سدهایی درگذار از سدسازی

Sanat Newspaper - - صنعت زیرساخت -

آب یکی از اصلیترین عناصر حیاتی اس//ت که با تش//کیل جوامع بش//ری مدیریت آن به یک تخصص پیچیده تبدیل ش//د و سیاستگذاران، سیاس//تهای متفاوت//ی را برای حف//ظ و ذخیره آن درنظر گرفتهاند. در این راس//تا، سدسازی نیز یکی از مهمتری//ن سیاس//تهای حوزه آب و نیرو به ش//مار میرود ک//ه در ایران سیاس//تگذاری در این عرصه تفاوتهای بنیادی دارد.

سدسازی یکی از مهمترین علومی است که تاکنون انسان به آن دست یافته است اما نقل قولها در ایران برای انتخاب این استراتژی تفاوتهای بسیاری دارد. برخی از وزیران در دورههای پیش//ین این سیاس//ت را گزینه مناس//بی برای حفظ منابع آبی میدانستند و ای//ن در حالی بود که یک//ی از بزرگترین مخالفان سدس//ازی و جانمایی سدها در دولت گذشته حمید چیتچی//ان، وزیر فعلی نی//رو در دولت یازدهم است.

با اینکه س//د ان//واع متفاوتی دارد که انتخ//اب آن به ش//اخصهای بس//یاری وابس//ته اس//ت ام//ا ب//رای چیتچیان تفاوت چندان//ی نمیکند و وی بارها به ای//ن موضوع اش//اره کرده که سیاس//ت سدس//ازی برای ش//رایط کنون//ی منابع آبی ایران، مناس//ب نیس//ت. به گزارش گس//ترش صنع//ت، اگرچه تا ب//ه امروز عم//ده کش//ورها از سدس//ازی به//ره بردهان//د ام//ا نقدهایی به سدس//ازی وارد میش//ود. بهعنوان مثال یک//ی از اش//کاالتی که به سدس//ازی وارد میش//ود هزینههای کالن آن اس//ت. س//اخت یک سد بزرگ مس//تلزم هزینهه//ای کالن اقتصادی اس//ت، ضمن آنکه نباید فراموش کرد س//دها مقصران اصلی تغییر زیس//تگاههای آبی و اکوسیستمهای کنار رودخانهای هستند.

پژوهش//گران دانشگاه آکس//فورد در پژوهشهای گس//ترده خود بر ۵۴۲ س//د بزرگ بدین جمعبندی رس//یدهاند که کش//ورهای درحال توس//عه با تاکید بر س//اخت س//دهای بزرگتر هیدروالکتریک بهجای آنکه امید به برداش//ت سرمایه را بکارند، اقتصادهای آسیبپذیر و شکننده خود را در بدهی غرق میکنند.

‹سد‹سازی،‹صنعتی‹گزاف‹و‹زمانبر ‹

سدس//ازی یک//ی از س//ختترین صنای//ع اس//ت. مدتزمان س//اخت یک س//د به خودی خود، چالش بزرگ//ی اس//ت. پروژهه//ای سدس//ازی پروژههای//ی بلندمدت هس//تند و درواقع اگر برای رفع مش//کالت یک منطقه یا کنترل آب در یک منطقه نیازمند سد باش//یم باید مدتزمان زیادی کار کنیم تا بتوانیم به مقصود برس//یم. ش//واهد نش//ان میدهد که ساخت س//دهای بزرگ بهطور متوس//ط ۶ تا ۰۱ سال زمان میب//رد بنابرای//ن در رفع بحرانهای ف//وری کارآیی ندارد و برای جلوگیری از بحرانهای آینده س//اخته میشود.

عالوهب//ر این، نبای//د فراموش کرد ک//ه پروژههای سدس//ازی بزرگ نیازمند س//رمایههای کالن است. بهعنوان مثال بس//یاری از پروژههای سدس//ازی در س//الهای اخیر در ایران کلنگزنی شده اما به دلیل نبود دسترس//ی به منابع مالی کافی نیمهتمام مانده است.

بنابراین در طرحهای سدس//ازی بازنگری ش//ده و زمانبندی اجرای برخی از پروژهها تغییر یافته است.

در ای//ن ب//اره ب//ا دو نماین//ده کمیس//ون عمران همصحبت شدیم تا هم از روند اجرای این پروژههای نیمهتمام مطلع ش//ویم و هم نظر کارشناسان درباره انتقادهایی که به سدس//ازی میشود را جویا شویم. ‹‹‹لزوم‹مطالعه‹پیش‹از‹اجرا‹

نماین//ده م//ردم گناباد از پیش//رفت پروژهه//ای سدس//ازی خب//ر داد و به گس//ترش صنع//ت گف//ت: از می//ان پروژهای نیمهتمام سدس//ازی برخی از این پروژهها در حال اجراست و بخشی دیگر متوقف شده است.

حمیدرض//ا بنای//ی اف//زود: نی//از به مدیریت بیش//تر آب امری انکارناپذیر است از همین رو کمیسیون عمران بر سدسازی تاکید دارد و دولت نیز با این امر موافق است اما به دلیل محدودیتهای مال//ی برخی از ای//ن پروژهه//ا متوقف ش//ده با این حال دولت در تالش اس//ت تا در اج//رای پروژههای نیمهتمام به پیمانکاران کمک کند.

این عضو کمیس//یون عمران درب//اره نظرات برخی از کارشناس//ان درباره کاهش مناب//ع آبی زیرزمینی با سدس//ازی گفت: اینکه گفته میشود با سدسازی احتم//ال کاهش مناب//ع آبی زیرزمین//ی وجود دارد صحیح اس//ت اما مربوط ب//ه همه زمینها نیس//ت. درواق//ع این یک حکم کلی نیس//ت و ب//ا مطالعات و بررس//یهای کارشناس//ی میتوان احتمال این امر را مورد ارزیابی ق//رار داد و در زمینهایی که این خطر وجود ندارد و برای سدس//ازی مناسب است میتوان پروژه سدس//ازی را بدون نگرانی اجرایی کرد. بنایی اف//زود: مدیریت پروژهها باید به گونهای باش//د که از هرگونه مشکل احتمالی جلوگیری کند. اگر مدیریت پروژهه//ای سدس//ازی به افراد مس//ئول و متخصص سپرده شود، سدسازی در مجموع به نفع هر کشوری است.

‹اولویت‹‹در‹تکمیل‹پروژ ‹ههای‹نیم ‹هتمام ‹

نماینده مردم کلیبر نیز درباره وضعیت پیش//رفت پروژههای سدس//ازی در ایران به گس//ترش صنعت گفت: درحالحاضر تعداد زیادی از س//دها، نیمهتمام مان//ده اس//ت و آنچ//ه به نظر میرس//د ب//ا توجه به دسترس//ی نداش//تن دولت به منابع مالی مورد نیاز، تکمیل این پروژهها از نظر زمان، طوالنیمدت خواهد بود و بهزودی به مرحله نهایی نخواهند رسید.

قلیاله قل//یزاده گفت: آغاز پروژههای سدس//ازی متعدد در گذش//ته منجر به صرف هزینههای کالنی ش//د که در عمل بهرهب//رداری از آن به روزهای دور موکول شده است.

این عضو کمیسیون عمران به ضرورت اولویتبندی پروژههای نیمهتمام اش//اره کرد و گفت: آنچه مسلم اس//ت اینکه ت//ا زمانی ک//ه پروژههای نیمهتم//ام، تکمی//ل نش//وند نبای//د درباره پروژهه//ای جدید اقدامی انجام ش//ود و پروژههای نیمهتم//ام نیز باید اولویتبندی ش//وند. از جمله مواردی ک//ه بای//د در اولویتبندیه//ا درنظر گرفت، اهمیت سدس//ازی در منطقه، تامین آب شرب ش//هرها و نیز درصد باقی مانده هر پروژه اس//ت بنابراین در اولویتبندیها باید دقیق باشیم.

ای//ن نماین//ده مجل//س درب//اره هشدارهایی مبنیبر تاثیر سدسازی در کاهش منابع آب زیرزمینی گفت: این انتقادها منطقی نیستند. اگر سدسازی متوق//ف ش//ود بهطور حت//م آبها از کنت//رل خارج میش//وند و به هدر میروند. با ای//ن حال ما همواره نیازمند آن هستیم که روشهای سدسازی را روزآمد کنیم و از فناوریهای روز عقب نمانیم.

‹غروب‹صنعت‹س ‹دسازی‹در‹امریکا ‹

مخالفت با سدس//ازی تنها ویژه ایران نیس//ت و در برخی از کش//ورهای پیش//رفته دنیا که تا س//الهای گذشته بهترین سدس//ازان بودند، نیز دیده میشود. در خبره//ا میخوانیم که ایاالت متحده، دیگر س//د نمیس//ازد. در س//ال ۲83۱ موسس//ه غیرانتفاع//ی «جان هینز» ک//ه درواقع یک مرکز علمی، اقتصادی و زیس//تمحیطی اس//ت کتابی را ب//ا عنوان «حذف س//د، عل//م و تصمیمگی//ری» چاپ کرد ک//ه در آن ب//ه نکات جالبی اش//اره ش//ده اس//ت. نویس//نده در مقدمه این کتاب مینویس//د: «س//دها متداول و رو به گس//ترشترین نماد کنترل مس//تقیم انس//ان بر ش//بکههای آب//ی طبیعی اعم از نهره//ا و رودخانهها هس//تند. س//اخت، نگهداری، بهرهب//رداری و حذف بالقوه آنها ازجمله مناقش//هبرانگیزترین مسائل علمی و تصمیمگیریهای//ی اس//ت که تاکن//ون در عرصه مدیریت رودخانهها انجام شده است.

ت//ا همین اواخر س//اخت و تجهیز س//دها روش//ی مدیریت//ی بود که در ایاالت متحده امریکا بهش//دت از آن حمای//ت میش//د. رودخانههای کش//ور امریکا در مجم//وع، ج//زو کنترلش//دهترین سیس//تمهای هیدرولوژیک در ابعاد خود در کل جهان هستند. اما واقعیت این است که تغییرات زیستمحیطی حاصل از این سدها بیشتر از ۰۰۶هزار مایل از مساحت کل امریکا را تحتتاثیر قرار داده اس//ت. سدها شرایط را در پاییندست بهش//دت تغییر دادهاند. این تغییر به حدی جدی اس//ت که امروز اکوسیس//تمی در هیچ نقطه از این کش//ور نیس//ت ک//ه به نوع//ی متاثر از پروژه سدسازی نباشد. س//دها مسببان اصلی تغییر زیستگاههای آبی و اکوسیستمهای کنار رودخانهای هستند. این تاثیرات در کنار سایر تغییرات ناشی از فعالیتهای انسانی به حدی رسیده که بهتازگی بسیاری اعم از متخصص//ان و حتی دولتمردان آن هم به شکل گسترده چاره را در گزینه حذف سدها جستوجو میکنند.

بنا بر گزارش گسترش صنعت، امروزه در کش//ورهای پیش//رفته منفعت انسان و محیطزیس//ت از صنع//ت سدس//ازی م//ورد تردید ب//وده و ای//ران در حالی به ساختوساز سدهای جدید میپردازد که جوامع بشری به دنبال راهکارهایی برای کاهش دردس//رهای ساخت سد هستند. پرواضح اس//ت که ب//ا توجه به مخالفتهای ش//دید کارشناسان در کشورها توسعهیافته، مسیر سدسازی در دنی//ا نیز بهزودی با س//دانگارههای کارشناس//ی روبهرو ش//ود. بر این اساس شاید در سالهای آینده دیدگاه وزی//ر کنونی نیرو به سدس//ازی، رتبه باال را در جامعه مهندس//ان عمرانی ایران به دس//ت آورد. اکنون بسیاری از کشورهای دنیا بهدنبال راهکارهای مناس//بتری برای حل بحرانهای کنونی هس//تند؛ راهکارهایی که در آنها نش//انی از محل س//اخت سد نباشد. اگر همزمان با دیگر کشورهای دنیا ایران هم بتواند در این زمینه بهدنبال راهکار و ابتکار مناسبی باش//د، عالوهبر اینکه مش//کالت مربوط به سدسازی برطرف خواهد ش//د، ایران میتوان//د بهطور همزمان با دیگر کشورهای دنیا برای پیداکردن جایگزین سد اقداماتی داش//ته باش//د. این اقدامات در صورتی که از توجی//ه اقتصادی و دانش فنی مناس//ب برای اجرا برخوردار باش//د، بهطور مس//تقیم بر صدور خدمات فنی و مهندسی و افزایش درآمدهای غیرنفتی ایران نیز میتواند تاثیر بگذارد.

حمید رضا بنایی: اینکه گفته میشود با سدسازی احتمال کاهش منابع آبی زیرزمینی وجود دارد صحیح است اما مربوط به همه زمینها نیست قلی اهلل قلی زاده: از جمله مواردی که باید در اولویتبندیها درنظر گرفت، اهمیت سدسازی در منطقه،

تامین آب شرب شهرها و نیز درصد باقی مانده هر پروژه

است بنابراین در اولویتبندیها باید

دقیق باشیم

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.