در گذار روزگار

كتاب در سالی كه گذشت

Salnameh Shargh - - كتاب - پيام حيدرقزوينی

«بنیآدم»، مجموعهداستانی كه در نگاه اول متفاوت از چند دهه قصهنويســی نويسندهاش بهشمار میرود، شامل شش قصه از محمود دولتآبادی اســت كه كمی پيش از شروع سال 95 در نشر چشــمه بهچاپ رسيد و میتوان آن را جزو كتابهای امســال قرار داد. از ميان اين شــش داستان تنها يكی و آنهم «چوب خشــک بلوط» يادآور قصههای قديم دولتآبادی اســت و باقی داســتانها ويژگیهايی متفاوت از شيوه مرســوم او در داستاننويســی دارند. دولتآبادی با «بنیآدم» بعد از چند دهه باز هم به ســراغ نوشــتن در فرم داستان كوتاه رفته و گرچه شش قصه اين مجموعه متفاوت و مســتقل از هماند اما چند ويژگی مشــترک آنها را بههم مربوط كرده است. اغلب شخصيتهای قصههای «بنیآدم»، آدمهايیاند كه هر يک بهنوعی از متن زندگی به بيرون پرتاب شدهاند. فضای قصههای «بنیآدم» فضايی ابهامآلود است و جــز در داســتان «چوب خشــک بلــوط»، دولتآبادی در ســاير قصهها از رئاليســم آثار قبلیاش فاصله گرفته است. حضور مرگ در چند داســتان «بنیآدم» نكته ديگری اســت كــه در اين مجموعهداســتان جلبتوجه میكنــد. «كوچه ابرهای گمشده» كوروش اسدی را میتوان يكی از مهمترين كتابهای منتشرشده در حوزه ادبيات داستانی ايرانی در سال گذشته دانست. شيوه روايت و ســبک داستاننويسی در اين رمان اســدی نكاتی حائز اهميتاند و به اين اعتبار اين رمان در نقطهای متفاوت از داستاننويســی اين ســالهای ما قرار میگيرد. فضا و مكان نقشی محوری در روايت رمان دارند و همچنين شخصيتهای رمان نيز دارای ويژگیهايی خاص و متفاوتاند. ســال گذشته از كوروش اسدی مجموعهداستان «باغ ملی» نيز تجديدچاپ شد. يكی از اتفاقات ادبيات داســتانی ايران در سالی كه گذشت، انتشــار داســتانی تاكنون منتشرنشــده از غزاله عليزاده در انتشارات رشديه بود. «ملک آسياب» عنوان اين كتاب است و در اين داستان هم شيوه قصهنويسی و زبان داستانی عليزاده وجود دارد. گويا اين انتشارات قصد دارد در آينده داستانهای ديگری را از عليزاده كه تاكنون بهچاپ نرسيدهاند هم منتشر كند. همچنين اتفاق مهم ديگر اين ســال، انتشــار «هما»ی كاظم رضا كمی پيش از مرگش بود. «هما»، داســتان بلندی كه توســط انتشارات رشــديه منتشر شــده، روايتی عاشقانه و همنام بــا كتابی از محمد حجازی اســت كــه رمانهای عامهپسند مینوشت. در «هما» نيز، راوی داستان در حالیكه رمانی عامهپســند میخواند دختر داستان را میبيند و عشق او از اينجا آغاز میشود. زبان در روايت «هما» نكتهای مهم و قابلتوجه اســت. در اوايل ســالی كه گذشت، «سازدهنی و چند قصه ديگر» امير نــادری بههمت احمدرضا احمدی در نشــر آوانوشت منتشر شــد. در اين مجموعه پنج داستان از نــادری بههمــراه افزودههــا و نيز يادداشــت و نامهای از احمدرضا احمدی و پرويز دوايی بهچاپ رسيده است. اغلب قصههای نادری در اين مجموعه شكل خود-زندگینامهای دارند و به روايت اولشخص نوشته شدهاند. از ميان اين پنج داستان، «ســازدهنی» و «انتظار» پيشتر در قالب فيلم ارايه شده بودند. داستانهای نادری در اين مجموعه زبانی نزديک به زبان محاوره دارند و ايجاز در همه آنها ديده میشود. «در ســرزمينی ديگر» عنوان اولين مجموعهداســتان شاپور بهيان است كه سال گذشته در قالب كتاب منتشر شد. اگرچه پيش از اين بهيان بيشــتر در زمينههــای ترجمه و نقد ادبی شناخته میشــد، اما داســتانهايی نيز از او منتشر شده بود

تا اينكه سال گذشــته امكان انتشار اولين مجموعه داستان او، البته نه به شــكلی كامل، فراهم شــد و دوازده داستان او در كتاب «در ســرزمينی ديگر» توسط نشــر پيدايش بهچاپ رســيد. اين كتاب بهيان در شــكل اصلیاش شــامل هجده داســتان بوده كه شــش قصه امكان چاپ نيافتند و به قول بهيــان «در ســرزمينی ديگر» در شــكل فعلــیاش كتابی زخمخورده اســت. اما اين مجموعه با همين داســتانهايی كه اجازه انتشار گرفتهاند، داستانهايی دارد كه از چند حيث قابلتوجهاند و از داستاننويســی مرســوم و فعلی فارسی فاصله دارند. از وجوه حايز اهميت كتاب يكی اينكه ســبک و شيوه روايت نقشی محوری در داستاننويسی بهيان دارد و داستانها نشان میدهند كه او بهخوبی امكانات فرم داستان كوتاه را میشناســد و اين فرم ادبی بــرای او بيش از هرچيز صدابخشيدن به آدمهای بیصدا است. «بهشــت و دوزخ» عنوان رمان تــازه جعفر مدرسصادقی است كه سال گذشته در نشر مركز منتشر شد. مدرسصادقی در ايــن رمان روايتی از يک برهه مهم اما كمتر ديدهشــده از زندگی محمد مصدق بهدست داده و يكی از نكات قابلتوجه روايت او اين اســت كه مصدق در اين رمان نه بهعنوان يک چهره اســطورهای بلكه بهشــكل كاراكتری داســتانی وارد رمان شــده است. در «بهشت و دوزخ» نه يک دوره يا رويداد تاريخــی بلكه ويژگیهای يــک كاراكتر، كــه البته چهرهای تاريخی بهشــمار میرود، پررنگ شــده و اگرچه روايت رمان تا جای ممكن با واقعيت منطبق اســت اما تخيل نويســنده نيز در اين ميان نقش داشــته. در «بهشت و دوزخ»، برخالف تاريخنويسی مرسوم، به جزئيات زندگی و شخصيت مصدق توجه شــده و ازاينروســت كه مصدق در اين رمان بيش از هرچيز شمايل يک كاراكتر داستانی را به خود گرفته است. «تهرانيا» مجموعهداســتانی از مسعود بخشی است كه در نشــر بنگاه منتشر شد. اين مجموعه، شــامل هفت داستان است كه نقاطی مشترک در همه آنها وجود دارد و آنها را در پيوند با هم قرار میدهد. «تهرانيا» چندان با آنچه با عنوان ادبيات شهری ناميده میشــود انطباق ندارد و داستانهای كتاب فقط به تهران و ساكنانش مربوط نيست. اواسط سال گذشــته كتابی از محمدرضا مرعشیپور در نشر نيلوفر بهچاپ رسيد كه روايت متفاوت او از اين اثر كالسيک بود. «تاريخ بيهقی به روايتی ديگر» عنوان اين كتاب اســت و میتوان آن را ترجمهای بينازبانی ناميد. مرعشــیپور در اين كتاب مواجههای خالقانه با متنی كالسيک داشته و به گفته خودش با اعمال تغييراتی جزئی يک رمان تاريخی از «تاريخ بيهقی» بهدســت داده است. مهمترين كاری كه مرعشیپور در اين كتــاب انجام داده را بهطور خالصــه میتوان در اين موارد دانست: كنارگذاشتن بخش خوارزم از «تاريخ بيهقی» و پرداختن به زندگی مسعود از كودكی تا مرگش، كنارگذاشتن داستانوارههای متن و ترجمه واژهها و عبارتهای عربی. در روايت مرعشیپور از «تاريخ بيهقی» مهمترين ويژگیهای متن اصلی و خاصه چارچوب زبانی و نثر بيهقی حفظ شده است. «هزار حكايــت و هزار عبارت عرفانی» عنوان كتابی اســت كه به كوشــش بهاءالدين خرمشــاهی در نشر قطره بهچاپ رسيد. اين كتاب آنطور كه از نامش نيز پيداست، دربرگيرنده بيش از هزار حكايت و هزار عبارت از متون عرفانی فارســی و يا ترجمهشــده به فارسی است. ســال گذشته چند رمان و مجموعهداســتان مهم نيز بعد از مدتها تجديدچاپ شدند كــه از ميان آنها میتوان به اين كتابها اشــاره كرد: «تهران، شهر بیآســمان» و «ســاعت پنج برای مردن دير است» از اميرحسن چهلتن، «ســفر در خواب» شاهرخ مسكوب، «در گذار روزگار» ابراهيم گلســتان، «سوءقصد به ذات همايونی» رضا جواليی، «شــرق بنفشــه»، «آبی ماورای بحــار» و «ماه نيمروز» از شــهريار مندنیپور، «ســلول »18 از علیاشــرف درويشيان، «از ميان شيشه، از ميان مه» از علی خدايی.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.