رابطه ضعفِ حاکمیتِ قانون با افزایش جرم و جنایت

به بهانه نمایش فیلم لئون )حرفهای( در شبکه نمایش سیما

Setare Shargh - - یادداشت - حمید رضا نیکفر ‪Léon .1‬

1. فیلم سینمایی لئون )حرفهای( ساخته ارزشمند لوک بسون )نویسنده و کارگردان اثر(، محصول سال 1994 کشور فرانسه، با بازی درخشان «ژان رنو» در نقش لئون، داستان یک آدمکش حرفهای به نام لئون است که در محلۀ ایتالیایی نشین نیویورک زندگی میکند. لئون پول میگیرد و آدم میکشد. البته دقت میکند که فقط سفارش قتل افراد فاسد را بپذیرد. در جریان حمله افسران فاسدِ پلیس مبارزه با مواد مخدر به خانواده یک فروشنده مواد مخدر در همسایگیاش بر خلف میل باطنیاش «ماتیلدا» تنها بازمانده از قتلعام این خانواده را پناه میدهد و به خاطر ماتیلدا شروع به کشتن قاچاقچیان و افسران فاسد پلیس میکند و در پایان برای کشتن مأمور عالیرتبه و فاسد پلیس جان میدهد. فیلم چنان ساخته شده که بیننده با قهرمان فیلم، لئون، علیرغم کشتارهای فجیع وی احساس همدردی میکند و او را به خاطر جنایات بیرحمانهاش تحسین میکند. چرا؟ در ادامه سعی میکنم از منظر جرم شناختی موضوع را بررسی کنم. 2. در میان انبوه عناوین متنوع و متعدد جرائم، جرم «قتل» مشهورترین، مهمترین و قدیمیترین جرمِ طبیعی است که هیچگاه قابل توجیه جز در قالب مجازات آنهم با هزار فلسفهبافی نیست. حتی در بَدویترین جوامعِ بیقانون، وجدان آدمی قتل را محکوم و مذموم میداند؛ بنابراین به نظر میرسد در شرایط جامعه قانونمند، بهطریقاولی باید آن را محکوم دانست؛ اما گاهی اوقات اتفاقاً )مثل شرایطی که در فیلم لئون تصویر میشود( قتل اجمالاً و حداقل در بَدو اَمر موجه به نظر میرسد. این یک آسیب جدی و بسیار خطرناک برای امنیت و حقوق افراد است. طبق مقررات بینالمللی و حقوق داخلی بهویژه قانون اساسی ایران در اصول ‪22 ،19،20‬ و 36 تعرض به جان و مال و حیثیت افراد ممنوع و اعمال هرگونه مجازات جز از طریق قانون و بعد از برگزاری محاکمه در محاکمِ صالحه ممنوع شده است. 3. در جامعهای که حاکمیت قانون ضعیف شود یا بهکلی از بین برود بیعدالتی گسترش یافته و موجب احساس ظلم در بین اقشار فاقد ارتباط ارگانیک با منابع قدرت و ثروت در جامعه میشود. در بین این گروه از افراد بسیاری در مقابل ظلم، تحمل بر تحمل میافزایند و یا به دعا و نفرین اکتفا میکنند و یا با نقض قوانین و هنجارهای جامعه شروع به عقدهگشایی و انتقام از جامعه میکنند ولی برخی دست به اسلحه میبرند و بهجای مراجع ذیصلح، شروع به اجرای عدالت به تشخیص و سلیقه خود میکنند. در این وضعیت بیننده بیرونی در مقام قضاوت جنایت را موجه میبیند. در فیلم لئون افسران پلیس مبارزه با مواد مخدر که وظیفه مبارزه با مواد مخدر را بر عهده دارند با سو استفاده از موقعیت خود به قاچاق مواد مخدر میپردازند. مصداق بارز گندیدن نمک. دستگاههایی هم که باید بر کار پلیس نظارت کنند تا از مسیر انجاموظیفه خود خارج نشود و اگر خارج شد اصلح شده و به مسیر خود بازگردانده شود، به خواب غفلت فرورفته و تنها کاری که نمیکنند نظارت است. در چنین وضعیتی لئون در اثر یک رابطه عاطفی و احساس مسئولیت، از مرحله جنایت به خاطر پول به مرحله جنایت برای اصلح فساد منتقل میشود و جنایت در چشم بیننده یک رتبه به لحاظ توجیه اخلقی ارتقا مییابد. فساد گسترده، عمیق و بلمنازع پلیس در کنار انگیزههای عدالتخواهانه لئون موجبات توجیه جنایات فجیع و ضد بشری وی را در نزد بیننده فراهم میکند. .4 قانون و به عبارت صحیح حاکمیت قانون، فقط ضامن نظم و عدالت نیست بلکه جرمزدا و مانع ارتکاب جرائم سنگین هم میشود. هر جا اراده شخصی، سلیقه و کدخدا منشی و استکبار فردی در اداره امور جامعه بهجای قانون حاکم بر مقدرات مردم شود عدالت میرود و ظلم جای آن را میگیرد. در چنین جامعهای بروز حرکتهای جنایتکارانه بهقصد مبارزه با ظلم، قابل پیشبینی است و نظم و امنیت و حقوق بشر در زیر پای جنایت قربانی میشود. آنها که دلسوز و دوست دار ملک و ملت و مملکتاند قانون را با هیچ توجیهی نباید نقض کنند. التزام عملی به نظام جمهوری اسلمی یعنی تلش برای ارتقا حاکمیت قانون.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.