گزارش «شهروند» از سوزندوزی که با همه مصایب برای زنان بلوچ اشتغالزایی کرده است معیشت سوزنی زنان سیستان

Shahrvand Newspaper - - اقتصـاد -

داللدوزها بازار کار زنان روستای ما را کساد کردهاند دستمزد هر سوزندوز با روزی 5 تا 6 ساعت کار، بین 008هزار تا یکمیلیون تومان است برای هر متر مربع بلوچدوزی حدود 6میلیون تومان دستمزد پرداخت میشود

ســالها پیش وقتی «مهتاب نوروزی» برای سوزندوزی لباسهای دربار وقت ایران انتخاب شــده بود، کمتر کسی فکرش را میکرد که این هنر-صنعت روزی ناجی اقتصاد روستای مهتاب، قاسمآباد بمپور، باشد. روستایی در منطقه مکران استان سیستانوبلوچســتان که چرخش با کار و اشتغال زنان میچرخد. حاال زینب، برادرزاده مهتاب، راه او را در پیش گرفته، کارگاه خود را تأســیس و برای ۰51 زن سیستانی،سوزندوزی،کارآفرینیکردهاست.

دل زینب اما پر اســت. میگوید معیشت و اقتصاد زنان و دختران بلوچ فراموش شده اســت. میگوید نمونههای بیکیفیت افغاندوز و حضور دالالن برای او و سایر زنان کم دردسردرستنکردهوکاربهجاییرسیدهکهایناواخربرای پرداختحقوقزنانهمدچارمشکاتمتعددشدهاند.

زینب کارش را با 3میلیون تومان ســرمایه و از سال 86 شروعکردهاست.

خودش به زبان نمیآورد امــا خیلیها معتقدند زینب آخرین کسی است که بعد از مهتاب، هم و غم خود را روی بلوچدوزی گذاشته و معیشت زنان سیستانی را تحتتأثیر قرار داده است. امروز «شهروند» با بازمانده مهتاب نوروزی گفتوگوییانجامدادهاست.

چه شــد که تصمیم گرفتید ســوزندوزی را بهعنوانشغلانتخابکنید؟

بلوچدوزی را از کودکی در کنار مهتاب آموختم. در دوران دانشجوییهمبرایتأمینهزینههايدانشگاهبهبلوچدوزی مشغولبودم.آنزمانسازمانصنایعدستیسفارشدهنده اصلی به زنان و دختران روســتا بود و مهتــاب هم قرارداد استادکاری با صنایعدستی داشت. درس و دانشگاه که تمام شد، سفارش تولید از سازمان صنایعدستی هم متوقف شد. کمکم روســتای ما جوالنگاه دالالنی شد که بیشتر و بهتر از ما به بازار فروش دسترســی داشتند. اغلب این دالالن در پرداختدستمزدرفتاروعملکرددرستینداشتندوبهنوعی زنان و دختــران بلوچدوز را اســتثمار میکردند، عاقبت از نیمههایسال68تصمیمگرفتمخودمانمستقلکارکنیم وبازیچهدستدالالنهنرمندنمانباشیم.

شماامروزدرکارگاهخودتانمشغولبهکارید؛از تأسیسکارگاهخودبرایمانبگویید؟

آن زمان یکی از مشکات اساسی ما برای شروع مستقل تهیه پارچه مناسب بود که در بازار کمیاب بود. کار ما نیاز به نوعی پارچه مخصوص دارد که باید تاروپودش بر هم عمود باشد. در آن سالها این پارچهها در انبار صنایعدستی خاک میخورد ولی در اختیار ما قرار نمیگرفت. پارچهها را تهیه کردیم.نخراهمکهازبازارزاهدانوایرانشهرتهیهمیکردیم. زمستان68 یک شرکت تعاونی با53 نفر عضو تشکیل دادم تا یک سال دیگر هم کار به ســختی جلو رود. درنهایت با حمایت اداره تعاون ایرانشهر توانســتم یک وام 3میلیون تومانیازصندوقتوسعهتعاونبگیرم.درواقعسرمایهاصلی من در شروع کار همکاری و اعتماد زنان و دختران بلوچدوز روستاوپسازآنحمایتادارهتعاونایرانشهربود.

در حال حاضــر چند نفر در کارگاه شــما کار میکنند؟

در حال حاضــر حدود ۰51 زن و دختر روســتا را تحت پوششدارم.بیشتراینتعدادنیرویکارراهمخودمآموزش دادم. آموزش بر اســاس اصول اصیل به جا مانده از زندهیاد مهتاب نوروزی که کاری سخت و طاقتفرسا است؛ چرا که بلوچدوزی به شیوه سنتی کار هر کسی نیست. کمتر کسی میداندکهبلوچدوزیچهفرآینددشواریداردواینموضوع حتیدردانشنامهایرانیکاهمآوردهشدهاست.

باایناوصافبرایتأمینحقوقخانمهابهمشکل برنمیخورید؟

راستش در یک سال اخیر بله؛ بارها به مشکل خوردیم. واقعیت این اســت که در بازار کارهای مشابه آثار ما که به افغاندوزمعروفاند،وجوددارندکهالبتهبهتراستاینکارها را«داللدوز»بنامیم؛آثاریکهبهوفوردربازارعرضهشدهوبه فروشمیرسدوایندرحالیاستکهدستگاههایمتولیو ناظر هم چشم خود را بر واقعیت و حقیقت اقتصاد صنعت و هنر بلوچدوزی بستهاند. این روزها برای همه مدیران کشور ویتریننمایشیاهمیتداردوبس؛معیشتواقتصادزنانو دخترانبلوچفراموششدهاست.

خانمهایی که برای شــما کار میکنند، چقدر رضایتشغلیدارند؟

پاسخ این پرسش را زنان و دختران بلوچدوز مجموعه ما باید بدهند. ما همه تاش خود را کردهایم که رضایت شغلی و صنفیشــان را جلب کنیم. البته در بحث بیمه شاغان صنایعدستیکمکاریهاییداشتیمکهباوجودحمایتهای بیدریغ ادارات کل فنی و حرفهای و تأمیناجتماعی بیشتر ناشیازکارشکنیمتولیانمیراثفرهنگیدرسالهای۰9 تا39 است.

یک سوزندوز در روستای شما بهطور متوسط چقدردرآمدماهیانهخواهدداشت؟

در حال حاضر به این بســتگی دارد که در کنار امور خانه چقدر وقت برای بلوچدوزی میگــذارد؛ اما اگر روزانه 5 تا 6 ساعت به صورت مداوم وقت گذاشته و محصول باکیفیت تولیدکند،دستمزدشحدود۰۰8هزارتایکمیلیوناست.

اقتصاد روستای شما روی دوش زنان است. شما چقدر در کثرت سهم زنان در اشتغال روستای خود نقشدارید؟

روستای قاسمآباد بمپور از حدود ۰7سال پیش یکی از مراکز مهم بلوچدوزی کشور بوده اســت. آن زمان اقتصاد اصلی روستا از کشاورزی و دامداری تأمین میشد اما در دو دهه اخیر خشکسالی باعث از بینرفتن اقتصاد کشاورزی و دامپروری روستا شــده است و تنها منبع درآمد خانوارها در کنار یارانه، فقط هنر–صنعت بلوچدوزی اســت که آن هم در رقابت ناسالم با دالالن هنرمندنما به سختی روزگار میگذرانند.

به جز سوزندوزی چه مشاغلی در روستای شما برایزنانوحتیمردانوجوددارد؟

شغل اصلی زنان که بلوچدوزی است و تعداد اندکی هم به دوخت لباس محلی مشغول هستند. مردان هم یا برای کار به بندرعباس و قشم و چابهار میروند یا اگر امکاناتی داشته باشندمسافرکشیميکنند.

مشتریانشماعموماازچهدستهایهستند؟

مشتریان من اغلب کسانی هســتند که بلوچدوزی را با کیفیت باال و در حد و اندازه آثار موجــود در کاخ نیاوران و سعدآبادمیخواهند.

یــک لباس فاخر کــه اســتانداردهای الزم بلوچدوزیراداشتهباشد،چقدرقیمتدارد؟

قیمت یک بلــوچدوزی به نقش و طــرح و ابعاد پارچه و جنسنخبستگیدارد؛ولیبهصورتمیانگینوبانخابریشم (که ما به آن ابریشم میگوییم و درواقع ویسکوز پاکستانی هست) برای هر متر مربع حدود 6میلیون تومان دستمزد پرداختمیشود؛البتهبازهمتأکیدمیکنمقیمتنهاییهر سفارشپارامترهایمختلفیدارد.

در کدام شــهرها بازار مناســبی برای فروش محصوالت خود دارید؟ در خــارج از ایران اوضاع چطوراست؟

در بازار تهران تا حدودی فروش داریم. به هر حال طراحان لباسی هســتند که بر این باورند که اصالت اثر و این تولید دست زن بلوچ باشــد. بازار خارج از کشور هم برنامهریزی و مقدماتی الزم دارد که به صورت جدی در حال پیگیری آن هستیم.

اوضاع صادرات بلوچدوزی درحال حاضر چگونه است؟

بلوچدوزی گذشته درخشــانی در بازار اقتصادی داشته است. بســیاری از محصوالت سازمان صنایع دستی سابق به کشورهای اروپایی صادر میشده است، اما االن اگر ادعا کنیم بازار پررونقی برای بلوچدوزی در کشورهای اروپایی یا کشورهایحاشیهخلیجفارسوجوددارد،واقعیتراکتمان کردهایم.بازاربلوچدوزیهاینفیسسالهاستکهازدست رفتهاستوکشورهاییهمچونهند،پاکستان،افغانستانو اندونزیبامحصوالتمشابهرقیباصلیآثارنفیسمطالعات بینالمللی بازاریابی است که این مهم را مجموعه ما در سال گذشته و ابتدای ســال جاری انجام داده است. گام دوم هم انجام دقیق و حسابشــده برندسازی محصوالت نفیس و الکچری بلوچدوزی است که با مشاوره یک شرکت معتبر درحال انجام آن هســتیم. اما مجموعــه ما یک مجموعه مستقل است و وابستگی به نهادهای متولی دولتی ندارد و از طرفی اهداف و چشماندازهای بلندمدتمان هم معموال در تعارض با اهداف کوتاهمدت و شعاری دولتی است. پس راه سخت مســتقل بودن را در پیش گرفتهایم و آهسته اما پیوستهبرنامهمانراپیشمیبریم.نکتهمهمدربارهروستای ما نام و شــهرت ملی و بینالمللی مهتاب نوروزی به عنوان مشــهورترین بلوچدوز ایران اســت. مهتاب عاوه بر خلق برخی از آثار موجود در کاخ نیاوران و ســعدآباد نقش موثر و بینظیری در آمــوزش و تداوم این هنر - صنعت بیبدیل داشــته اســت. مهتاب نوروزی یک برند ملی اســت. چه بدخواهان بخواهند و چه نخواهند، نام و یاد مهتاب نوروزی در خاطره همه هنردوستان حقیقی ایران جاودانه خواهد ماند. برای برندســازی نام «بلوچدوزی دختران مهتاب» را انتخاب کردیم. مهتاب به عشــق بلوچدوزی ازدواج نکرد و همه همت خود را به آموزش و ترویج درســت و اصولی این هنر - صنعت صرف کرد و همه دختران بلوچدوز را دختران خود میدانســت. این برند بلوچدوزی در آینده قرار است روستاهایمختلفبلوچستانرادرامرآموزشوتولیدتحت پوششقراردهد.

هرگزبرایجذبسرمایهگذارتالشکردهاید؟

مذاکرهجدینه،چراکهاغلبسرمایهگذارانبیشترجذب ناممهتابمیشدندتاواقعیتبازار.اماپسازانجاممطالعات بینالمللی بازاریابی در کشور امارات متحده عربی و انجام امور برندسازی در ایران در حال مذاکره با چند سرمایهگذار در تهران و کرمان هستیم و از سرمایهگذاری احتمالی هم با کمالمیلاستقبالمیکنیم.ازطرفیمذاکراتیهمبادفتر جذبسرمایهگذاریاستانداریسیستانوبلوچستانانجام دادهایم که امیدوارم نتیجهبخش باشد. ما درصدد ساخت یک کارگاه متمرکز با امکانات رفاهی برای ســوزندوزان هستیم تا هم بلوچدوزان در شــرایط استاندارد اثر نهایی را تولید کنند و هم با توجه به ثبت سفارش خارجی به میزان و روندتولیدنظارتدقیقداشتهباشیم.

صنعت سوزندوزی چه گردش مالیای میتواند برایشهریاحتیاستانشماایجادکند؟اصالبهنظر شــما چگونه این گردش مالی میتواند به اقتصاد و اشتغالزاییشهریاحتیاستانکمککند؟آیاآماری ازگردشمالیایجادشدهدارید؟

ما در مجموعهمــان آمار دقیق و علمــی نداریم و بعید میدانم دستگاههای متولی هم آمار علمی و دقیق داشته باشند. به نظرم در نگاه اول باید بازار هدف محصوالت متنوع سوزندوزی بلوچ را شناســایی کرد و برای نفوذ به آن بازار برنامهریزی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت داشــت. با برگزاری نمایشگاههای فرمایشی و ویترینی در کشورهایی مثل چین و عمان صورت مســأله را پاک و به سیاهه آمار خوداضافهمیکنند.هرنوعسوزندوزیمنطقهبلوچستان میتواند در سطح منطقهای و جهانی و در رقابت اقتصادی با محصــوالت هندی، پاکســتانی و افغانی بــازار پررونق اقتصادی داشته باشد. برای مثال یکی از مهمترین بازارهای سوزندوزی بلوچ، لباس سنتی زن بلوچ است و با توجه به جمعیت حدود یکمیلیونی زن و دختران بلوچ استان بهتر است کارشناسان اقتصادی بررسی کنند این بازار بالقوه چه اشــتغالی میتواند ایجاد کند و هماکنون سود اصلی این بازار بزرگ در جیب چه کسانی اســت. به نظر من بیش از ۰9درصدگردشاقتصادیبازار«زیآستین»یاهمانلباس محلی زنان بلوچ در دســت دالالن افغانستانی است که بی آنکه مالیات بدهند، اشــتغال زنان بلــوچ را راکد کردهاند و هیچکدام از متولیان اقتصادی اســتان هم کوچکترین اهمیتی به قابلیتهای فرهنگی و اقتصادی این بازار مهم نمیدهند.

در چند ســال اخیــر پارک علــم و فناوری سیستانوبلوچســتان به بحث تجاریســازی محصوالت صنایع دستی و سوزندوزی بلوچ ورود کرده است. به نظر شــما این اتفاق چه تأثیری در اقتصادسوزندوزیبلوچمیتواندداشتهباشد؟

نابسامانی اصلی در حوزه بلوچدوزی نبود کارشناس آگاه و سلیمالنفس است. بســتهبندی شیک و مشتریپسند محصوالت بلوچدوزی همراه با اطاعات بعضا اشتباه بیشتر ضربه به اقتصاد اصلی بلوچدوزی میزند. بهرهبرداری از نام هنرمند ملی و بزرگی مثل مهتاب نوروزی هم مزید بر علت شده است. متاسفانه پارک علم و فناوری استان، کارشناس به معنای دقیق کلمه نــدارد و انگار کســانی که کارنامه مدیریتی گذشتهشان جزو دورههای تاریک صنایع دستی استان بوده، در حال مشاورههای نادرست درباره بلوچدوزی هستند.

ارتباطشمابااتاقبازرگانیزاهدانچگونهاست؟ متاسفانه ارتباطم با اتاق بازرگانی زاهدان کم است. البته مدیرعامل شــرکتمان با آقای عبدالحکیم ریگی، رئیس دلسوز و فعال اتاق زاهدان در ارتباط است و آقای ریگی هم قول هرگونه حمایت در جلب سرمایهگذار در تهران را داده است.

در پاســخهایتان از واژه بلــوچدوزی به جای سوزندوزی اســتفاده میکنید. تفاوت این دو در چیست؟

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.