آخرین نفسهای «خواندن»

Setare Shargh - - یادداشت - الهه رامشینی

بیراه نیست بگوییم که این روزها شاهد مرگ تدریجی بسیاری از فرهنگها و داشتههایمان هستیم، اما در این میان مهمترین فرهنگی که در حال افول است و نشانههای مرگ قریبالوقوعش را میتوان بهروشنی احساس میکرد، مرگ «خواندن» است. ازآنجاکه در کشور ما مقوله مطالعه و کتابخوانی و زیرساختهای گسترش این فرهنگ بهخوبی ایجاد نشده، مردم ما نیز که نیاز به این فرهنگ برایشان بهخوبی جا نیافته، دچار بیگانگی با کتاب هستند، حقیقت این است که کتابخوانی در سبک و سیاق زندگی ایرانیان در طول تاریخ هیچگاه جایگاه خود را پیدا نکرده است، نشانه آشکار این بیگانگی در شمارگان کتابها پیداست. مثلاً در ایران تیراژ بخش ادبیات داستانی )یکی از پراقبالترین ژانرهای کتاب( حدود هزار - البته که 600 تا 700 نسخه هم معمول است - نسخه است؛ در حالی که این تیراژ در کشور فرانسه با جمعیتی کمتر از ایران و حدود شصت میلیون نفر، صدوبیست هزار نسخه است. اما مسئله تنها به شمارگان پایین کتابها خلاصه نمیشود، بلکه شمارگان هر چیز خواندنی اعم از نشریات و روزنامهها نیز با شیبی محسوس در حال کاهش است، این در حالی است که شیب اقبال عمومی به سمت فضاهای مجازی در جهت عکس و با سرعت زیاد در حال افزایش است. مسئله صرف وقت مفید در شبکههای اجتماعی و فضاهای موبایلی مسئلهای است فراگیر و جهانی، امروزه بسیاری از مردم جهان قسمت زیادی از عمر و وقتشان را )که شاید( پیشتر صرف کتابخوانی میکردند در این فضاها میگذرانند و البته چیزی که در ایران باعث نگرانی میشود خاصیت و ویژگی جوزدگی تاریخی ایرانیان و هجوم دستهجمعی به این فضاها و کوچ از فضایی به فضای دیگر، کوچ به سمت اختصار خوانی و متنهای آبرفته است. ده سال پیش خواندن متنهایی با دهها هزار کلمه چیزی رایج بود اما اکنون چشم و ذهن مخاطب روزبهروز به متنهای کوتاه و خلاصهشده با تعداد کاراکترهای محدود فضاهای مجازی عادت کرده است و تعداد کلماتی که عادت میکنیم بخوانیم روزبهروز کم و کمتر میشود، پاراگرافهای طولانی جای خود را به جملات کوتاه دادهاند، آرامش ذهنی خواندن کتاب، جای خود را به گشتزنیهای لحظهبهلحظه در کانالهای تلگرامی یا پرسه در اینستاگرام داده و کانالهایی که مدام در حال تغییر و ارسال اخبار و مطالب گوناگون است، لذت و آرامش خواندن را از ما گرفته است و این همان بلایی است که اینترنت بر سر ما آورده است، وقت، تمرکز و توانایی خواندن در ما بهسرعت در حال کم شدن است. نگارنده مخالف فضاهای جدید و اینترنت نیست و روشن است که مزیت این فضاها از معایبشان بسیار بیشتر است اما باید دانست که این قدرت تفکر و اندیشه است که تمدن یک کشور و یک قوم را بنا میکند و قدرت تفکر با خواندن است که حاصل میشود. «خواندن» فرهنگی است که اساساً در مقابل جذابیتهای کاذب و رنگارنگ شبکههای اجتماعی و موبایلی، در حال سقوط است و این فضاهای جذاب با سرعتی زیاد از محتوای «متن محور» به فضای بصری و «تصویر محور» در حال حرکتاند و ما غافلیم از این جابهجایی ذهنی. صدای ناقوس مرگ قریبالوقوع فرهنگ «خواندن» به گوش میرسد و برای ما که معجزه پیامبرمان )روشنفکرانهتر از هر دین دیگری( کتاب بود، این صدا دیگر هشداری برای پیشامدی قریبالوقوع نیست، بلکه دعوتی است برای همه ما بیاعتنایان خاموش، دعوتی است به مجلس ختم«خواندن».

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.