پیشرفت و توسعه ملی در معرض خطرات حوادث و سوانح

به مناسبت روز بينالمللی کاهش حوادث و سوانح

Shahrvand Newspaper - - صفر عاشقی -

مصطفیمحقق-مشاوررئيسجمعيتهاللاحمردراموربينالملل،مشاور ارشد فدراسيون بينالمللی صليبسرخ و هاللاحمر در ژنو و رئيس پيشين دفتر منطقهای سازمان ملل برای کاهش خطر حوادث و بالیا درغرب آسيا و شمالآفریقادرقاهره|از52سالپیشوبراساسقطعنامهمجمععمومیسازمانملل متحد روز بینالمللی کاهش حوادث و سوانح ‪International Day for Disaster(‬ noitcudeR)درسراسرجهانگرامیداشتهمیشود.

براساس تصمیم سازمان ملل در سال گذشته، همهساله یکی از اهداف هفتگانه سند سندای برای کاهش خطر حوادث که در سومین کنفرانس بینالمللی کاهش حوادث و بالیا در شهر سندای، ژاپن 2015رد به تصویب جامعه بینالمللی رسید، بهعنوان موضوع روز بینالمللی کاهش حوادث و بالیا اختصاص مییابد. براین اساس، موضوع امسال روز بینالمللیکاهشحوادثوبالیادومینهدفچارچوبسنداییعنی«کاهشتعدادافراد آسیبدیدهازحوادثدرسطحجهانی»است.شعارامسالاینروزبینالمللیتحتعنوان «خانواده ایمن با خانههای امن» از سوی سازمان ‪)Home Safe Home(‬ ملل اعالم شدهاست.

ایران که در سطح جهانی یکی از کشــورهایی با خطرخیزی باال در مقابل مخاطرات طبیعی به شــمار میآید، همواره نقش فعال و تأثیرگذاری در چارچوبها و برنامههای بینالمللیمدیریتبحرانوکاهشخطرپذیریداشتهاستوهمچنانبایدبهعنوانیکی از کشورهای فعال جهان در مســیر کاهش خطر حوادث و تقویت تابآوری در برابر آثار منفیآن،نقشمهمیایفاکند،امادرسالهایاخیروبهدالیلنامعلومیاینروزازتقویم رسمیکشوربرداشتهشدهاست.بههرحالبزرگداشتیکروزبینالمللیکههدفوپیام آن کاهش خطر حوادث و حفظ جان و دارایی مردم و مطابق با یکی از نیازها و اولویتهای اصلیکشوراست،منطقیوضروریاست. پیامهایاساسیبزرگداشتروزبینالمللیکاهشحوادثوسوانحعبارتاستاز: الف- خطر حوادث و سوانح در مقیاس جهانی رو به افزایش است و به سبب پدیدههای جدید مانند تغییرات اقلیمی، تخریب محیطزیست، گسترش سریع و نامنظم شهرها و حاشیهنشینیشهرها،عدمپیرویازالگوهایصحیحزندگیفردیواجتماعیوامثالآن، بشریتبیشازهرزماندیگرباخطراتگوناگونحوادثوسوانحمواجهاست.بانکیمون دبیرکل سابق سازمان ملل اعالم کرده بود که بزرگترین چالش بشر در قرن بیستویکم آثار منفی تغییرات اقلیمی و گسترش سریع و بیبرنامه شهرهاست. وی همچنین اذعان کردکهنتیجهنبردکشورهابرایدستیابیبهاهدافتوسعهپایداردرصحنهشهرهاتعیین خواهدشد. براساسآمارهایجهانی تعدادحوادثوسوانحبامنشأوعللآبوهواییواقليمیدر02سالگذشته از 05درصد به بیش از 07درصد افزایش یافته اســت. مضافا در سال 2009 متوسط تعداد جمعیت شهری دنیا برای نخســتینبار در تاریخ بیشتر از مناطق روستایی شد و این نسبت که درحال حاضر 35درصد است تا سال 2050 به بیش از 07درصد می رسد. این تغییرات در علل و مدلهای ایجاد خطر حوادث و سوانح در کشورماهمکامالمشاهدهمیشود.بهطورمثال،خطرسیلدر مقایســه با دودهه پیش که از نظر تعدد وقوع و اندازه خسارت در مرتبه بعد از زلزله قرار داشــت، امروزه تبدیل به یک حادثه کثیرالوقوع با دامنه خسارات وسیع شده است. امروزه خطرات مناطقشهری،گسترشسریعکالنشهرها،حاشیهنشینیهای آسیبپذیر و نیز سکونت گاههای غیراستاندارد و نیز حوادث شهریمانندآتشسوزی،فروریزیساختمانهایبلندوامثال آن تبدیل به پدیدهای عادی و ملموس شــده است. براساس آمارهای رســمی، حدود 11میلیون نفر در کشور در حاشیه شــهرها زندگی میکنند که در معرض ریسکهای گوناگون طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی قرار دارند. ریشــهها و علل خطر حوادث در این مناطقوراههایکاهشآنسزاوارمطالعهواقداماتبسیارجدیاست.

ب- دیگر پیام بزرگداشــت روز بینالمللی کاهش خطر حوادث و ســوانح در زمینه راهحلهایممکنبرایمواجههموثرباخطراتحوادثوکاهشآثارمنفیآناست.

بنیادیترین تحول دهههای اخیر در سطح جهانی در موضوع مقابله با حوادث طبیعی توســعه مفهوم و گفتمان کاهش خطر حوادث و افزایش و تقویت تابآوری در برابر آن است. یکی از نتایج مهم این تحول مفهومی و میدانی این بوده که طبیعت مقصر اصلی در وقوع حوادث و سوانح نیست بلکه بشر از طریق توسعه نامتوازن و ناصحیح زمینههای وقوع حوادث خسارتبار را فراهم میسازد. روشهای غلط توسعه ناهمگون و نامتوازن موجب ایجاد آسیبپذیریهای فیزیکی (مانند ساختوساز غیراستاندارد)، اجتماعی (مانندفقدانبرنامه گسترش حاشیهنشینی)، اقتصادی (مانند فقدان سرمایهگذاری کافی برای ایمنی و مقاومسازی محیطزندگی،فقروفقدانبیمههایموثر)وزیستمحیطی(مانندتخریبمحیطزیست جنگلها و دیگر منابع طبیعی و آلودگی هوا) میشــود. این آســیبپذیریها موجب میشودکهیکحادثهکامالطبیعیمانندبارشسنگینیازمینلرزهتبدیلبهیکاتفاق ناگوار و خســارتبار گردد. به همین علت این حوادث طبیعی و حتی در مقیاس بزرگتر در کشورهایی که توســعه صحیح و بدون ایجاد آسیبپذیریهای چهارگانه ذکر شده، داشتهاند،کمترموجبایجادخساراتانسانیومادیوسیعمیشود.

بنابراینراهحلاساسیبرایپیشگیریوکاهشخطرحوادثوحتیپاسخگوییموثر بهآنروشــنوواضحاستو اجرای برنامههای توســعه اقتصادی و اجتماعی کشور به صورت متوازن و براساس درک صحیح از خطرات تهدیدکننده توسعه کشور است. اقدامات اساسی مورد نیاز برای اســتفاده از این راهحل را چارچوب سندای برای کاهش خطر حوادث برشمرده است. چارچوب سندای اولویتهای اقدام در مقیاس جهانی بــرای کاهش خطر حوادث را اینگونهتعیینکردهاست:

-1 درک و شناخت عمیق خطر حوادث (ریشهها و علل، روندها وآثار).

2-تقویتتواناییوظرفیتبخشهایحاکمیتیوتصمیمگیرآن برایمدیریتبهترکاهشخطرحوادث.

-3 ســرمایهگذاری کافی در کاهش خطر حــوادث برای ایجاد تابآوریدربرابرآن.

4-تقویتآمادگیبرایپاسخگوییموثردربرابرحوادثوبازتوانیوبازسازیبهترپس ازوقوعحوادث.

ج- پیام سوم بزرگداشت این روز بینالمللی آن است که موضوع پیشگیری و کاهش خطرحوادثوسوانحیکوظیفههمگانیبهمفهومدقیقآناستواساسانمیتواندوظیفه یک یا چند سازمان و نهاد خاص باشد. با توضیحات ذکرشده در باال روشن شد که عوامل اساسی ایجاد خطر وقوع حوادث را اساسا باید در روشها واقدامات بخشها و سازمانهای مسئول توسعه در کشور جستوجو کرد؛ چرا که برنامههای غلط یا نامتوازن توسعه در بخشهای گوناگون اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی موجب ایجاد آســیبپذیریهای گوناگون و در نتیجه ایجاد خطر حوادث و سوانح میشود. با اذعان به مسئولیت اساسی بخشهایتوسعهایدرایجادآسیبپذیریوخطرحوادثراهحلهایمشکلهمآشکار میشودکههماناصالحروشهایتهیهواجرایبرنامههایتوسعهاست.

بهاینترتیببسیارسادهاندیشانهوسطحینگرانهخواهدبودچنانچهمسئولیتکامل موضوعمدیریتبحراندرکشوررابرعهدهیکیاتعدادیازسازمانهایخاصقراردهیم. تصوریکهمتاسفانههنوزدرکشورغالباستوبهریشههاوعواملاساسیمشکلتوجه نمیکند؛ علت اصلی این معضل در کشور عدم درک عمیق ریشههای خطرات حوادث و عدم شناسایی ارتباط میان ایجاد خطرات حوادث با الگوها و روشهای توسعه ملی و نیز غلبه نگرش ساختارگرا و ماموریتمحور در قانونگذاری و برنامهریزی مدیریت بحران در کشور است. این وضع سببشــده است پیش از آنکه ریشههای مشکل خطر حوادث و ســوانح و روشهای اقدام برای مواجهه با آن به خوبی شناخته و شناسایی شود، به سراغ

وظایف قانونی دستگاهها و ساختار و سازماندهی کار مدیریت بحران برویم، بدون آنکه درکمشترکیازچالشخطرحوادثدرکشورایجادشدهباشدوسازمانهایگوناگونبه صورتواقعیاقناعشدهباشندکهچرابایددریکسازمانویاسازوکارملیباهمکارکنند و این کار مشترک چه همافزایی و خروجی بهتری در مقایسه با کار انفرادی آن سازمانها خواهدداشت.

نقطه آغاز در این راه سیاستها و برنامه توسعه ملی است که از سرچشمه رابطه میان کاهش خطر حوادث و تحقق اهداف توسعه ملی را تبیین و جهتها و رویکردهای کالن را برای تلفیق مفاهیم اساسی پیشگیری و کاهش خطر حوادث را در برنامهریزی کشور و تخصیص منابع الزم برای آن تعیین کند. متاسفانه این موضوع اساسی در برنامه ششم توسعه مغفول واقع شده و تنها موادی مرتبط با موضوع مدیریت بحران بر اساس نگرش ساختارگرایانهوماموریتمحورذکرشدهدرباالآوردهشدهاست.

پس از تلفیــق مفاهیم و روشهای اساســی کاهش خطر حوادث در سیاســتها و برنامههای توسعه ملی، گام بعدی تهیه قوانین الزم برای تضمین اجرای این سیاستها و برنامههای ملی است. ضعف غالب در قانونگذاری مدیریت بحران پس از زلزله بم در کشور این است که روشن نبودن این قانون اجرای چه راهبرد یا برنامه ملی را تضمین میکند؟ از آنجا که همه قوانین ذاتا حداقلیاند و فقط الزامات اساسی را تضمین میکنند، فقدان یک سیاست و یا راهبرد ملی مدیریت بحران در کشور که به دلیل نگاه توسعهای آن ذاتا حداکثریاست،سببشدکهقانونمدیریتبحرانبهصورتیکسلسلهالزاماتقانونی ساختارگرا و وظیفهمحور به عنوان اساس کار قرار گیرد و کشور از راهبردها و برنامههای ملی مدیریت بحران محروم شود و ســازمانهای مسئول و همکار بهویژه در بخشهای توســعهای نتوانند ارتباط الزم را میان قانون مدیریت بحران با بخشهای فنی و اجرایی مربوطه خود ایجاد کنند. بنابراین پیش از تصویب هــر قانونی و یا در قالب تهیه قانون مدیریتبحران،نخستیناولویتاینخواهدبودکهراهبردملیمدیریتبحرانتهیهشود تا مردم و همه سازمانها و نهادهای مربوطه نگرش و جهتگیریهای کلی کشور را برای پیشگیریوکاهشخطرحوادثوارتباطآنباهمهبخشهابهخوبیمشاهدهکنند.

همچنین باید بر مهمترین بعــد کاهش خطر حوادث یعنی مشــارکت معنیدار و همهجانبه مردم و جامعه تأکید کرد. آخرین دستاوردهای جامعه بشری نشان میدهد که شــاخص و معیار اصلی برای ارزیابی موفقیت برنامههای پیشگیری و کاهش خطر حوادث در هر کشور تغییر و اصالح الگوهای رفتاری و روشهای زندگی در سطوح فردی و اجتماعی برای افزایش و تقویت ایمنی و تابآوری است. قوانین و برنامههای مدیریت بحراننبایدمشارکتمردمراتنهادرهمکاریچندسازمانمردمنهادخالصهکنند.بلکه درچارچوبتبیینرابطهمیانبرنامههایتوسعهملیوکاهشخطرحوادثبایدبهنقش همبستگی، پیوستگی یا انسجام و ســرمایه اجتماعی در ترویج کرامت انسانی و حفظ جان و داراییهای افراد توجه کافی مبذول شود. هر قدر ارزش احترام به کرامت انسانی و حفظ جان و سالمت افراد در جامعه بیشتر تقویت شود برنامههای کاهش خطر حوادث و مدیریتبحرانمعنادارتروموفقترخواهدبود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.