در ستایش خیابان!

Setare Shargh - - صفحه اول - مهران صولتی

از میدان نجارآباد که به طرف پایین سرازیر شدم چشمم به تدارک ساخت یک بنای بلند به جای ستاد جوانان روحانی در انتخابات امسال افتاد. دلم گرفت! باز هم قرار است ساختمانی بلند بهجای کانون یک اجتماع عمومی بنشیند و فرصتی دیگر برای باهم...

از میدان نجارآباد که به طرف پایین سرازیر شدم چشمم به تدارک ساخت یک بنای بلند به جای ستاد جوانان روحانی در انتخابات امسال افتاد. دلم گرفت! باز هم قرار است ساختمانی بلند بهجای کانون یک اجتماع عمومی بنشیند و فرصتی دیگر برای باهم بودن را از ما سبزواریها دریغ کند. امسالخیابانکاشفیشمالیکانوننشاط انتخاباتیاصلاحطلبانواصولگرایانبود. میتینگهایی شکوهمند و خاطرهانگیز در دل شبهای اردیبهشتی انتخابات برپا و همگان را به وداع با خلوت ملالآور خانهها فرا میخواند. ایام انتخابات زمان پررنگ شدن دغدغههای اجتماعی و کمرنگ شدن خواستهای فردی است و از همین رو شهروندان فارغ از همه قیدوبندهای دست و پاگیر در کنار هم قرار میگیرند تا اعتلای میهن را فراتر از مرزبندیهای مرسوم فریاد کنند. ولی واقعیت این است که در ایران امروز، مجال و فرصت با هم بودن صرفاً به زمان انتخابات منحصر شده و در سایر ایام سال شهروندان در پی تحقق خواستهای شخصی و خانوادگی خود هستند. آغشتگی خطرناک زندگی جمعی ایرانیان به مؤلفههای پررنگ فرهنگ سرمایهداری از جمله رقابت شدید در کسب پول، مدرک و سایر موفقیتهای فردی، ما را از گفتگو با یکدیگر بر سر آرمانی به نام «زیست غنی و لذتبخش شهری» بازداشته است. بهرغم وجوه ضد سرمایهداری انقلاب 57 که خیابان را به عرصهای از حضور جمعی ایران برای نیل به شعارهای سهگانه استقلال، آزادی و پیشرفت معنوی تبدیل کرده بود، آرامآرام در آغوش ترجیح منافع فردی و تبدیل خیابان به خانه فرورفتیم و متوجهنشدیم. فضاهای عمومی همچون خیابان که میتوانست مکانی برای مواجهه چهره به چهره ما با یکدیگر باشد تحلیل رفت و جای خود را به پاساژها و مگامالها سپرد. آنجایی که بهجای دیدن، سلام و علیک و احیاناً گپ و گفتی کوتاه با یکدیگر، باید زمان را با گذشتن از مقابل ویترین فروشگاهها و بوتیکها سپری میکردیم. مکانها تأثیری مستقیم بر رفتار شهروندان دارند. شهر فضایی خنثی نیست بلکه نشانی از حضور قدرت در زیست جمعی ما تلقی میشود. در روزگاری که سرمایهداری میکوشد تا حتی خواب و بیداری ما در جهت افزایش بهرهوری و ارزشافزوده مدیریت کند، پرواضح است که جدایی و تمایز فضاهای شهری چنین خواستی را برآورده میکنند. مکانهای عمومی شهری مانند باغ ملی سبزوار که یادآور اجتماعات پرشور و بحثهای داغ سیاسی فرهنگیان در ابتدای انقلاب بود، اگر چه به فرصتی برای همنشینی بازنشستگان عزیز تبدیل شده ولی همچنان با آرمان حوزه عمومی شهروندان فاصله بسیار دارد. روح یک شهر منوط به زندهبودن سیاست در آن است. سیاستی که از مشارکت داوطلبانه شهروندان در تدبیر و مدیریت شهر خود سیراب میشود. احیای چنین سیاستی پیش از هر چیز وابسته به ایجاد مکانهایی برای مواجهه چهره به چهره شهروندانی است که میدانند به فراموشی سپردن سیاست به معنای از یاد رفتن تعهد و مسئولیتهای خویش در قبال دیگران است. تعهدی که میکوشد تا زندگی را از چاردیواری خانهها فراتر برده و از مصالحی رفیعتر از منافع شخصی و خانوادگی سراغ گیرد. از همین رو شورای شهر بهمثابه پارلمانی که میکوشد از تنگناهای مدیریت شهرداری خارج شده و افقی به وسعت یک شهر را مدنظر قرار دهد بایستی درباره شکلگیری فضاهایی برای همنشینی و هماندیشی شهروندان درباره شیوههای کارآمدتر مدیریت شهری اندیشه کند. فقدان چنین فضاهایی، خیابان را به پاساژ و گفتگو را به خشونت تقلیل میدهد. شهروندانی که تجربه گفتگو با یکدیگر را بر سر مسائلی از قبیل کیفیت زیست جمعی و شهری ندارند لاجرم زیر آوار شهرنشینی بیقاعده و بیگانه کننده، از هویت انسانی خود تهی و با اندک مواجهه چهره به چهرهای، گریبان یکدیگر را از سر خشم و استیصال چاک میدهند. در فضایی سرشار از بیگانگی و بیاعتمادی، آنچه مجالی برای طرح و رشد نمییابد همانا پرداختن به تکالیف شهروندی برای بهبود زیست شهری است. در روزگاری که از آرمان مشارکت تمامعیار در خلق انقلاب 57، به مشارکتی کمرمق در ایام انتخابات رسیدهایم و با انبوهی از آسیبهای اجتماعی و کاستیهای مدیریت شهری مواجهیم، تقویت راههای باهم بودن و از هم گفتن در خیابان راهی برای خروج از وضعیت ناامیدکننده کنونی محسوب میشود. اگر زمانی شلوغی خیابان را با هدف دستیابی به آرامش، با خلوتخانهها معاوضه کردیم، امروزه با وجود گسترش شبکههای اجتماعی و مجازی، خود را به ارتباط گرم و زنده در خیاباننیازمندترمییابیم.

فضاهای عمومی همچون خیابان که میتوانست مکانی برای مواجهه چهره به چهره ما با یکدیگر باشد تحلیل رفت و جای خود را به پاساژها و مگامالها سپرد.

مکانها تأثیری مستقیم بر رفتار شهروندان دارند. شهر فضایی خنثی نیست بلکه نشانی از حضور قدرت در زیست جمعی ما تلقی میشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.