شهرهایی که درجنگ میمیرند!

تخمین زده میشود که تا پایان 2015 حدود 56میلیون نفر در اثر درگیری یا آزار و اذیت آواره شدهاند

Shahrvand Newspaper - - صلیب رسخ -

شهروند| در روزهای آخر اسفند قرار داریم و شاید گفتنونوشتناز«جنگ»رسمخوشینباشد،امامگر نه آنکه ما روزهایمان را در آرزوی «صلح» پشت سر میگذاریم؟ زمینه تحقق صلح هــم جهانی عاری از خشونت و جنگ اســت. امروزه شاهد تغییری عمده درتاریخچۀمخاصماتمسلحانههستیمکهدرنتیجه آن شهرها گاهی ســالها در چنگال اشکال گوناگون جنگ شهری گرفتار میشــوند. از زمانهای کهن، حمله به یک شــهر و محاصره آن وحشتی مرگبار بر جان شهرنشینان مستولی میکرده است. با این حال، در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیســتم میالدی، چنین به نظر میرسید که روش کهنۀ محاصره و جنگ شــهری بــه موضوعی متعلق به گذشــته تبدیل شده بود. همین شد که روش «جنگ در فضای بــاز» همچنان تا پایان جنگ جهانــی دوم ادامه یافت، اما از آن زمان، جنگها باز هم به شهرها بازگشتهاند و غیرنظامیان شهرنشــین باز هم در مرکزیت جنگ قرار گرفتهاند، درحالیکه گرفتــار، مجــروح، گرســنه و فقیر هســتند، گروگان گرفته میشــوند، بهعنوان سپر انسانی از آنها استفاده و اغلب از فرار آنها جلوگیری میشــود. بدتر آنکه این جنگهای نوین شهری میتوانند سالهای متمادی ادامه یابند چراکه اکنون گروههای مسلح بجای زیر بوتهها خود را در زیر چتر شــهر پنهان میکنند و جنگهای پارتیزانی به شدتشهریشدهاند.

درخواستیفوری «مادر یک کودک خردسال، شوهر خود را در زمانی که برای تهیــه غذا برای خانواده خــود بیرون رفته با شلیک یک تکتیرانداز از دست میدهد»؛ «پدری با چهار فرزند در زمانی که یک راکت در حیاط خانه آنها فرود میآید، مرگ همســر و کودک خردسال خود را به چشم میبیند»؛ «یک فرمانده توضیح میدهد که چطور افرادش مجبــور بودهاند درگیر جنگ خانه به خانه شــوند درحالیکه خانوادهها در داخل خانهها پنهان بودهاند». اینها فقط برخی از داستانهایی است که ماهیت جنگهای شــهری امروزین را به ما نشان میدهند. جنگهــای شــهری در خاورمیانه آثاری طوالنیمدت و انباشــتی از خود به جــا میگذارند و مردمعادیرادچارسختیهایغیرمعمولیمیکنند. گفتههای غیرنظامیان ســاکن این شــهرها درباره شهری شدن مخاصمات مسلحانه در کنار اطالعاتی که مهندسان آب، امدادگران، کارکنان سازمانهای بشردوستانه و کارشناسان علوم سیاسی و تاریخدانان ارایه میدهند، به ما شمایی از ترس و وحشت روزمرۀ مردم گرفتار در این شــرایط را مینمایاند. شهرهایی که در اخبار از آنها شنیدهایم- حلب، حمص، موصل، فلوجه،رمادی،تعز-همگیدردلداستانهایمهمی برای گفتن دارند. شــهر حلب در سوریه برای بیش از هزارسالمرکزیادگیری،موسیقیوتجارتوتاپیشاز آغاز جنگ قلب اقتصاد کشور هم بوده است، اما اکنون مرکز تاریخی آن تا حد زیادی تخریب شده، جمعیت آن کاهش یافته و حیات معنوی، فرهنگی و اقتصادی آننابودشدهاست.شهرموصلدرعراقزمانیبهدلیل بردباری مردمانش و نیز اختالط ادیان و فرهنگها مشــهور بود. تعز در جنوب غربی یمن، پیش از محاصرۀ51 ماهه مرکز صنعت، تولید قهوه و تحصیل بود. زندگی مردم در این شــهرها تحتتأثیر جنگ بوده یا هنوز هم اینچنین اســت. جنگی که در خیابان و در مقابل خانهها و محلهای کسب آنان رخ میدهد. مردم بســیاری از دیگر شــهرهای عراق، سوریه و یمن هم داستانهای مشابهی براینقلکردندارند. آالمشهرنشینانوحقوق بینالمللیبشردوستانه حدود نیمی از تلفات ناشــی از جنگ در سراســر جهان بین 2010 و 2015 مربوط به جنگهای عراق، ســوریه و یمن بــوده که در آنها جنگی خشونتبار در شــهرها در جریان بوده است. درحالیکه جنگ شــهری و رنج و عذاب ناشی از آن موضوع جدیدی نیست، روشهای جنگی که امروزه در سطح شهرها شــاهدیم بســیار فراگیر و مخرب شدهاند. این روشها موجب بروز مشکالت جدی شده و احتمال درگرفتن چرخههایی از خشونت را افزایش میدهند.نرختلفاتغیرنظامیانهمبهشدتباالست: براساس برخی آمار، 29درصد از مرگومیر و جراحت غیرنظامیان ناشــی از کاربرد تسلیحات انفجاری در مناطق پرجمعیت اســت (در مقایسه با 43درصد در زمانیکهاینقبیلتسلیحاتدرجاهایدیگریبهکار میرفتند).

چراتلفاتانسانیتااینحدباالست؟یکدلیلاصلی همانعدمرعایتحقوقبینالمللیبشردوستانهاست که به قانون مخاصمات مسلحانه هم مشهور میباشد. این مجموعه قوانین از کســانی کــه در خصومتها مشارکتی نداشته یا دیگر ندارند حمایت مینماید و روشها و وسائل جنگی را محدود میسازد. این قانون دراصلدرصددمحدودکردنآثارمخاصماتمسلحانه است تا آنکه حدی از انسانیت در زمان جنگ رعایت شود.بااینحالاینقانوننقضمیشود.غیرنظامیانو

آثارویرانگرحملهبه محیطهایشهرییکیاز عواملیاستکهمردمراهی بهجزترکخانهوشهرخود نداشتهباشند.اگریکلوله آبیافاضالببهدلیلانفجار بمبصدمهببیند،هزاراننفر ممکناستدیگربهآبپاک دسترسینداشتهباشندکه بهنوبهخودمنجربهمشکالت بهداشتیوخطربسیار بزرگتریچونبیماریهای مسریمیشود

ساختمانهایغیرنظامیمانندبیمارستانهاومدارس هدف قرار میگیرنــد، افراد عــادی در دام محاصره گرفتار میشوند و توجه مستمر به حمایت از جمعیت غیرنظامی معطوف نمیشود. در کل، پیامدهای این امربسیارمخرباست.

یک دلیل دیگر، نحوه انتخاب ســالح و چگونگی کاربرد آن در مناطق پرجمعیت اســت. درحالیکه بمباران در مقیاس بزرگ که ســطح وسیعی را نابود میکــرد و در برخــی نبردهای قرن بیســتم به کار میرفت، در قــرن 21 دیگر کاربــرد چندانی ندارد، بمباران هوایی و توپباران سنگین مناطق غیرنظامی هنوز هم جزو ویژگیهای جنگهای نوین هســتند. عالوه بر این، به دالیل متعددی راهحلی سیاسی برای درگیریهایشهریجدیدیافتنشدهکهبهمعنایآن است که مردم باز هم در طول سالیان قربانی خشونت خواهندبود.

امروزهیکیدیگرازمشخصاتمخاصماتشهریدر خاورمیانه، تعداد نیروها و گروههای مسلحی است که در درگیری مشارکت داشته و از طرف طیف وسیعی از دولتها نیز حمایت میشوند. این امر موجب پیچیده شدنروندایجادصلحوکمکبهمردممیشود.

درهمینحال،یکشکلقدیمیجنگ،یعنیهمان محاصره، دوباره رایج شده اســت. نیروها و گروههای مسلحبرایاحترازازخطرجنگدرمناطقپرجمعیت، اکنون به روش محاصره روی آوردهانــد. با این حال، هر دو طرف محاصرهکننده و محاصره شــونده جان غیرنظامیانرابهخطرانداختهوسالمتوکرامتآنان را تهدید مینمایند. غیرنظامیان به شدت از کمبودها در رنجنــد و برخی از آنهــا محاصرههایی طوالنیتر از لنینگراد و ســارایوو را به چشم دیدهاند. بدین روی، امروزهمحاصرهبهشکلیکهدرخاورمیانهبهکارمیرود همخالفوجدانوهمغیرقانونیاست.درآخر،تلفات انسانی به این دلیل باالست که مجروحان و بیماران در بیشتر موارد نمیتوانند به مراقبتهای درمانی مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند. بیمارستانها هدف حمله قرار گرفته و خیلی از آنها فاقد کارکنان، منابع و داروی الزم برای عملکردی مناســب هستند، حال چه رسد به اینکه بتوانند پاسخگوی نیازهای فزایندۀ موجودباشند.

مهاجرتجمعیازشهرها جای تعجب نیســت که میلیونها نفر از شــهرها گریختهاند. تخمین زده میشــود که تا پایان 2015 حدود 56میلیون نفر در اثر درگیری یــا آزار و اذیت آواره شــدهاند. اکثر آنها در داخل مرزهای کشور خود باقیخواهندماند،درحالیکهنیازباالییبهکمکهای بشردوستانه دارند. تخمینهای جدید نشان میدهد که ادامه درگیری در ســوریه، عــراق و یمن موجب حدود نیمی از این آوارگیها شده است و جنگ سوریه به تنهایی باعث یکششــم آوارگیهاســت. بیش از 6میلیون ســوریهای نزد اقوام خود یا در پناهگاههای ویژه یا نــزد جوامع میزبان در داخل ســوریه زندگی میکنند و بیش از5 میلون نفر از آنان هم کشور را ترک کردهاند. به همین ترتیب، بیش از 8درصد از یمنیها وعراقیهاکماکاندرداخلکشورخودآوارههستند.

آثارنامشهود

آثار ویرانگر حمله به محیطهای شــهری یکی از عواملی اســت که مردم راهی به جز ترک خانه و شهر خودنداشتهباشند.اگریکلولهآبیافاضالببهدلیل انفجاربمبصدمهببیند،هزاراننفرممکناستدیگر به آب پاک دسترسی نداشــته باشند که به نوبه خود منجر به مشکالت بهداشتی و خطر بسیار بزرگتری چونبیماریهایمسریمیشود.اگریکبیمارستان بمباران شود، اثر این کار فراتر از مرگ ناراحتکنندۀ کارکناندرمانیوبیمارانوتخریبتأسیساتدرمانی است. در طول زمان، هزاران نفر ممکن است به دلیل بیماریوعفونتهاییکهبهراحتیقابلدرمانهستند جان خود را از دست بدهند، چون تأسیسات درمانی و کارکنان آن برای کمــک به آنها موجود نبودهاند.در همین حال، نبردهای سهمگین در طول شب و روز و بمباران دایمی، مردم را وادار به زندگی در ترس، هراس واندوهیدایمیمیکند.اینمیتواندمنجربهاسترس و تنش حاد شود که خود بازســازی زندگی، یافتن و حفظ شغل و شکستن چرخه خشونت را برای مردم بسیارمشکلمیکند.

سپس نوبت به کار طوالنیمدت بازسازی میرسد که نه فقط به دلیــل تخریب کامل زیرســاختها، بلکه همچنین به دلیل میلیونهــا گلوله و مهمات عملنکرده که در میان ویرانهها پنهان هستند، کاری بسیار پیچیده است. شــاید حتی نتوان هزینه اصلی جنگ شهری را اندازهگیری کرد. کودکان از آموزش و کودکی کردن محروم شــدهاند. هیچ نسلی امیدی به آینده ندارد. جوامع محلی به دلیل شــرایط حاد، بیاعتمادی و نفرت از هم پاشــیده شدهاند. کارکنان ماهر رفتهاند. جوانان در خشــونتها گرفتار شدهاند. اینهاواقعیتهایمخاصمهمسلحانهدرمناطقشهری ودلیلاجباربسیاریازمردمبهفرارهستند.

هزینهایبسیارباال

داستانکسانیکهدربحبوحۀجنگشهریزندگی میکنندبهماچهمیگوید؟میگویدکههزینهانسانی جنگ شهری خیلی خیلی باالســت. کسانی که در این مخاصمات شــدید و طوالنی نقشــی دارند، چه نقش سیاسی و چه نظامی، باید به تمامی هزینههای احتمالی توجه کنند، چه کوتــاه و چه طوالنیمدت و برای حذف یا کاهش ایــن هزینهها اقدامی عاجل نمایند.

چیزهای زیــادی برای از دســت دادن و چیزهای زیادیهمبرایبهدستآوردنوجوددارند

اما ما باید هم اینک دســت به کار شویم، با اراده و به خاطرانسانیت،

تا باالخره روزی ساکنان شــهرهای درگیر جنگ بتوانندبگویند:«منشاهدتولددوبارهشهرمبودم.»

اول از همه اینکــه آنان باید بیشــتر کار کنند تا راهحلی سیاسی برای مشکل خود بیابند. جدای از آن، طرفهایجنگهمبایدمتوجهآثارنبردرویمردمی باشند که درنهایت میخواهند بر آنها حکمرانی کنند. درغیراینصورت،وقتیمردمهمهچیزخودراازدست داده و دچار آالمی به این شدت شدهاند و خدماتی که برای حیات آنها ضروری هســتند به شدت خسارت دیدهاند یا به کل تخریب شدهاند، دیگر چه چیزی برای طرفهای جنگ باقی خواهــد ماند تا بر آن حکومت کنند؟ آیــا طرفهای پیروز خواهند توانســت صلح و آرامش را حفــظ کنند اگر مردم باور داشته باشند که آنها نه قانون را رعایت کردهاند و نه به انسانیت احترامگذاشتهاند؟

حمایتهای خارجــی هم به سبز شدن هزاران گروه مسلح از زمین کمک کــرده که در نتیجه بر آثار درگیری افزوده و دستیابی بــه صلــح را هرچه مشــکلتر ساخته است. دولتهایی هم که از طرفهای مخاصمه مسلحانه حمایت میکنند، باید از نفوذ خود استفاده کرده و به منافعقربانیانمخاصمهمسلحانهتوجهکنند.آنهانباید نقض حقوق بینالمللی بشردوستانه را ترغیب و از آن حمایت کنند و باید هر کاری از دستشــان برمیآید را انجام دهند تا رعایت حقوق بینالمللی بشردوستانه تضمینشود.

همچنین باید از گذشــته درس گرفت و به سرعت گامهای الزم برای بازسازی جوامع محلی را برداشت تا دسترســی مردم به آموزش قطع نشده و از آوارگان حمایت شــود و نیز باید در تالشهــای جامع برای دستیابی به صلح مشارکت داشت. با عملکردی قاطع و هماهنگ، شهرها و ســاکنان آنها خواهند توانست خود را بازسازی کرده و محالتی که به ویرانهای تبدیل شدهاندباسرعتبیشتریبهزندگیبازخواهندگشت.

به عنوان مثال شاید باز هم تعز برای معماری خاص و قهوه خوب و خــوش بوی خود به خاطر بیاید و نه به دلیل بوی تعفن زبالههایی کــه در خیابان ماندهاند. موصل که صحنه نبردهای خیابانی شــدید اســت، میتواند دوباره مهد آموزش، پزشــکی و تولید نفت باشد.حلبدوبارهخواهدتوانستبهغذاوموسیقیآن شناخته شود و نه به خروش بمبها و ساختمانهای درحال فروپاشی. با این حال، چیزهای خیلی زیادی برای از دســت دادن و به دست آوردن وجود دارند، اما بایدهمینحاالدستبهکارشد،باقاطعیتوبراساس انســانیت، تا باالخره روزی ساکنان شهرهای درگیر جنگ بتوانند بگویند: «من شاهد تولد دوبارۀ شهرم بودم.» حقوقبینالمللیبشردوستانهچهمیگوید؟ طرفهای درگیر باید همواره به حقوق بینالمللی بشردوســتانه احترام گذارند. عملکرد دشمن هرگز توجیهیبراینقضاینقوانیننیست.

دولتهای حامی طرفهــای درگیر باید اطمینان حاصل کنند که طرفی که از آن حمایت میکنند به حقوق بینالمللی بشردوســتانه احتراممیگذارد.

طرفهای درگیر باید از به دام انداختن غیرنظامیان در محاصره احتراز کنند، تا اطمینان حاصل شود که دسترسی سریع، مستمر و بــدون ممانعت بشردوســتانه به تمامی شهرنشــینان نیازمند امکانپذیر اســت و نیز به منظور تضمین اینکه مردم بتوانند اگر بخواهند منطقه خود را در ایمنی ترک کنند. مشکالت ناشی از این قبیل محاصرههــا، پیامدهایی را برایچندیننسلبهدنبالدارد.

طرفهــای درگیــر بایــد از استفاده از تسلیحات انفجاری با اثر گسترده در مناطق پرجمعیت احتراز کنند. جدای از مرگ و تخریبی که این تسلیحات در محل انفجار ایجاد میکنند، آثار طوالنیمدتی هم بر زیرساختها و خدمات شهری دارند که برای سالمت و بقای مردم بسیارخطرناکهستند.

طرفهای درگیــر باید از سیســتمهای حیاتی و پیچیدهشهریحمایتوحفاظتکنند.سیستمهای پیچیده و در هم تنیدهای که تأمین آب، برق و خدمات بهداشتی ضروری را برای تأسیسات درمانی شهری به عهدهدارنداغلبجزونخستینقربانیانجنگشهری هستند. همگان باید تمامی اقدامات الزم را برای عدم حملهوایجادوقفهدرکاراینسیستمهابهکاربندند.

طرفهای درگیر و جامعه بینالملــل باید از آواره کردن مردم پرهیز کرده و به حقوق آنها احترام گذارند و نیز به نیازهای کسانی که در داخل کشور آنها آواره شدهاندرسیدگیکنند.

مقامات و جامعه جهانی باید از پناهندگان ناشی از این مخاصمات حمایت کرده و به آنها کمکرســانی کنند.

مقامات،طرفهایدرگیروجامعهجهانیبایدتالش بیشــتری برای تضمین حمایت و حفاظت از تأمین کنندگان خدمات ضروری و کارکنان ســازمانهای بشردوستانهبهخرجدهند.

حدودنیمیازتلفاتناشی ازجنگدرسراسرجهان بین0102 2015و مربوط به جنگهایعراق،سوریهو یمنبودهکهدرآنهاجنگی خشونتباردرشهرهادر جریانبودهاست.درحالیکه جنگشهریورنجوعذاب ناشیازآنموضوعجدیدی نیست،روشهایجنگی کهامروزهدرسطحشهرها شاهدیمبسیارفراگیرومخرب شدهاند

در زمان ارزیابی میزان خسارات واردشده به دلیل جنگ در شهر یمنی صنعا، یکی از کارکنان صلیب سرخ در حال گوش دادن به توضیحات یکی از ساکنان از شرایط خود است

کسانی که از جنگ موصل میگریختند باید از گوگجالی، روستایی کردنشین در مسیر الخضر، یکی از اردوگاههای آوارگان عبور می کردند

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.