آژیر قرمز

بررسی رسیدگی به مسئله آسیبهای اجتماعی در سالی كه گذشت

Salnameh Shargh - - جامعه - شهرزاد همتی

ماجرای کمپ شــفق، خشــونتهای خانگــی و قتلهای خانوادگی، بهاوجرسیدن معضالت کارتنخوابی، زنانهشدن اعتیاد، تغییــر الگوی ابتال به ایدز، قتل کودک ششســاله افغانستانی، گورخوابی و ... . اینها تنها بخشی از گزارشهایی بود که رســانهها درباره بحران آسیب در کشور در سال ۵9 ارائه کردند. ســالی که باعث شــد توجهها به این مســئله بیشازپیش شــود، اما برایند کلی از ماجرای آســیبهای اجتماعی در سالی که گذشت چیست؟ بحرانی که ســال گذشــته به منتهای خود رســید و توجه مســئوالن ردهباالی نظام را نیز به قصه ناتمام آسیبهای اجتماعی جلــب کرد.در ابتدای ســال جــاری عبدالرضا رحمانیفضلی، وزیر کشــور در مجلس شــورای اسالمی به وجود ۱۱ میلیون حاشیهنشین در کشور اشاره کرد. از طرفی او در همین جلسه اعالم کرد سهمیلیونو 00۵ هزار نفر بيکار در کشــور وجود دارند و البته پراکندگی این بيکاری چهره طبیعی ندارد و در بخشــی از کشور پدیده بيکاری متراکمتر است. از طرفی به گفته وزیر کشور از یکونیم میلیون معتاد شناساییشده در کشور بخش عمدهای از مصرف مواد مخدر ســنتی به صنعتی روی آوردهاند و 0۶ درصد زندانیها نیز با مواد مخدر و اعتیاد مرتبط هستند. سهیال جلودارزاده، نایبرئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اســالمی در گفتوگو با «شــرق» با اشاره به اینکه توجه ویژه رهبری به بحث آسیبهای اجتماعی نیز از دیگر مباحث مهم در حوزه آســیبها بود بیــان کرد: «از ابتدای امسال و پس از تشکیل جلسه با مقام معظم رهبری اعالم شد به وزارت کشور مأموریت داده شده تا گزارشی از آسیبهای اجتماعی آماده شــود، گزارشی که در یک جلسه طوالنی در خدمت ایشان قرائت شــد. یکی از مهمترین مصوبات این جلسات انتخاب پنج اولویت در حوزه آسیبهای اجتماعی بود. پنج اولویتی کــه به فراخور آنهــا بخشهای مختلف متصدی امور شدند؛ برای اعتیاد، ستاد مبارزه با مواد مخدر؛ برای حاشیهنشــینی، ستاد ســکونتگاههای کشور؛ برای فســادهای اجتماعی، ســتاد امربهمعروف و نهیازمنکر و برای بحث طالق نیز شورایعالی انقالب فرهنگی و ذیل آن شورای فرهنگ عمومی در استانها امور را به جلو میبرند». مسئلهای که در ســال گذشته بهشــدت به آن توجه شد، کارتنخوابــی زنان بود، جمعآوری این زنــان و بردن آنها به کمپ شــفق نیز کاری از پیش نبرد، مسئله کارتنخوابی زنان و زنانهشدن اعتیاد مســئلهای است که هنوز راهحلی برای آن پیدا نشــده، راهاندازی مراکز حرفهآموزی بهاران که وعده شهرداری بود نیز موفقیت چندانی در پی نداشت. فاطمه دانشور، رئیس کمیسیون اجتماعی شورای شهر تهران درباره آمار زنان کارتنخواب و مسئله فرزندآوری آنها نیز به «شــرق» میگوید: «آمارهایی که درباره زنان کارتنخواب ارائه میشــود بیشــتر مبتنی بر اظهارات آنهاست و اسناد مکتوب را درباره ازدواج آنها کمتر میبینیم؛ یعنی کم پیش میآید که آنها سندی ثبتشده را برای ازدواجشان داشته باشند. زمانی پروندههای مددکاری برای آنها تشکیل میشود که خدمات مددکاری را دریافت کننــد، یکی از عمدهترین مشــکالت مددکاران این اســت که این زنان اوراق هویت ندارند یا مدارکی که نشاندهنده ازدواج رسمی و ثبت شده باشــند. در بیشتر مواقع با این مســئله مواجه میشویم که فرزندان آنها ناشــی از ازدواجی ثبتنشده هستند و همین باعث میشود فرزند هم از هویت برخوردار نباشد. من این مســئله را چند ماه پیش به رئیسجمهوری هم تذکر دادم؛ اینکه در تدوین حقوق شهروندی، حق بر هویت دیده نشده اســت. وقتی دیده نشده، یعنی مشکل را بهخوبی احساس نکردهاند. ما بخشــی از کودکان را داریم که تولدشان ناشی از ازدواجهای ثبتنشــده است و بســیاری از اینها دارای مادران بیخانمانی هســتند که ممکن اســت برای تأمین معاش خود بخواهند رابطهای خــارج از عرف و چارچوب رســمی برقرار کنند و این ارتباط منجر به تولد فرزندی شود که از هویت و از حق بر هویت برخوردار نیســت؛ در نتیجه از خدمات اجتماعی هم محروم میشود. از طرفی ما مادری داشتیم که هشت فرزند داشــته، فرزند بزرگش ۳۱ساله و فرزند کوچکش چهارماهه بوده و عین هشت بچه شناسنامه نداشــتند. همه این بچهها از ازدواج غیرثبتی به دنیا آمده بودنــد. حاال ما میبینیم این پدیده رها شــده و کمتر به آن توجه میشود و متأسفانه معضلی رو به گسترش است و باید راهکاری برای آن ارائه شود. در خیلی از کشورهای پیشرفته میبینیم که مؤسسات خیریهای که این زنان را تحت پوشش میگیرند از امکانات درخور توجهی برخوردار هســتند؛ مثال میبینیم دولت یــا وزارت رفاه، مبلغی را که ما به آن یارانه میگوییــم و در کشــورهای دیگر با عنــوان بیمه همگانی پرداخت میشود، در اختیار مؤسسات خیریه قرار میدهد و مؤسسات خیریه موظف هستند به جامعه خدمات بدهند؛ بنابراین فکر میکنم موضوع را رهــا کردهایم و فقط گاهی یادمان میافتد که آنهــا را جمعآوری کنیم. این جمعآوری هم از ُبعد اعتیاد انجام میشود و فقط آنها را ترک میدهیم و دوباره رها میکنیم. این در حالی است که بعد از ترک، آنها نیاز به حمایت بیشــتری دارند. بیشتر این زنها از خدمات مددکاری، بهویژه در شهرستانها بیبهره هستند. در تهران حداقل مراکزی برای نگهداری در شبهای سرد وجود دارد، ولی این خأل در شهرســتانها بهشدت احساس میشود و این نشان میدهد ما در عرصه سیاستگذاری و برنامهریزی و اجرائی برای این زنان کار اجرائي ویژهای انجام ندادهایم». گسترش بحث فقر در کشور و زنانهشدن برخی آسیبهای اجتماعی مسئلهای اســت که نمیتوان از آن غفلت کرد. از طرفی تا سالهای متمادی تنها متولی آسیبهای اجتماعی سازمان بهزیستی بود؛ سازمانی که بهتنهایی باید مشکالت عدیده اجتماعــی مانند وضعیت معلوالن، فقــر، اعتیاد و بزهــکاری را مدیریت میکــرد. اما پــس از اینکه بازدهی بهزیســتی برای حل ایــن بحرانها بهتنهایــی چاره نبود، مسئوالن به فکر افتادند که آسیبهای اجتماعی یک مسئله فرانهادی است، اما هنوز که هنوز است بسیاری بهزیستی را تنها متولی امر آسیب میدانند. حبیباهلل مســعودیفرید، معــاون اجتماعی ســازمان بهزیســتی کشــور در گفتوگو با «شــرق»، با تأکید بر لزوم توجه بیشتر به مقوله آسیبها، میگوید: «در یکی، دو سال گذشــته به موضوع آســیبهای اجتماعی توجه بیشتری شده و مسئوالن جلســاتی را با مقام معظم رهبری داشتند و در آخرین نشســت آبان ســال جاری، نکته تأکیدیشان، ضرورت توجه بیشــتر به مردم و مشارکت نهادهای خیریه و خصوصی در کاهش آسیبهای اجتماعی بود. درحالحاضر ۸۱ کارگروه اجتماعی، زیر نظر شورایعالی اجتماعی مشغول فعالیت هستند و هرکدام مســائل مربوط به خود را پوشش میدهند. در هر حوزهای ســازمان خاصی مســئولیتی را بر عهده گرفته و بهزیستی هم با توجه به اینکه بیشتر ساماندهی آسیبدیدگان را برعهده دارد، به عنوان یک دستگاه دولتی به وظایف خود عمل میکند. در آن ۸۱ کارگروه، بهزیســتی عضو اســت و در کارگروه زنان سرپرســت خانوار سازمان بهزیســتی مســئولیت ملی دارد و دســتگاه اصلی است و اقدامات مؤثری در این زمینه انجام شــده اســت». وی در ادامه افزود: «بــه موازات این اقدامــات، اقداماتی نیز در سطح دولت انجام شــده، ما مصوبه برنامه ششم توسعه را داریم که در آن مصوب شده از ســال اول 20 درصد حقوق مصوب شــورایعالی کار بــه خانوادههای تحت پوشــش بهزیستی و کمیته امداد امام خمینی داده شود و همین باعث میشود، چیزی حدود دو تا سه برابر دریافتی این خانوادهها افزایش پیدا کند و این میتواند در بهبود وضعیت معیشتی آنها مؤثر باشد». درحالحاضر، جمعیت ایران به حدود ۸۷ میلیون نفر رسیده اســت. از زمان برگزاري اولین سرشماري کشور در سال ۵۳۳۱، جمعیت ایران با رشد ساالنه حدود سه درصد، بیش از چهار برابر شده و هرساله یك میلیون نفر بر آن افزوده شده است. چنین روندي از رشد شتابان جمعیت، در سطح بینالمللي کمنظیر بود؛ بنابراین برای خدماترسانی فرهنگــی و اجتماعی به این جمعیت رو بــه افزایش، باید تمهیداتی اندیشیده شــود. از آنجایی که افزایش جمعیت با بروز آســیبهای اجتماعی ارتباطی مســتقیم دارد؛ پس

میبایســت در کشورهایی که هرم سنی آنها جوان محسوب میشــود، به صورت کلی، آسیبهای اجتماعی را شناسایی کرد. در اولین جلسه شورای اجتماعی در سال ۵9۳۱ بود که معاون فرهنگی - اجتماعی وزارت کشور، پنج آسیب اصلی کشــور را تشــریح کرد. مرتضی میرباقری حدود 20 عنوان مســئله، مشکل و آســیب را مورد توجه قرار داد که از میان آنها بر پنج آسیب، مشکل و مسئله به عنوان اولویت اصلی در کشور تأکید شد. وی در تشریح این پنج آسیب اولویتدار، حاشیهنشــینی، اعتیاد، طالق، مفاسد اخالقی و اجتماعی و موضوعاتی را با عنوان نقاط حاد و آســیبپذیر که بیش از میانگین کشور هستند، مطرح کرد. دکتر ســعید صفاتیان، رئیس کارگروه مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام در رابطه با رویکرد مسئوالن به حوزه آسیبهای اجتماعی در سال گذشته میگوید: «به نظر من رویکرد مسئوالن تغییری نکرده، اما وضعیت جامعه وضعیت مســاعدی نیســت و همه گروهها در حوزههای آسیب اجتماعی درباره این معضل صحبت میکنند و خود روزنامهها هم با مطرحکردن این موضوعات و مطرحکردن چالش آســیبهای اجتماعی این حس را القا کردهاند که زمان رسیدگی به آســیبهای اجتماعی فرارسیده است. گزارشهایی هم کــه به دفتر مقام معظم رهبری رســید، شرایط را شــرایط خوبی نشان نمیداد و مخصوصا آمارها نشان میدادند که شــرایط روزبهروز بدتر از قبل میشود و مســئوالن ردههای باال مجبور شــدند بــه این موضوع توجه بیشــتری نشــان دهند». وی افزود: «نسبت به پنج سال پیش، به نظر میرســد حساسیتها و ورود به عرصه آســیبهای اجتماعی جدیتر شده اســت، اما نتیجه این ورود مهم است، چون اگر ما در بحث آسیبهای اجتماعی بخواهیم با دســتور و مکاتبات اداری جلو برویم، عمال به جایی نمیرسیم. باید در اینجا از خود مردم و سازمانهای مردمنهاد اســتفاده کنیم تا بتوانیم با آسیبهای اجتماعی مقابلــه کنیم». صفاتیان بحث آســیبهای اجتماعی را از منظر ورود مسئوالن بررسی کرده و تصریح کرد: «راهاندازی مرکز مدیریت واحد آســیبهای اجتماعی اقدامی بسیار مثبت بــود. راهاندازی این مرکز در وزارت کشــور و به نام سازمان امور اجتماعی مطرح شــد که حرکت بسیار مثبتی اســت. برای اینکه حداقل دســتگاههای حوزه آســیب اجتماعی دارای یک متولی و پاســخگو شدند. نکته بعدی تبدیل شــورای اجتماعی به شــورایعالی اجتماعی است که این اتفاق را هم باید بســیار مثبــت ارزیابی کرد. با این اتفاق، سطح شورایعالی اجتماعی به رئیسجمهور رسید و باالخره ورود ریاستجمهوری و تصویب ایشان قدرت نفوذ کار را باال میبرد و نهادها هم بیشــتر در معرض پاسخگویی قرار میگیرند. مسئله ســوم در سیاستهای برنامه ششم توسعه بود که در مجمع تشخیص تصویب شد، از 0۸ بندی که درباره سیاســتهای کالن نظام برای پنج سال آینده به تصویب رســیده، حداقل 0۶ بند در ارتباط با آســیبهای اجتماعی است. اما این سیاســتها نیاز به برنامه و قانون دارد؛ قانونی که در مجلس شــورای اسالمی تصویب شود. مجلس نیز در دو ماه گذشــته ورود خوبی به بحث آسیب اجتماعی داشته و یکسری احکام و برنامه مثبت را به ثمر رسانده. از طرفی قوه قضائیه هم در همین سال طبق الیحه پیشــگیری از وقوع جرم که در قــوه قضائیه بوده، جزواتی طراحی کرده؛ بنابراین در ســطوح بــاالی نظام همهچیز مرتب به نظر میرسد». وی در پایان خاطرنشان کرد: «االن نیازمند آن هستیم که برنامههای اجرائيای که مطرح کردم عملیاتی شــود. حاال نوبت دســتگاههای اجرائي است که ببینند میتوانند پابهپای این سندها و قوانین حرکت کنند و آیا زیرساختهای کافی برای این اقدام دارند؟ تا چه حد از مردم استفاده میکنند و چقدر بودجه برای این کار دارند؟ آیا برنامهای که در حال اجراســت با شرایط کشور تطبیق دارد یا خیر. تا چه حد از متخصصین استفاده میکنند و خط قرمزشان در ورود به بحث آســیب اجتماعی چیست. اگر اینها مشخص نباشد، عمال زحمتهایی که کشیده شده به بار نخواهد نشست». هر ســال، آمارهایي از وضعیت اجتماعي کشــور منتشــر ميشــود، آمارهایی که روی کاغذ و در عمل نشان میدهد موضوع آسیبهای اجتماعی در کشور سیر صعودی را طی میکند، دراینمیان وضعیت کالنشــهرها بغرنجتر به نظر میرسد. همین امر ما را به ســمت پذیرش این امر میبرد که بپذیریم هرچه میگذرد به چراغ قرمز آســیب در کشور نزدیک میشویم و باید فکری به حال آن کرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.