چرا رسانههای کاغذی عقب ماندند؟

Setare Shargh - - صفحه اول - مهران صولتی

در روزهای انتهایی مهرماه میزبان زوج هیئتعلمی گروه مدیریت ورزشی دانشگاه حکیم سبزواری بودم، پروین شوشی نسب و محمدرضا معین فرد زوجی که سالها است در دانشکده تربیتبدنی این دانشگاه به تدریس و پژوهش مشغولاند...

رسانههای کاغذی یا همان روزنامهها، سابقهای به درازای دو سده در ایران دارند. اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم: 180 سال! پیشکسوت این امر هم میرزا صالح شیرازی بود که نخستین بار «کاغذ اخبار» را در دوره سلطنت محمدشاه قاجار به عرصه فرهنگ و سیاست ایران وارد کرد. در طول این نزدیک به دو قرن، روزنامهها تاریخ پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشتند. در شکلگیری سه نهضت یا رویداد دورانساز؛ انقلاب مشروطه، نهضت ملی شدن صنعت نفت و انقلاب اسلامی نقشآفرین بودند و توانستند آینهای از تحولات ژرف و سرنوشتساز دویست سال اخیر ایران باشند. دورانی که با ورود ایران بهنوعی خودآگاهی تاریخی از عقبماندگی خود و جستجوی راهی برای فائق آمدن بر این نقصان آغاز شد و همچنان ادامه دارد؛ اما شاید هیچ زمانی برای رسانههای کاغذی ایران مانند امروز دشوار نبوده است! رونق گرفتن اینترنت، فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در جهان و بهتبع آن ایران فشار خردکنندهای را بر رسانههای کاغذی حتی کتاب وارد کرده و آنها را در میدان انتخاب شهروندان عقب رانده است. البته در این میان نمیتوان از یک تفاوت عمده میان کشورهای مختلف جهان صرفنظر کرد. درحالیکه ظهور کتاب، روزنامه، رادیو، تلویزیون و اینترنت در کشورهای توسعهیافته نتوانسته است عرصه را بهطور کامل از یک رسانه خالی کند و به عبارتی هنوز هم تعادلی میان انواع رسانهها وجود دارد، ولی در ایران ما شاهد انحطاط رسانههای قدیمی به دنبال رونق رسانههای جدید بودهایم! گواهش هم شمار میلیونی روزنامهها و چند صدهزاری کتاب در کشورهای توسعهیافته و شمار زیر یکمیلیونی کل مطبوعات و شمارگان زیر یک هزار کتاب در ایران است! اما چرا رسانههای کاغذی در ایران عقب ماندند و رسانههای دیجیتال یکهتاز میدان شدند؟ برای این پدیده میتوان دلایل زیر را فهرست کرد:

1 - رسانههای کاغذی در ایران بیشتر بولتنهای خبری هستند تا مطبوعات! به این معنا که بیش از آنکه بهطور حرفهای خبر، گزارش و تحلیل را در اختیار مخاطبان قرار دهند، میکوشند تا در قامت یک اطلاعیه خبری یا بیانیه سیاسی ظاهر شوند. بیانیهای که قرار است تا مواضع یک جناح را بدون بالا بردن تابلوی آن و صرفاً با تبلیغ کاذب فراجناحی بودن در اختیار مخاطبان قرار دهد. این در حالی است که شما میتوانید تنوع بسیار گستردهتری را در میان رسانههای دیجیتال مشاهده کنید. امروزه کانالها و سایتهای خبری، تحلیلی و ... با تنوعات زیاد در دسترس هستند!

2 - سرعت پرشتاب تحولات جهانی و انفجار اطلاعات در عقب ماندن رسانههای کاغذی از دنیای دیجیتال نقش زیادی داشتهاند. هرچند که در مقطعی تصور میشد که اخبار روزنامهها به دلیل رسمی بودن از اعتبار بیشتری برخوردار باشند ولی امروزه با رونق گرفتن شبکههای اجتماعی، ما شاهد مرجعیت یافتن رسانههای دیجیتالی هستیم. فارغ از سهم زیاد عامل زمان در جذابیتهای خبررسانی، میتوان به محدودیتهای بیشتر روزنامهها در انعکاس بسیاری از خبرها و تحلیلها اشاره کرد. حالآنکه رسانههای دیجیتال تقریباً بدون احساس محدودیتهای متعارف و در کمترین زمان ممکن میتوانند به ارائه خبر و تحلیل بپردازند!

3 - رسانههای دیجیتال از دو مزیت «در دسترس» بودن و «زنده بودن» برخوردارند که موجب برتری آنها نسبت به رسانههای کاغذی شده است. در دسترس بودن به این معناست که بدون صرف وقت و خروج از خانه، به کمک یک لپتاپ یا تبلت میتوان به اخبار، اطلاعات و تحلیلها دست یافت. مزیتی که در دنیای امروز غیرقابلانکار است. از سوی دیگر مشارکت مخاطب در تولید معنا و حضور در رابطه دیالکتیکی با تولیدکننده پیام از اهمیت زیادی برخوردار شده است. ماهیت رسانههای دیجیتال از امکان مناسبی جهت جلب مشارکت مخاطبان و دریافت نظرات انتقادی ایشان در جهت بهبود محتوا و کیفیت پیامهای ارسالی برخوردار است، حالآنکه رسانههای کاغذی از چنین امکان حیاتی برای اصلاح رویههای خود در فرآیند پیامرسانی کموبیش بیبهرهاند!

۴ - واقعیت این است که حتی قبل از ظهور رسانههای دیجیتال هم ما ملت کتابخوان و روزنامهخوانی نبودیم. شاید تنها استثناء در این زمینه مربوط به بهار مطبوعات ایران باشد که با تحولات سیاسی بعد از انتخاب دولت اصلاحات ارتباطی تنگاتنگ داشت. از همین رو قابلدرک است که شاید بخش مهمی از جذابیتهای شبکههای اجتماعی منحصر به اشتراک جذابیتهای بصری و نوشتههای طنز در این عرصه است. اقبال گسترده کاربران تلگرام و اینستاگرام به چنین حوزههایی نشان میدهد که حتی برخی از متون عمیق و عقلانی هم چندان با اقبال خوانندگان و مخاطبان مواجه نمیشود؛ بنابراین بخشی از عقبماندگی رسانههای کاغذی از دیجیتال را میتوان مربوط به جذابیتهای فزاینده فضای مجازی و کمفروغ بودن جلوههای بصری جدید و روزآمد در عرصه رسانههای چاپی دانست!

نکته پایانی: اینک آشکار شده است که رسانههای کاغذی و دیجیتال میتوانند در رقابت با یکدیگر موجبات پیشرفت و افزایش کیفیت یکدیگر را فراهم آورند. لازمه این کار استفاده از دستاوردهای فنّاورانه )تکنولوژیک( و مخاطب شناسانه همدیگر و تقسیم عرصه ارتباطات براساس توانمندیهای هر یک از حوزهها است. امری که بیش از هر چیز در گرو دامن زدن به یک گفتگوی رسانهای میان علاقهمندان و کاربران هر کدام از رسانههای موجود است. مهم این است که در این هماندیشی، عقبماندگی یکی از این رسانهها به معنای پیشتازی و برتری رسانه دیگر تعبیر نشود!

رسانههای کاغذی در ایران بیشتر بولتنهای خبری هستند تا مطبوعات! به این معنا که بیش از آنکه بهطور حرفهای خبر، گزارش و تحلیل را در اختیار مخاطبان قرار دهند، میکوشند تا در قامت یک اطلاعیه خبری یا بیانیه سیاسی ظاهر شوند

واقعیت این است که حتی قبل از ظهور رسانههای دیجیتال هم ما ملت کتابخوان و روزنامهخوانی نبودیم. شاید تنها استثناء در این زمینه مربوط به بهار مطبوعات ایران باشد که با تحولات سیاسی بعد از انتخاب دولت اصلاحات ارتباطی تنگاتنگ داشت

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.