بايد فرهنگ عمومی همزيستی جهانی حاکم شود

گرمایش زمين و سرنوشت پيمان پاریس در سالهای آینده

Salnameh Shargh - - علم - بهلول عليجانی استاد آب و هواشناسی دانشگاه خوارزمی مدیر قطب علمی تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

بر اساس گزارش ســازمان هواشناسی جهانی، دمای كره زميــن مرتب روبهافزايش اســت و ســال 2016 گرمترين ســال در طول دوره آماری بوده و از ســال 2015 پيشــی گرفته است. طبق همين گزارش، دمای كره زمين در سال 2016 به حدود 1.2 درجه سلســيوس بــاالی دمای دوره قبل از انقالب صنعتی رسيده اســت. هركدام از ماههای ســال 2016 گرمترين ماه در دوره اندازهگيری دما شــدند. يخهای قطبی هم ذوب و مســاحت اين يخها كمتر شد. مســاحت اين يخها در نيمــه اول 2016 حدود 40 درصد كمتر از مســاحت آنها در دهههای 1970 شــد و ساالنه حــدود 1.۳4 درصد مســاحت يخها كم میشــود. پاييز امســال دمای قطب شــمال در 27 آبان حدود 20 درجه گرمتر از ميانگين درازمدت شــد. سال 2016 گرمترين سال دوره آماری شد، يعنی گرمتر از سال .2015 تاكنون هيئت بينالدول تغيير اقليم، سازمان هواشناسی و سازمان ملل با همه تالشهای خود نتوانستهاند جلوی روند افزايشی دمای كره زمين را بگيرند. اما از سوی ديگر، جهان ساكت ننشســته و با تالش فراوان توانســته اســت نتيجه تمام تالشهای 51ساله خود را از اجالس 15 كپنهاگ (در سال ،)2009 در اجــالس 21 پاريس (در 12 دســامبر )2015 به كرسی بنشاند. در كنفرانس پاريس، 196 كشــور جهان متعهد شــدند با همکاری و تالش مستمر تا حد امکان، افزايش دمای كره زمين را متوقف كنند و آن را تا ســال 2100 در حد كمتر از دو درجه باالی دمــای دوره پيش از انقالب صنعتی نگه دارند. ويژگیها و شــركت همهجانبه كشــورهای جهان نشــان میدهد كه اين كنفرانس پس از كنفرانس ريو در ســال 29۳1، دومين كنفرانسی است كه حساسيت همه كشــورها را برانگيخت و همگان يکصدا بر تداوم زندگی ســالم و حفظ منابع طبيعی و نجات كره مســکونی قدم پيش گذاشتند. درواقع هم چنين اقدامی الزم بود تا نسل فعلی انســان بــه وظايف اخالقی خــود در مقابل منابع طبيعی و زندگی نســلهای بعدی عمــل كند. به عبارت ديگــر اولين كنفرانــس تغيير اقليم در جهــان، گرمايش جهانی را خطرناکتر از هــر مخاطره ديگری، مانند زلزله دانســته و برای چارهجويی آن متحد شده است. بهواقع گرمايــش جهانی خطرناکتر از زلزله اســت، برای اينکه گرمايش جهانــی «امالمخاطــرات» ناميده میشــود و پيامدهای متعددی، مانند خشکســالی، تخريب پوشش گياهی، باالآمدن آب درياها، ســيالبها و اتفاقات «فرين» )Extreme( ماننــد ســيالب و ســرمای شــديد را در پی دارد؛ زيــرا ويژگی اصلی تغييــر اقليم و گرمايش جهانی، بینظمشدن سامانه اقليم است كه همه نوع خطری به دنبال خواهد آورد. انســان امروزی میداند كه زندگی روی زمين سامانهای بســيار درهمتنيده و حساس است. همه حلقههای كره زميــن، از اعماق درياها گرفته تا اوج آســمانها، در اين ســامانه دخالت دارند. پس در مرحله اول برای رعايت نظم ســامانه زمين و در مرحله دوم برای حفظ زندگی

خــود بايد حرمــت ســامانههای زميــن را رعايت كند. جلوگيری از گرمايش زمين و كاهش عوامل تشديدكننده آن جزء وظايف انســانی اوســت. كنفرانــس پاريس، در تئوری اين هدف انســاني را ثابت كــرد. حاال بايد ديد كه آيا جهان امروز مصمم اســت اين باور اخالقی را عملی كند يا اينکه اين تعهد نيز همانند تعهدات ديگر به تاريخ سپرده خواهد شــد. بر اساس بررســيهاي انجامشده، ايــن آرمان را تا حدی غيرممکن مینمايد، برای اينکه بر اساس تحقيقات موجود، تا آستانه تعريفشده فقط ۳.0 تا 0.8 درجه سلســيوس باقی مانده كه حدود 10 ســال ديگر پر میشــود. مگر اينکه مديريــت جهانی تصميم جدی بگيرد و عالوه بر متوقف كردن اين روند افزايشــی، آن را به طرف كاهش دما هدايت كند. برای اين كار وقت كافی وجود دارد و اگر اقدام هماهنگ و همهجانبه انجام شود، عملی خواهد بود. مهمترين نيروی محركه انسان برای اين اقدام جدی، رونــد تحوالت ديدگاههای هيئت بينالدول تغيير اقليم در گذشته است. در گزارش چهارم سال ‪40 ،2007‬ سناريو برای آينده گرمايش جهانی تعريف شده بود؛ يعنی عدمقطعيت درباره تغييرات اقليمی به حدی بود كه نمیتوانســت به فرايند نســبتا مشخصی برســد. اما در گزارش پنجم ســال 201۳ بــا 95 درصد اطمينان اعالم شد جهان گرم میشود و عامل اصلی هم فعاليتهای انسانی است. درنتيجه از 40 سناريو به چهار سناريو رســيد. يعنی پذيرفته شد كه هوا گرم میشود و اين گرمايش در مسير شديدتر حركت میكند. اما میتوان اســتدالل كرد با مطالعه دقيق شــواهد و بررسی منابع علمــی به اين نتيجه رســيدند كه فقط يک ســناريو در پيشروی جهان آينده وجود دارد و آن اين اســت كه اگر به حال خود رها شود، هوا خيلی گرم میشود، به طوری كه در ســال 2100 ممکن اســت به چهار درجه باالتر از شــرايط عادی برسد. به اين دليل مصمم شدند اين روند صعودی متوقف شود و كنفرانس پاريس، عکسالعمل انســان كره مســکونی، به اين فرايند مخاطرهانگيز بود. اجالس پاريس با توجه به امکانات تکنولوژيکی موجود و ســطح آگاهی عمومی جهــان و روابــط بينالمللی موجود، حداكثر دمای سال 2100 را 1.5 تا دو درجه باالی ســطح پيش از انقالب صنعتی تعيين كرده اســت. اما مطمئنا در آينده اگر امکان داشــته باشد، سعی خواهد كرد اين افزايش را به صفر برساند. تحقيقــات هيئت بينالــدول تغيير اقليــم عامل اصلی افزايــش دمای كره زميــن را افزايش ميــزان گازكربنيک اتمســفر میداند كــه از ميــزان 280 واحــد در ميليون اوايل قرن بيســتم به حدود بــاالی 400 واحد در ميليون درحالحاضر رسيده است و حاال حدود دو واحد يا بيشتر در سال افزايش میيابد. افزايش گازكربنيک اتمسفر جلوی خروج انــرژی زمين را میگيرد و نوعی قدرت واداشــتی انرژی زمينی دارد و ســبب گرمشــدن زمين میشود. اين خاصيت گلخانهای گازكربنيک بر اساس تحقيقات موجود میتواند تا حــدود 8.5 وات در مترمربــع از انرژی زمين جلوگيری كند؛ بنابراين اولين قــدم در متوقفكردن روند افزايــش دما كاهش توليد گازكربنيک اســت؛ در پروتکل كيوتو تصويب شــده بود كشورها به سطح زير توليد سال 2005 كاهش دهند كه تقريبا عملی نشــد. درحالحاضر بزرگتريــن توليدكننــدگان گازكربنيک جهــان به ترتيب كشورهای چين، اياالت متحده، هندوستان، اتحاديه اروپا، روسيه و برزيل هستند. چين، آمريکا، هندوستان و اتحاديه اروپا با هم 61 درصد گازكربنيک توليد میكنند. كنفرانس پاريس برای تعديل شــدت گرمايش كره زمين و سازگاری ســامانههای آن با اين فرايند گرمايش و نهايتا پايينآوردن ميزان آسيبپذيری جهانی، دو آرمان اصلی را دنبال میكند: اول اينکه بتواند ميزان تعديل تغيير اقليم را به حدی برساند كه در نيمه دوم سده 21 توليد گازكربنيک به صفر برســد؛ دوم اينکه ســازگاری ملتها را تا حدی باال ببرد كه همه كشــورها در هر سطحی، به اندازهای از مقاومت برسند كه از تغيير اقليم صدمه نبينند. هر دو اين آرمانها از طريق حمايت مالی و انتقال تکنولوژی كشورها و همکاری همهجانبه امکانپذير اســت. بر اين اساس تا سال 2025 ســاالنه حدود صد ميليارد دالر به كشورهای درحالتوسعه و جزيرهای كمک مالی میشود. اما ممکن اســت بعد از آن، متناســب با ميزان پيشرفت كشورها در مسير اعمال عوامل كاهش تغيير اقليم، اين ميزان افزايش يابــد. مرحله اجرائی پيمان پاريس از اكتبر 2016 شــروع شــده و هر پنج ســال وضعيت اقدامات داخلی كشورها ارزيابی خواهد شــد و براســاس اين ارزيابیها، اقدامات حمايتی بعدی انجام میشود. در محتوای پيمان پاريس به سياستها و برنامههای ملی كشورها اهميت بيشتری داده شــده اســت؛ برای اينکه معتقدنــد راهحل كاهش گرمايش جهانی، فرايند محلی اســت. بايد همه كشورها جدی برخورد كنند و در نهايت همکاریهای بينالمللی امکان اجرائی پيدا كند. در راستای عملیكردن اين دستور پيمان پاريس، اكثر كشــورها برنامه ملی خود را بر اساس امکانات ملــی و با توجه به كمکهــای بينالمللی (در زمينه كمکهای مالــی و انتقال تکنولوژی درباره كاهش توليد گازكربنيک و جايگزينكــردن آن با انرژیهای پاک، مانند انرژی خورشيد و باد)، اعالم كردهاند. در برنامه اكثر اين كشورها سال 20۳0 ســال هدف تعريف شده است و قــول دادهاند ميزان توليد گازكربنيــک را تا درصد معينی به كمتر از ميزان توليد ســال 2005 برســانند و به همين اندازه يا بيشتر، ســهم انرژیهای پاک را در مصرف انرژی كشــور افزايش دهند. برای نمونه، كشور چين، بزرگترين توليدكننــده گازكربنيک جهان، تعهد كرده اســت ميزان گازكربنيك را حدود 60 تا 65 درصد كاهش و توليد انرژی پاک را تا 20 درصد افزايش دهد. آمريکا كاهش 26 تا 28 درصد، هندوستان كاهش ۳۳ تا 5۳ درصد و اتحاديه اروپا كاهش 04درصدی را متعهد شدهاند. اگر همه كشورها به تعهداتشان عمل كنند، مطمئنا تا سال 20۳0 ميزان دمای كره زمين به صورت قابل مالحظهای كاهش میيابد. البته معلوم اســت كه در اين معامله نقش كشورهای بزرگ، كــه بزرگترين آاليندهاند، خيلی مهم و اساســی اســت. اين كشــورها هم بايد در اجرای مفاد پيمان پاريس نقش مديريتی قوی و در كاهش گازكربنيک نقش و مســئوليتی جدی داشته باشند. با توجه به نقش كليدی كشــورهای بزرگ جهان است كه برخی نگرانیها در زمينه عملیشدن پيمان پاريس مطرح میشــود. اين نگرانیها زمانی شدت میيابد كه مسئوالن بعضی از اين كشــورها خود گرمايش جهانی را زير سؤال میبرند و با آن مخالفت میكنند. اما بايد به اين نکته توجه داشت كه اجرائیشــدن پيمان پاريس هيچ جای نگرانی ندارد، چون اقدامات تعديل و سازگاری با پيامدهای تغيير اقليم اقداماتی مثبت و تشــويقكننده هستند. موقعی كه كشــوری در اولين قدم، با هر تالشــی سعی میكند انرژی خورشيدی را جايگزين سوخت فسيلی كند، بالفاصله پس از عملیشــدن تالش، سود و لذت آن را میبيند و مطمئنا سعی میكند تالشــش را دوچندان و محيط زندگی خود را پــاک كند. به عبــارت ديگر تالش در جهــت مقابله با گرمايش زمين بــه صورت كار و عادت فرهنگی درمیآيد. بعد از راهافتادن اقدامات اوليه، هيچ محركه ديگری برای تداوم آن الزم نيســت و هيچ نيرويــی هم نمیتواند آن را متوقف كند. فقط تالش نهادهــای دولتی و غيردولتی در هر كشوری بايد زياد شــود تا مردم و مديران را در راستای اعمال شاخصهای كاهش دما تشويق كنند. اين تالش بايد به حدی برسد كه مردم آگاهی كامل پيدا كنند و خودشان مشوق اقدامات بعدی شوند. نکتــه قابلتوجه ديگر بحرانیبــودن دمای فعلی جهان و فاصله بســيار كم آن با دمای هدف اســت. همانطور كه اشاره شــد با روند فعلی، ظرف چند سال آينده دمای هدف به دست خواهد آمد. اما با توجه به تصميم جدی دولتهــا و ملتها قابل پيشبينی اســت كه بعد از يک دوره بحــران دماهای باال، دمای كــره زمين رو به كاهش خواهد گذاشت و تا سال ،2100 صددرصد دمای كره زمين كم میشود و حتی به كمتر از آستانه تعيينشده میرسد. موقعی كه اين كار به صورت فرهنگ عمومی درآيد، هيچ قدرتی نمیتواند جلوي مردم را در رســيدن به محيطی سالم و پاک بگيرد. بنابراين با توجه به اينکه ما بتوانيم اين فرايند و تالش را به صورت يک اصل فرهنگی دربياوريم، هيچ جای نگرانی نيست كه در زمانی زودتر از سال 2100 به هدف خود خواهيم رسيد. در راه رسيدن به دمای هدف در سال 2100 مشکل ديگری هم بــه نام همــکاری و هماهنگی جهانــی وجود دارد و آن كشــمکشهای بين دولتهــا و جنگهای متعدد در سراســر جهان اســت. در اين راســتا وظيفه مديران و سازمانهای جهانی ســنگينتر خواهد بود. بايد فرهنگ عمومــی همزيســتی جهانــی حاكم شــود و جنگها و به تبع آن تخريب محيطزيســت پايان يابد، زيرا ســامانه اقليم خيلی گســترده و پيچيده اســت. تغيير در هر كدام از حلقههای اين ســامانه عظيم همه نظم ســامانه را به هم میزند و ســامانه اقليم به دليل حســاسبودن با هر ضربه كوچکی عکسالعمل شديدی نشان میدهد. پس بايد كشــمکشهای بينالمللی كاهش يابد و تصميمات جهانی با آرامش و صلح گرفته شــود. میتوان گفت در رونــد عملیكردن پيمــان پاريس، نقش همه كشــورها، بهويــژه آنهايی كــه درگير مناقشــات و منازعات جهانی هســتند، مهمتر است. اين كشــورها بايد تعهد بدهند كه مســائل خود را از طريق روشهايی صلحآميز حل كنند و به محيطزيست احترام بگذارند.

كنفرانس پاريس برای تعديل شدت گرمايش كره زمين و سازگاری سامانههای آن با اين فرايند گرمايش و نهايتا پايينآوردن ميزان آسيبپذيری جهانی، دو آرمان اصلی را دنبال میكند: اول اينکه بتواند ميزان تعديل تغيير اقليم را به حدی برساند كه در نيمه دوم سده 21 توليد گازكربنيک به صفر برسد؛ دوم اينکه سازگاری ملتها را تا حدی باال ببرد كه همه كشورها در هر سطحی، به اندازهای از مقاومت برسند كه از تغيير اقليم صدمه نبينند. هر دو اين آرمانها از طريق حمايت مالی و انتقال تکنولوژی كشورها و همکاری همهجانبه امکانپذير است

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.