ذبح مرغ دانایی به پای کدخدای بیسواد

سياستهای ضدعلمی «ترامپ» تا کجا پيش خواهد رفت؟

Salnameh Shargh - - علم - عرفان خسروی روزنامهنگار علم

فکــر نمیكنم درباره سياســتهای ضدعلــم «ترامپ» و دارودســته او كم گفته و نوشته باشند. همه ميدانيم «ترامپ» ضد محيطزيســت، ضــد پژوهشهای علمی، ضد پژوهشهای حوزه ســالمت و ضد خيلی چيزهای ديگر است. معاون او «مايک پنس» نيز يکی از مخالفان زيستشناسی تکاملی است و بســياری ديگر از اعضای كابينه نيــز چنين تفکراتی دارند. تاكنون ابراز نگرانیهای فراوانــی دربــاره كاهش بودجــه ناســا و پژوهشهای فضايی شنيدهايم، اما به نظر میرسد همه اينها قطعات كوچکــی از پازل بزرگی هســتند كه روزبهروز در دســت ساختهشدن است. اغلب نگرانیهای ابرازشده با اين ديد مطرح شــدهاند كه «ترامپ» میآيــد و همهچيز را برای محيطزيســت و ســالمت و فضا نابود میكند. ماجرای منع ورود اتباع هفت كشور اسالمی كه به نظر نمیرسد سياستی موقتی باشد، ضلع ديگری از نگرانیهای جامعه علمی آمريکاســت كه از همين حاال باعث شده خيلی از متخصصان علمی اين كشــورها تصميــم بگيرند برای دومينبــار به قصد ادامه حيات علمــی خود، مهاجرت كنند و به كانادا يــا اروپا بروند. اما آيا نگرانیهای فعلی، پيشــگويی دقيقی از آينده علمی آمريکا دارند؟ احتماال نه؛ و چهبسا با عملیشــدن همه منويات رئيسجمهور جديــد اياالت متحده، آينده پژوهشهــای علمی در اين كشــور بسيار تاريکتر از چيزی باشــد كه امروز از ذهنها میگذرد. اين آينده احتماال ســرد و تاريک بيش از آنكه معلول مواضع خاص «ترامپ» درقبال مســائلی مانند محيطزيست، ســقط جنين و بيگانههراسی باشد، از نگاه تاجرمآبانه و كوتاهمدت او برمیخيزد.

اياالت متحده نماد خيلی چيزها بوده و هســت، از جمله كاپيتاليســم، ليبراليسم و پراگماتيســم؛ عبارتهايی كه در ظاهر، ممکن اســت با پرداخت بودجههای پژوهشی برای علوم پايه متناسب نباشند. علوم پايه از نظر «بیفايدهبودن» در برابر علوم كاربردی قرار دارند. در بسياری از كشورهايی كه علم را تنها بهمثابه «شــعار» و «تبليغات» میشمارند، علوم پايه دچار ركود و ورشکســتی مطلق هســتند، چون سياستهای اقتصادی معطوف به حيطههای مفيد و زاينده میشوند و بودجههای پژوهشــی را صرف علوم كاربردی میكننــد. امــا در آمريکای كاپيتاليســت و پراگماتيســت، نهادهايی دولتی از جمله بنياد ملی علوم )NSF( حمايت خود را متوجه همين رشتههای در ظاهر بیفايده علوم پايه كردهاند. تعجبی ندارد كه درک اين سياســت برای كسانی كه نگاهی تا پيش پا و دركی كوتاهمدت از ســرمايهگذاری علمی دارند، دشــوار باشــد. «ترامپ» و دارودســته او كه حاال زمام اختيــار بزرگترين بنياد علوم جهــان را در كف دارند، مصداق بارز چنين كوتهبينیهايی هســتند. اين گروه نورسيده تاجرانی هســتند كه حکومت بر اياالت متحده را نيز به چشــم پروژهای تجاری میبينند. طرز فکر «ترامپ» درباره محيطزيســت مصداق فعلی درک كوتاهمدت او از ســرمايهگذاری است. عوارض آينده اين زاويهديد طی چند سال آينده با رشد گرمايش جهانی و آسيبهای اقتصادی آن در سراســر جهان آشــکار خواهد شــد. ناديدهگرفتن و كاهش شــديد پژوهشهای علــوم پايه برآينــد ديگر اين چرخشبهراســت خواهد بود. در زمســتانی كه «ترامپ» بــرای پژوهشگــران علوم پايــه رقم خواهــد زد، نهتنها پژوهشهای حوزه سالمت، فضا و محيطزيست به محاق خواهنــد رفت، بلکه رشــتههايی از قبيل ستارهشناســی، ديرينهشناســی، باستانشناســی، فيزيک محض و بسياری ديگــر كه در كوتاهمــدت تنها ارزش نظــری دارند، قربانی خواهند شــد. ميان همه اين حوزهها، شايد زيستشناسی تکاملی و ديرينهشناســی در صــف اول اعدام قرار بگيرند، زيرا نهتنها فايدهای برای آنها متصور نيســت، بلکه از نظر ســردمداران جديد آمريکا مضر و گمراهكننده نيز هستند و يکی از جبهههای اصلی ضديت با كتاب مقدس بهشــمار میروند. تدريس تکامل زيســتی كه پيش از اين در برخی ايالتهــای آمريکا بــا چالش همراه بــوده، گاهی ممنوع شده و گاهی هم تدريس فرضيات جايگزين (خلقتگرايی برآمده از كتاب مقدس، طراحی هوشمندانه...) در كنار آن اجباری شده و بعيد نيست اگر به نخستين «علم ممنوعه» در كل ايــاالت متحده تبديل شــود. ديرينهشناســی نيز كه همراه هميشــگی زيستشناســی تکاملی بوده، بيشترين شواهد متعارض با خلقتگرايی برآمده از كتاب مقدس را ارائه كرده و از اينرو، خلقتگرايان يا سراســر با يافتههای ديرينهشناســی مخالفت و مبارزه كردهاند، يا كوشيدهاند از طريق راهاندازی «موزههای خلقت» (كه در آنها دايناسورها بهعنوان موجوداتی همعصر انسانهای پيش از توفان نوح مطرح میشوند) ديرينهشناسی را مقهور ديدگاه خود كنند. اين سياستهای ضدعلمی احتماال انعکاسی جهانی هم خواهند داشت. برخالف سياستهای فاشيستی «ترامپ» كه با فــرش قرمز كشــورهای ديگــر برای پژوهشــگران راندهشــده از آمريــکا تعقيب شــد، كاهــش بودجههای پژوهشــی اياالت متحده در علوم پايــه، روند پژوهش در بســياری كشــورهای ديگر را نيز كه وابسته به بودجههای پژوهشــی بنيادهای آمريکايی بودند، تعطيل خواهد كرد. شــايد تنها برنده اين اوضاع، پژوهشگرانی باشند كه پيش از اين در كشورهای مستقل از آمريکا مشغول پژوهشهای علــوم پايه بودند و اكنون میتوانند وارد رقابتی تقريبا برابر با هماوردان آمريکايی شوند. بسياری پيشبينی میكنند كه پس از انگليس و آمريکا، راستهای افراطی در كشورهای اروپايی ديگر نيز پيروز خواهند شــد و اگر دستپخت همه اينها جنگی قريبالوقوع نباشد، دستكم دوران پيشرفت ســريع علوم پايه، كه از اواسط دهه 80 ميالدی با آبشدن يخهــای جنگ ســرد و برگــزاری نخســتين همايشهای علمی بينقارهای آغاز شــده بود، به پايان خواهد رســيد. شايد خيلی بدبينانه به نظر برسد، اما تصويری كه در فيلم «ميانســتارهای» از آينــده تاريک جهــان و اياالت متحده ترسيم شده، با وجود برخاستن افراطيان راستگرايی مثل «ترامپ»، چندان دور از تصور نخواهد بود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.