برنجی برای شکم؟ یا کتابی برای ذهن؟

Setare Shargh - - صفحه اول - حمید قانعی

ایده مطالعه که برگرفته از تفحص و تجسس ذهن انسان نیز میتواند باشد در همان عنفوان کودکی جرقهاش زده میشود و تا آخر عمر با ما همراه میشود. وقتیکه به کودکی سهچهارساله کتاب، مجله یا روزنامهای میدهیم کودک با حس عجیب و غیرقابل وصف به نگاه کردن و دستمالی کردن آن جریده مکتوب تمایل نشان میدهد. تمایلی که در واقع نقطه آغازی است برای مسیری طولانی در باب مبحث مطالعه که با توجه به بالا و پایینهای زندگی اشخاص میتواند کم یا زیاد شود اما مطمئناً هیچگاه قطع نخواهد شد. به خاطرات کودکی خود که برمیگردیم و برگهای زرین آن را که با وجود گذشت زمان همان جلای سابق را دارد ورق میزنیم کتابخانه باغ ملی در آن تودرتوهای ذهنمان سوسو میزند و با بغضی خفته در گلوهای پر از بغض این روزهای خاکستری حسرت آن کتابخوانیها و آن کتابخانه افسانهای را میخوریم. کتابخانهای که نقش بیبدیلی در خاطرات نسلاندرنسل این شهر دارد و کمتر کسی است که در کتاب پرخاطره زندگی خود نقش و نگاری از آن کتابخانه دوستداشتنی را به یادگار نداشته باشد. کتابخانهای که محلی بود برای جمع شدن کودکان آن دوره و مربیانی که جنس صدا و نگاهشان توفیری بهمثابه فاصله زمین و آسمان داشت با نگاهها و صداهای سالیان جاری... نیمکتهای چوبی و صندلیهای جادویی آن سالها که با نشستن بر آنها تا اعماق قصههای آدم بدها و آدم خوبها میرفتیم و ته قصه خوشحال و سرمست بودیم که غول و دیو قصه ما پوزش به خاک مالیده شد و آدم خوبه ماجرا پیروز شد، غافل از اینکه سالها بعد فهمیدیم که همه آنها قصه بود، قصههایی پر از غصه که ایکاش برای ما آن قصهها تا آخر عمر با همان قاف دوستداشتنی نوشته میشد و نه با این غین تهوعآور این روزها... کتابخانهای که در برههای ناخواسته گرفتار لودرهایی شد که به بهانه ساخت پارکینگ به جان دیوارهای مجاور آن افتادند و تا توانستند تیشه به ریشه خاطرات جمع بزرگی از مردمان این شهر زدند و قص علیهذا... بگذریم از این ماجرا که جز افزودن بر تألمات کنونی ثمری برای نگارنده و خواننده نخواهد داشت. اما در مورد مطالعه و کتابخوانی از همان دیرباز که دلمشغولیها و گرفتاریها بهاندازه امروز نبود شعارها داده میشد و داده میشود و مطمئناً باز هم در آینده شعارهایی عامهپسند و مورد رضای مسئولین مربوطه داده خواهد شد. دکتر «فیل ریس» در مورد مطالعه معتقد است که افراد برای مطالعه کردن حالتها و موقعیتهایی متفاوتی را انتخاب میکنند. عدهای میخواهند دراز شوند و مطالعه کنند و عدهای ترجیح میدهند خیلی رسمی و شیک پشت میز بنشینند و با عینکی بعضاً تهاستکانی به امر خطیر مطالعه مبادرت بورزند. اما نکته جالب ماجرا اینجاست که همیشه افرادی پیدا میشوند که کما فیالسابق فکر میکنند قحط العاقل است و به نشسته و دراز خواندن آدم هم کار دارند و چنان توی ذوق طرف میزنند که شخص تا سالها فکر مطالعه را از سر به در میکند و ترجیح میدهد که با همان تبلت و موبایل خود سرگرم باشد و برای هر کس و ناکسی استیکر بفرستد و در همان دنیای مجازی مطالعات مجازی انجام دهد. مطالعاتی که سوای اینکه سودی برای مغز ندارد باعث میشود که تراوشهای ذهنی فرد که غالباً نیز بر شر است تا خیر، روانه گوشی اینوآن شود و سرمنشأ مشکلی جدید شود بر مشکلات بیشمار اجتماع... در حال و احوال کنونی تأکید بر امر کتابخوانی و مطالعه شاید از دید خیلیها مسئلهای بی اهمیت باشد اما با نگاهی به آثار مطالعه در درازمدت میتوان علیرغم گارد بسته جامعه و بیعلاقگی محض نسبت به مطالعه جراید و یا کتابهای مکتوب در این دهکده کوچک جهانی باز هم میتوان امیدوار بود که قشری از جامعه را وارد این حیطه کرد و برای مردم این مسئله را باز کرد که مطالعه هیچگونه ارتباطی با حال خوش و ناخوش و وجود و عدم مشکلات و معضلات اجتماعی ندارد و چهبسا با افزایش آمار مطالعه به سمت و سویی برویم که نتایج حاصل از آن بتواند دردی از این دردها و آلام کنونی بکاهد و حتی چراغ راهی باشد برای فردایی روشنتر از امروز برای فرزندان ما. درحالیکه اکثر محققان و اندیشمندان اعتقاد بر این دارند که مطالعه کتب نوشتاری و مکتوب میتواند آثار بهتری نسبت به مطالعات در فضای مجازی و توسط فایلهای ورد و پیدیاف در رایانهها و تبلتها داشته باشد، نباید از این نکته غافل شد که قیمت بالای کتابها در سالیان اخیر خود مؤلفه پررنگی در کم میلی افراد جهت خرید کتب داشته است. در همین نمایشگاهی که چند ماه قبل در محل دائمی! نمایشگاههای سبزوار برگزار شد افراد زیادی با شوقوذوق و با انگیزه بهرهمندی از تخفیفهای باورنکردنی تبلیغشده در سطح شهر در مورد کتابهای نمایشگاه به این محل هجوم آوردند و البته دست از پا درازتر نمایشگاه را ترک کردند. نمایشگاهی که بعضاً تا 60 درصد هم تخفیف بر روی کتب ارائه شده داشت. اما وقتیکه بر فرض قیمت کتابی ولو نهچندان قطور 80 هزار تومان تعیین شده است و با 60 درصد تخفیف به 32 هزار تومان میرسد مشخص است که افراد ترجیح میدهند با آن 32 هزار تومان کیسه برنج هندی دانه بلند بخرند تا لااقل شکم اهلوعیال را سیر کنند تا اینکه غذای ذهن بخرند و بخواهند ژست روشنفکرانه بگیرند که ما کتابخوانیم و البته کتابخر! هرچند در مورد قیمت بالای کتاب در اکثر موارد نمیتوان خردهای به ناشر گرفت چون هزینه چاپ به حدی بالاست که اکثر ناشرین پس از سالها کار در این حیطه عطای کار را به لقایش بخشیدهاند و ترجیح دادهاند بهجای فعالیت در این حوزه به تجارت تنباکوی دو سیب بپردازند که هم سود خوبی دارد و هم بازار و مشتریان پر و پا قرصی چه از قشر فرهیخته و چه از قشر مثلاً غیر فرهیخته و عام جامعه! در کشور پرتغال طرحی اجرا میشود که دانش آموزان در ساعات آزاد خود به مطالعه کتب میپردازند و سپس آموختههای خود را در اختیار افراد مسن ساکن در مراکز نگهداری سالمندان قرار میدهند. روشی که با آن هم دانش آموزان که قشر جوان و پویای اجتماع میباشند از مزایای کتابخوانی بهرهمند میشوند و هم سالمندان با این روش کمتر به بیماری شایع آلزایمر مبتلا میشوند و در نهایت ضمن بالا رفتن درصد مطالعه در این کشور ارتباط بین نسل پیر و جوان هم برقرار میشود و تبعات مثبتی از این فرآیند نصیب افراد شرکتکننده در این پروژه میشود. واقعاً چرا در همین سبزوار نباید اینچنین ایدههایی که قبلاً نیز بهخوبی اجرا شده و نتایج چشمگیری هم داشته است اجرا شود؟ تا کی میبایست تسهیلات و اعتباراتی که در بعضی بازههای زمانی به ادارات دولتی این شهر داده میشود صرف مسائلی واقعاً عجیبوغریب شود. ردیف بودجههایی که میتواند صرف فرهنگسازی در حوزه مطالعه در خانوادهها شود و بهجای خرید مرغ یخی و گوشت برزیلی چند گرمی از بودجه شکمی ملت کم شود و به بودجه عقلی و مغزی افراد اهمیت داده شود و افزوده گردد. ما باید به نقطهای برسیم که نیازی انتزاعی چون کتابخوانی را به سبد خرید خانوادهها اضافه کنیم. رسیدن به این مهم نیازمند جرقهای است که زدن آن درحالیکه خیلیها خود را در حد سنگ چخماق میدانند نمیتواند دور از ذهن و باورهای ما باشد. توزیع کتب و نشریات در اماکنی چون ایستگاههای اتوبوس، فستفودها، ادارات- که اربابرجوع بیبروبرگرد مشتری چندساعته بعضی از آنهاست و البته مطب پزشکان و امثالهم میتواند در درازمدت هم آمار کتابخوانی را در جامعه بالا ببرد و هم وقت افراد که به بطالت غالباً صرف میشود با مطالعه بهینه شود. البته نکتهای که نباید بیتوجه از آن عبور کرد موضوعیت کتب ارائهشده در این مکانها نیز است. مثلاً ارائه عملکرد درخشان شهرداری در باب اتوبوسهای دودی خود بهصورت کتابچه یا گزارش عملکرد مدیر بازنشسته شده فلان اداره در فلان نشریه مطمئناً جز سر ریز کردن گنجایش پیمانه خواننده و زده شدن شخص از مطالعه نمیتواند اثر مثبت دیگری داشته باشد و بهتر است که در این باب نیز به صورتی هدفمند عمل نمود و کتبی با موضوعات مختلف و عامهپسند و صدالبته گرهگشا از کار خلق ا... در اختیار مردم قرار داد. به امید روزی که در سبد خرید هر سبزواری نشریه و کتابی سبز و نه زرد - نیز گنجانده شود و فردای این شهر را افرادی با مغزهایی سرشار از اطلاعات کارگشا و کارساز بسازند و نه افرادی با ذهنهایی مغشوش از تصورات باطل دیروزی و ذهنهایی سیاه برای کارشکنیهای فرداهایشان...

به خاطرات کودکی خود که برمیگردیم و برگهای زرین آن را که با وجود گذشت زمان همان جلای سابق را دارد ورق میزنیم کتابخانه باغ ملی در آن تودرتوهای ذهنمان سوسو میزند و با بغضی خفته در گلوهای پر از بغض این روزهای خاکستری حسرت آن کتابخوانیها و آن کتابخانه افسانهای را میخوریم.

درحالیکه اکثر محققان و اندیشمندان اعتقاد بر این دارند که مطالعه کتب نوشتاری و مکتوب میتواند آثار بهتری نسبت به مطالعات در فضای مجازی و توسط فایلهای ورد و پیدیاف در رایانهها و تبلتها داشته باشد، نباید از این نکته غافل شد که قیمت بالای کتابها در سالیان اخیر خود مؤلفه پررنگی در کم میلی افراد جهت خرید کتب داشته است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.