مشهورترین عقدنامه تاریخی ایران؛ اثاثیه صدارت!

Shahrvand Newspaper - - روایت نو -

اثاثیهصدارتنامیاستکهتاریخنگارانقاجاربراینشاهزادهپرآوازهگذاردهاند؛عزتالدوله ملکزاده خانم، خواهر ناصرالدینشاه قاجار و همسر میرزا تقیخان فراهانی «امیرکبیر»! چرا این لقب بر شاهزاده خانم گذاشته شده است، داستانی دراز دارد که عبداهلل مستوفی، کارگزار خوشــنام حکومتی در اواخر قاجار در کتاب «شــرح زندگانی من» برایمان روایت میکند «ازدواج دختر شاه با پسر وزیر و خواهر شاه با خود وزیر، در ایران سابقه تاریخي دارد بهحدي که ب ِرمانهای قدیم ایراني هم رسیده و حکایات فارسي از این داستانها پر است. حاجي میرزا آقاسي، آخوند ایرواني، در سن پیري، عمه شاه را گرفت، عزتالدوله خواهر ناصرالدینشاه را دیدیم که جزو اثاثه صدارت شده بود، ابتدا زن امیر نظام [امیرکبیر] و بعد از او زن پسر میرزا آقاخان و بعد از او زن عینالملک که اگر عمرش وفا ميکرد به صدارت هم ميرسید و بعد از او زنیحیيخانمعتمدالملکبرادرمیرزاحسینخانمشیرالدولهشد.»اشارهظریفمستوفی به ازدواجهای پیاپی عزتالدوله با کسانی است که یا صدراعظم بوده یا به این جایگاه رسیده یا دستکم اگر عمرشان وفا میکرده است، به این جایگاه رفیع در دربار قاجار میرسیدهاند. مشــهورترین ازدواج عزتالدوله که به تعبیر عبداهلل مســتوفی «خواهر پشت و کالبدي و عزیزکرده شاه» بوده، اما نخستی ِن آنها است؛ آنجا که در نوجوانی به عقد امیرکبیر درمیآید. سنداینازدواجعقدنامهاینفیساستکهمشهورترینسندازدواجبهجایماندهازتاریخایران است. این عقدنامه نفیس که نزدیک یک متر ارتفاع دارد، اکنون در کتابخانه و موزه ملی ملک نگهداریمیشود.عقدنامهمیرزامحمدتقیخانامیرکبیروعزتالدوله،خواهرتنیناصرالدین شاه قاجار از دو جنبه دارای اهمیت است؛ یکی ویژگی تاریخی و دیگر مضمونهای هنری به کاررفته در آن. این ســند از نوع عقدنامههای توماری و در اندازه 131/5 در 93/5 سانتیمتر است. باال و سمت چپ این عقدنامه مهر ناصرالدین شاه قاجار به چشم میخورد که با خطی خوش نوشته شده است «حمداهلل ملکه السلطان بن سلطان بن سلطان». این موضوع نشان میدهد عقد امیرکبیر و خواهر ناصرالدینشــاه یک ازدواج معمولی نبوده، بلکه یک فرمان و حکم به شمار میآمده است. اطالعات تاریخی را زیر و رو میکنیم تا قصه این ازدواج را به یاد آوریم. میرزا محمدتقیخان امیرکبیر در تأمین هزینههای سفر ناصرالدین میرزای ولیعهد از تبریزبهتهرانونشستناوبرتختسلطنتقاجارنقشیمهمداشت.ناصرالدینشاهجوانبرای قدردانی از زحمات امیر، او را به مقام صدارت عظما برگزید. آن زمان رسم بود که صدراعظم یا سرانحکومتیبایدباخاندانسلطنتییاخانوادهاشرافنسبتیداشتهباشند.میرزاتقیخان فرزند آشپز مخصوص قائممقام فراهانی بود و هیچ نسبتی با این طبقهها نداشت. برای همین هم ناصرالدینشاه یگانه خواهر تنی خود را که تنها 61سال داشت، به عقد امیرکبیر 46ساله درآورد. قصه ازدواج امیرکبیر با عزتالدوله ملکزاده خانم یک روی خوش دارد و در پس خود، ماجرایی غمانگیز را نهفته است. امیرکبیر برای اینکه بتواند با خواهر ناصرالدینشاه ازدواج کند باید از همسر خود جدا میشد؛ جانجان خانم دختر شهبازخان، دختر عموی امیرکبیر بود که از او صاحب 3 فرزند، یک پســر و دو دختر شد. بنا به گفته دکتر پوالک، پزشک ویژه ناصرالدینشاه، امیر در زمان صدارت از این زن جدا شد. عزتالدوله در روز جمعه22 ربیعاالول 1265 قمری با تشریفاتی جالب و باشکوه با هشتهزار تومان نقد اشرفی ناصرالدین شاهی81 نخودیویکجلدکالماهللمجیدبهرسمکابینبهازدواجامیردرآمد.

سند عقدنامه امیرکبیر/ عکس: کتابخانه و موزه ملی ملک

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.