نقش مدیریت تعمیر و نگهداری صنایع در توسعه فناوریهای نوین

Sanat Newspaper - - صفحه اول -

نقش واح//د نگهداری و تعمیر )ت//ن( در حفاظت و فعالیت مجتمعهای بسیار بزرگ صنعتی کشور بسیار حیات//ی اس//ت. آموزشها، س//طح دانش فنی کارکنان و نگرشه//ای فرهنگ//ی تاثیر مهم//ی در عملکرد و بهرهوری این واحدها دارند.

اگر چ//ه جذب نیروهای جوان تحصیل کرده و متخصص در س//الهای گذش//ته، موجب ارتقای سطح علمی و فنی برخی از واحدهای نت در کشورش//ده است، اما همچنان برخی آسیبهای فنی و فرهنگی موجب کارآیی مطلوب نداش//تن و روند کند ورود فناوریهای نوین به مجتمعهای صنعتی میشود. در این مقاله برخی از آس//یبهای موجود مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.

تعمی//ر و نگه//داری یک//ی از فرآیندهای اساس//ی در مجتمعهای صنعتی اس//ت و عملک//رد آن نقش تعیین کنن//دهای در کیفیت و کمیت تولید، کاهش هزینههای اس//تهالک و خوردگ//ی تجهی//زات و مص//رف ان//رژی دارد.

اگر چ//ه آمار دقیقی از خس//ارات س//االنه روشهای موجود تعمیر و نگهداری در دس//ت نیس//ت اما بررسی برخی از مش//کالت موجود میتوان//د اهمیت بازنگری و ارتق//ای فرهنگ و روشهای فن//ی تعمیر و نگهداری در مجتمعهای صنعتی را نمایان کند.

فرهنگ بازدارنده ‹

نق//ش فرهنگ در مدیری//ت و بدنه اجرای//ی تعمیر و نگهداری یکی از عوامل موثر در رویکرد و عملکرد تعمیر و نگهداری مجتمعهای صنعتی است.

در مجتمعه//ای بس//یار ب//زرگ نظیر پاالیش//گاهها، پتروشیمیها و نیروگاهها به دلیل وجود تاسیسات بسیار بزرگ مقیاس رویکرد مثبت و یا سنتی و بازدارنده واحد ن//ت، نتایج بزرگ مثبت و یا منفی مالی و فنی را در پی دارد. مقاومت در برابر ن//وآوری و تغییر روشهای رایج، یک//ی از رویکرده//ای فرهنگی منف//ی در مجموعههای تعمیر و نگهداری است.

اگر چه نیروه//ای متخصص جوان ظرفیتهای باالیی نس//بت به پذیرش فناوریهای نوی//ن و جدید دارند اما متخصص//ان با س//ابقه و تجربه، محتاطان//ه با روشهای ن//و برخورد میکنند و گاه در براب//ر فناوریهای جدید، مقاومت غیرحرفهای و غیرعلمی نش//ان میدهند. بویژه آنان عالقهمند هس//تند که از نشان(برند)های خارجی و تجربههای آنان استفاده کنند.

در نتیج//ه به نوآوریهای بومی و ملی کش//ور اعتماد کمت//ری دارند و در ش//رایط فعلی کش//ور ک//ه رویکرد بومیس//ازی و حمایت از کاالی ساخت داخل به عنوان یک راهبرد زیر بنایی و بنیادی مطرح ش//ده است، لزوم برنامهریزیهای فرهنگی و برگزاری دورههای بازآموزی و آموزش//ی به منظور اش//اعه فرهنگ حمایت از ساخت داخ//ل و اهمیت راهب//ردی آن در واحدهای مختلف به ویژه واحدهای نت میتوان//د، نقش تعیین کنندهای در موفقیت بومیسازی صنعت نفت کشور داشته باشد.

مش//کل دیگر نگرشهای فرهنگی تعمیر و نگهداری، نگرش مطلق گرایی در برابر رویکردهای نس//بی گرایی فنی اس//ت، بطور مثال در حالی ک//ه در حوزه صنعت و فناوری، بهینهسازی و افزایش بهرهوری در ابعاد حداقلی مث//ال 5درصد با اقبال روبهرو میش//ود ون//وآوری امری تدریج//ی و دراز م//دت تلقی میش//ود، بطوریکه دریک دوره 10 تا 20 س//ال ش//اهد تحوالت بزرگ در فناوری میش//ویم، نگاه مطلق گرا با انتظار تغییرات آنی و بزرگ باعث میشود، اهمیت چنین دستاوردهایی را انکار کند. این نگرش فراموش میکند که نوآوری امری، تدریجی و بهینهسازی امری دراز مدت است.

در حالی که اگر نتیجه مثبت اقتصادی روشهای نوین محاس//به ش//ود، در س//طح ملی دارای میلیاردها تومان صرفهجویی میباش//د و از خ//روج میلیونها دالر ارز از کشور جلوگیری میکند.

مش//کل دیگر ادامه وضع موجود، در دس//ترس نبودن آمار و اطالعات مالی و تحلیل ارقام و هزینهها است.

بط//ور مثال میزان خس//ارات ناش//ی از اف//ت راندمان تجهیزات یک دس//تگاه آب ش//یرین کن که تولید آن از 200 مت//ر مکعب آب در روز به می//زان 90 متر مکعب در روز کاهش یافته، بررس//ی و تحلیل نش//ده اس//ت تا واح//د تعمیر و نگه//داری در جریان ارزش مالی آن قرار بگیرد و بتواند با مقایس//ه روشهای مختلف پیشگیری از کاه//ش راندمان،نظیر رس//وب زدای//ی الکترونیکی و مقایس//ه هزینهه//ای این فن//اوری ب//ا هزینههای وضع موج//ود، ارزیابی صحیحی داش//ته و لزوم تغییر روشها را احساس کند.

نگرانی از نوآوری و تاثیر آن بر امنیت ش//غلی کارکنان واح//د تعمیر و نگهداری در سراس//ر تاریخ صنعت یکی دیگر از دالیل فرهنگ//ی مقاومتها و اضطرابهای آنان اس//ت. برخ//ی از متخصصان تصور میکنن//د، با اصالح روشها و یا استفاده از تجهیزات جدید که دارای کارآیی باالیی هس//تند و نی//از به تعمیر و نگه//داری را کاهش میدهند، امنیت ش//غلی آنان به خط//ر افتاده و اهمیت کار آنان کاهش مییابد.

این نگرانی در س//الها و در کش//ورهای مختلف باعث ش//ده اس//ت که زمان رواج گس//ترده یک فناوری نوین طوالنی شده و گاه سالها به عقب بیافتد و مجتمعهای صنعتی ب//رای مدتی طوالنی از مزیته//ای آن محروم بمانند.

در تاریخ نمونههای فراوان//ی ازاین ناباوری به فناوری جدید وج//ود دارد. به عن//وان مثال، زمان//ی که مایکل فارادی دس//تگاه مولد برق صنعتی را اختراع کرد، برای امتناع نخست وزیر وقت بریتانیا، در پاسخ به این پرسش که این دس//تگاه چه اهمیت//ی دارد، گفت:« همین قدر بگویم که زمانی میرس//د که دولت شما بابت استفاده از این دستگاه، از مردم مالیات خواهد گرفت» و یا هنگامی که لیزر برای نخستین بار اختراع شد، یکی از روزنامهها با تیتر بزرگ نوشت:«اختراعی در انتظار کاربرد».

در حالیکه ام//روز لیزر در تمام//ی عرصههای زندگی کاربرد بسیار گستردهای پیدا کرده است.

ایج//اد حس//ن اعتماد به کارکن//ان و ابه//ام زدایی از تص//ور آن//ان میتواند در اصالح نگ//رش و غلبه بر ترس و نگرانی آن//ان در اس//تفاده از فناوریهای مدرن مفید و س//ازنده باش//د. زیرا پذیرش و همراه//ی این گروه در تس//ریع پذیرش و ترویج روشهای جدی//د و تجهیزات نوین، میتواند اثربخش باشد.

بخش//ینگری یکی دیگر از آس//یبهای ش//ناختی و فرهنگی واحد تعمیر و نگهداری است. بطور مثال برخی از کارکنان یک واحد نت تمام توجه خود را به وظایف و فعالیتهای واحد خود معطوف میدارند و توجه کمتری به فرآیندهای قب//ل و بعد از فعالیت خود دارند و یا اگر از م//واد مضری چون اس//ید در فرآیند کاری اس//تفاده میکنن//د، هیچ توجهی نخواهند داش//ت که اس//تفاده ه//زاران مجموعه دیگر از این فرآیند خس//ارات بس//یار سنگینی در پی خواهد داشت.

بنابرای//ن با جزئی نگ//ری و تعصبات بخش//ی، از یک فرآیند بزرگ مخرب بیاطالع مانده و در نتیجه از توجه و عالقه به تغییر وضع موجود باز میمانند.

آسیبهای فنی و اقتصادی ‹

آسیبهای فنی و اقتصادی عملیات تعمیر ونگهداری ب//ا وجود نی//از قطع//ی و اجتنابناپذیر ب//ه فناوریهای م//درن، بعد دیگ//ر رویکرد س//نتی تعمی//ر و نگهداری است.

فعالیته//ای معم//ول و رای//ج تعمی//ر و نگه//داری در م//وارد بس//یار موج//ب آس//یب دی//دن تجهی//زات میشود.

بریدن پیچها، لولهها، تغیر شکل قطعات متحرک، ایجاد ترکها، شکس//تن جوشها و غیره بخشی از آسیبهای تجهیزات در جریان فعالیت تعمیر و نگهداری است. که با روشهای موجود امری اجتنابناپذیر به نظر میرسد.

توقف تولید برای عملی//ات تعمیر و نگهداری، موجب خس//ارات و کاهش تولی//د میش//ود و در مجتمعهایی ک//ه کاالیی راهب//ردی نظی//ر بنزین تولی//د میکنند و هرگونه توقف و کاه//ش تولید به ویژه در ایام پرمصرف ک//ه متقاضی//ان بس//یاری نیازمن//د آن کاال هس//تند، خس//ارت اقتص//ادی قابلتوجه//ی به سیس//تم تحمیل میکند.

بنابرای//ن با طوالنی ش//دن فاصله دورهه//ای تعمیر و نگه//داری میتوان از خس//ارت اقتصادی آن کاس//ت.به عن//وان مثال، در یکی از پاالیش//گاههای کش//ورمان، از کار افتادن س//امانه پنوماتیک در هر س//اعت معادل 40 میلیون تومان خسارت در پی دارد.

ام//ا هنگام//ی که یک فن//اوری جدید ک//ه ارزش آن معادل خس//ارت 5 س//اعت تولید نکردن است، به واحد مربوط//ه معرفی میش//ود اهمی//ت آن در افزایش دوره ‪over haul"‬ و کاهش خسارات به خوبی محاسبه و تحلیل نمیشود.

معض//ل دیگر در زمینه تولید و فعالیت خطوط تولید در برخ//ی از فرآیندهای تولید، بیاطالعی واحد تعمیر و نگهداری از فرآیند شکلگیری مشکل است.

در این تاسیس//ات به علت online نبودن تجهیزات و اس//تفاده نکردن از سنسورها و تجهیزات دقیق پایش، واحد تعمیر و نگهداری از ش//کلگیری و س//رعت روند مخ//رب بیاطالع میمان//د و در بنابراین نمیتواند اقدام موثری برای کاهش روند ش//کلگیری مش//کل به عمل آورد و در نتیج//ه کاه//ش راندمان تولی//د و یا افزایش مصرف ان//رژی که پیامدهای چنین فرآیندهایی اس//ت تارسیدن سامانه به نقطه بحرانی و مرحله ‪shut down‬ خارج از مداخله واحد تعمیر و نگهداری باقی میماند.

ع//ادت ک//ردن و خو گرفتن ب//ا رفتاره//ای معمول و تکراری، یکی دیگر از رویکردهای روانی و فرهنگی انسان در تمامی زمینهها اس//ت در نتیجه در برخی واحدهای نت، عادت به روال گذشته و میل به فرآیندهای قدیمی بیش//تر و قوی تر از تغییر عادات و استفاده از روشهای جدید است.

به همین دلیل برخی از نوآوریها و فناوریها به دلیل چنین ویژگی فرهنگی با مقاومت روبهرو میشوند.

در ط//ول تاریخ فن//اوری موارد برجس//تهای از چنین مقاومت//ی در برابر دانش//مندان، ن//وآوران در زمینههای مختلف نظیر پزش//کی تا فنی و مهندس//ی ثبت ش//ده اس//ت. مواردی از مقاوم//ت یک تا 20 س//ال در زمینه ورود و تروی//ج ی//ک ن//وآوری در تاریخ فن//اوری جهان ثبت شده اس//ت. روزمرگی یکی دیگر از آسیبهای نت است.

دسترس//ی نداشتن به اطالعات برای مدیران نت، آنان را ب//ه تفکر روزم//ره وا میدارد و به همی//ن دلیل برای مدیریت ی//ک واحد نت چش//مانداز هزینهها، فعالیتها و چالشه//ا مط//رح نمیش//ود و بنابرای//ن وی ناگزیر با اطالعات و مس//ائل روزمره دست و پنجهنرم میکند و از تفکر و برنامهریزی راهبردی محروم میشود.

شاید چنین تصور ش//ود که بخشهای دیگری از یک مجتم//ع صنعتی چنین وظیفهای را عهدهدار هس//تند، اما درگیر ش//دن مدیران نت و حتی کارکنان این واحد، میتواند در تدوین برنامه راهب//ردی برای این مجموعه بهت//ر و کاراتر باش//د و حتی ابتکار و نوآوری از س//وی کارکنان واحد نت نیز انجام ش//ود. زیرا آنان عالوهبر دارا بودن تجربه و دانش فنی، ش//ناخت خوبی از مش//کالت حرفهای دارند.

نتیجهگیری ‹

نرخ باالی استهالک در صنعت و قدیمی بودن فناوری و تجهی//زات تولید از عوامل اصلی پائین بودن کیفیت و نرخ بهرهوری است.

ب//رای تغیی//رات کام//ل و تعویض تمام//ی تجهیزات نیازمند به سرمایهگذاریهای عظیم است که در شرایط کنونی کش//ور چنین س//رمایهای وجود ندارد، از سویی تغیی//ر تجهیزات موجب وابس//تگی فنی به کش//ورهای توسعه یافته میشود.

بنابرای//ن ب//ا ایجاد تغیی//رات تدریج//ی و موضعی به ویژه با فناوریهای نوین و بومیس//ازی ش//ده در کشور ک//ه به مرحله س//اخت تجاری رس//یده اس//ت میتوان ن//رخ به//رهوری را افزایش داد و از خروج س//رمایه و ارز و وابس//تگی فنی جلوگیری کرد. همکاری واحدهای نت در ورود و استفاده از فناوریهای نوین میتواند، سرعت روند اس//تفاده از تجهیزات مفید و کارآمد ساخت داخل را تسریع کند.

داود صفایی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسالمی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.