200 ميليارد تخصيص داده میشــود و از اين ميزان هم با محاســبه هزينههای جاری و پرســنلی که به بودجه آموزش اضافه میشود، تنها 20 تا 25 ميليارد تومان و با محاسبه همه سرفصلهای آموزش و آموزش همگانی نزديك به صد ميليارد تومان در اين بخش هزينه میشــود. او يکی از نقدها را پرکشــيدن اعتبارهای مربوط به آموزش که کل اعتبار مربوط به آمــوزش همگانی را به هاللاحمر نمیدهد و اين ســرفصل در همــه مجموعهها وجود دارد و اعتباری برای آن میگذارنــد، اما عموما صرف امور ديگر میشود و میتوان گفت اين بودجهها در جايی رصد و پايش نمیشوند. اين مدير هاللاحمــر میگويد: ما در تقســيمبندیهايمان تهران و آمــوزش آن را جــدا از کل کشــور نمیدانيم، امــا واقعا بودجههــای مــا در مقابــل بودجه شهرداری تهران هيچ است و در عمل عملکردی تقريبا برابر داريم. او افزود: واقعيت اين است که در آموزش همگانی در کالن کشور موفــق نبودهايــم و شــرايط فعلی گويای اين اســت که عملکردمان اشــتباه، کم يــا غيرهدفمنــد بوده اســت. در هر کاری که شاخص نباشد و نقطــه هدف

را ندانيم موفق نخواهيم بود. براساس پژوهشها در حوزه ايجاد نگرانی برای مردم، موفق بودهايم؛ يعنی زمانی نگرانی در شــهر تهران نسبت به حادثه زلزله حدود 18 درصد بوده و حاال اين رقم به 42 درصد رســيده است. البته اينکه مردم را بترســانيم، بدون آنکه فرمول جايگزين مناسبی را به آنها بدهيم، اشــتباه اســت و بهمرور دچار بیتفاوتی میشوند و مثال میگويند: «يک پالســکو ريخت اينطوری شهر به هم ريخت، پس اگر زلزله بيايد، همه میميريم، پس بیخيال». معاونت آموزش، پژوهش و فنــاوري جمعيت هاللاحمر اذعــان دارد در ايجــاد ارزش اجتماعی آموزش بين مردم و جاانداختن مســئله همراهی با هاللاحمر موفق نبودهاند و میافزايد: بايد قبول کنيم تا زمانی که هر نهادی احســاس کند به جای تســهيلکنندگی، پدر و مــادر و فرمانده مردم و گروههای مردمی اســت، شرايط به سمت پراکندگی میرود و محور نوآوری میخشــکد. واقعيت اين اســت که در هر حادثهای، بــه جای برخورد واقعبينانــه میخواهيم با يک دســتورالعمل از يک اتاق کل کشــور را بهخــط کنيم؛ هنوز هــم اين نــگاه از چند دهه قبل تاکنون مانده اســت و خود هاللاحمر هــم اين روحيه را تا حد زيــادی دارد. او افزود: اين ايراد شــامل هاللاحمر هم هســت و ما هم بخشی از اين نقص هســتيم؛ هاللاحمــر ديدهبان علمی نــدارد، در مستندسازی ضعف دارد، در آموزش همگانی اشکال دارد، در بســياری از موارد نقش فرماندهی را ايفا کرده، بسترساز حضور بخش خصوصی و گروههای مردمی نبوده و ســعی نکــرده از ظرفيت مســئوليتپذيری بخشهای خصوصی اســتفاده کند و در نهايت در پوشش عملکرد خود ضعيف بوده است. جمالالدينی میگويد ما تصويری از عملکردها در هر حادثه و حوادث مشابه نداريم؛ چراکه در دهههای گذشته در همه حوادثی که رخ داده، مستندسازی نداشتهايم تا از هر حادثه درس بگيريم و تکرار اشتباهات را نداشته باشيم و میافزايد: هيچ ارگانی و مسئولی اقرار به اشتباه نمیکند؛ چون بخشی از ليوانی که درباره خالیبودن آن صحبت میکنيم، پر است و خدمات همين هاللاحمر با همه اشــکاالت و نقصها، با خدمات بسياری از ارگانها قابل مقايسه نيست. ايــن مقام مســئول در بيانــی صريح میگويــد: هاللاحمر در انعــکاس اقدامات خوب هم دچار مشــکل اســت که مثال اين پوشــش خبری زمانی باشــد کــه نزديک انتخابات نباشد تا برداشــت انتخاباتی نشود. درعينحال هميشه اين شــائبه وجود دارد که با اقرار به اشتباه مجموعه را تخريب میکنيم؛ چراکه فضای نقد منصفانه نداريم. عالوه بر اينها ما نمیتوانيم نقدی کنيم که خودمان قائل به آن نباشيم؛ يعنی هالل اشــکاالتی را مطرح میکند که در خودش هم وجود دارد و حاال در طرح «خادم» اين اهتمام را داريم که بسياری از اشکاالت را برطرف کنيم. معاونت آموزش، پژوهش و فناوري جمعيت هاللاحمر در ادامه اين آسيبشناسی به «شرق» میگويد: بخش زيادی از نيروهای ما داوطلب هستند و خوب و بدبودن و کيفيت اين نيروها متناسب با اعتبارات و هزينههای ماست و با توجه به همين شــرايط میتوانيم از اين نيروها انتظار داشته باشيم. در همين شرايط هم به نيروهای ما ايرادات زيادی را درست و غلــط وارد میکنند. مثال همواره پليس راهور نيروهای ما را در فوريتهــاي پس از حادثه و حــوادث جادهای دخيل میداننــد و وزير صنعت میگويد ايراد از ماشــين نيســت، راننده تخمه میخورد. اين تحليلها واقعی نيستند و تصوير اشتباهی از نيروهای ما ارائه میدهند. آنچــه را درباره ارائه تصوير واقعی و همهجانبه از نيروهای هاللاحمــر در همه حوادث وجــود دارد، نيروهای امدادگر به شــکلی نزديکتر مطرح میکنند. ميالد ارجمندکيا، يکی از امدادگران جمعيت هاللاحمر اســت که حدود 9 ســال قبل در ســه مجموعه امداد و نجات، جوانــان و داوطلبان هاللاحمر حضور داشــته و فعال بوده اســت. او میگويد هالل، مجموعهای مردمنهاد بوده و بايد باشــد و اين اندازه رشد هاللاحمر و نيروهايش در حدی بوده که به آنها اجازه و جای رشــد دادهاند و اگر بيشتر نشــده برای اين است که بيشتر بها ندادهاند. او به «شــرق» گفــت: ارگانهای دولتــی و از جمله وزارت کشور و مديريت بحران درباره نيروهای هاللاحمر بیمهری و بیتوجهــی دارنــد و میافزايد: فرازونشــيب برنامهها و اولويتهــای کاری در جمعيــت هاللاحمــر، تخصيــص بودجههــا و معرفی اقدامات نيروها، معموال با حاشــيه و جانبداری اســت و عموما نمیگذارنــد اثرگذاری جمعيت هاللاحمر ديده شود. ارجمندکيا تأکيد دارد مردم در همه حوادث اعتمادی چندين برابر به نيروهای هاللاحمر دارند و وقتی نيروهای هالل را با آن لباس سفيد و سرخ و آن هالل سرخ میبينند، خيالشان راحــت میشــود؛ درحالیکه در همين حــوادث کوچک و بزرگ آن بخشــی که کمتر از همه به آنها پرداخته میشود، همين نقش نيروهای هاللاحمر اســت. البته اين امدادگر هاللاحمر میگويد، مجموعه هاللاحمر هم در پوشــش فداکاریها و تالشهای نيروهای خود کاســتیهای زيادی دارد. مصطفی عباسی، يکی ديگر از امدادگران قديمی جمعيت هاللاحمر اســت که ســالها در قالب گروههای داوطلب فعال بوده است. او میگويد بســته به اينکه حادثه در چه ســطح و در چه فاصلهای از شــهرهای بــزرگ مثل تهران باشد، شــرايط امدادونجات تفاوت دارد و در توضيح بيشتر میگويد: اگر حادثــه در حوزه يــک وزارتخانه يا مجموعه شــهری باشــد، در نهايت همه عمليات را به نام آنها تمام میکنند؛ مثال در حادثه ســقوط بالگــرد در درياچه چيتگر، آتشنشانی شهر تهران مسئول بود که از ما کمک خواستند و تقريبا کل عمليات را هاللاحمر انجام داد و در نهايت هم گزارش عمليات را به نام آتشنشــانی تمام کردند. در مثال ديگر هم اگر در جادهای يا در قطاری حادثهای رخ دهد، آمار ما ذيل آمار نهايی اين مجموعهها قرار میگيرد و آنچه برای مردم و مسئوالن در رســانهها بزرگ میشود عملکرد ساير مجموعههاست. او میگويد: عملکرد روابطعمومی هاللاحمر در پوشــش آنچه به شــکل واقعــی در عملياتها و ســاير برنامههای هاللاحمر رخ میدهد، ضعيف بوده و هســت، اما به نظر میرسد بخشــی از اين نبود پوشش برای آن است که هنوز برنامه مشخصی درباره اعالم اطالعات و آمار حوادث وجود ندارد و نيروهای هالل بارهــا به خاطر ارائه اين اطالعات و آمار سرزنش شدهاند. به همين دليل، درباره ارائه عملکردها مصلحتانديشــیهای زيادی میشــود و به همان نسبت پوشــش اخبار و اتفاقــات هم عقب افتاده يــا حتی انجام نمیشــود. او میگويــد بارها نيروهــای هاللاحمر پس از ورود به عمليات و اقدام، با دلســردی و حمايتنشــدن از طرف مسئوالن باالســری خود مواجه شدهاند و بسياری از آنها ترجيح میدهند وارد چنين فضاهايی نشــوند تا تبعات منفی هم برايشــان ايجاد نشــود. ايــن امدادگر هاللاحمر میگويد بايد به سمتی برويم که جايگاه امدادگر هاللاحمر فــارغ از ارگان خود، جايگاهی قابل قبول برای مردم باشــد و میافزايــد: اين موضوع که عملکرد مــا به نام ارگانهای ديگر تمام میشــود، ديگر تبديل به امری عادی شده است و همــه ما بهخوبی میدانيم يکی از داليل اين امر عملکرد مجموعه هالل در پوشــش اخبار و اتفاقات داخلی اســت که بايد اصالح شــود. عباسی میگويد بسياری از امدادگران بدون هيچ چشمداشتی برای نجات جان مردم وارد حوادث میشوند و عموما انتظار تشويق و ارتقا ندارند، اما همين که اين اقدامات ديده شود، حتی به شکل درونگروهی و به صورت سازمانی از آنها تقدير شود،

ارزش زيادی دارد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.