فصلیبرایوصل

در حدود 26 کشور این عید بهعنوان مظهری قرار گرفته تا بتواند یک حوزه تمدنی بسیار وسیع را به یکدیگر متصل کند سیب، سرکه، سنجد و سمنو نمادهای هفتسین هستند که در پارادیم طب قدیم قرار میگیرند و هر کدام خاصیت درمانگری دارند

Shahrvand Newspaper - - گفتوگو -

عید نــوروز یکی از جشــنهای باســتانی ایرانیان اســت و در مرور تاریخ بــه داســتانها و روایتهای مختلفی از این جشــن برمیخوریم. این آیین باســتانی از کجای تاریخ با ایرانیان همراه شد؟

عیــد نــوروز نیــز هماننــد اعیــاد کهن گمانهزنیهای بســیاری را در عرصه چرایی، چگونگی و نحوه پیدایــش به خود اختصاص داده اســت. گمانهزنیهایی که به پیشدادیان و جمشــید میرســد، البتــه گفتههــا از شباهتهایی با جشنهایی که در بینالنهرین برگزار میشده، میگویند؛ در میان سومریان و اقوامی که در بینالنهرین زندگی میکردند. اگرچه روایتهایی نیز گویای این هستند که پیش و بعد از اسالم بهگونههای مختلفی این سفره چیده میشــده، ولی با همه این تفاسیر نمیتوان این واقعیــت را کتمان کرد که ربط بسیار وثیقی با انســان عصر کشاورزی دارد. درواقع ســفره عید نوروز نشــان از این دارد که انســانی به چنیــن ایده، آرمــان و فکری اندیشیده تا چیدمانی اینچنینی داشته باشد، انســانی که ارتباط تنگاتنگی با مدار طبیعت دارد، انسانی که با طبیعت بیگانه نبوده است. در مورد ریشــهیابی نــوروز در بهترین حالت به یک ذهن اســطورهای میرسیم که تالش داشــته زندگی روزمره خود را تبدیل به یک جهان سمبلیک کند و در ذیل آن به بازسازی و بارورکردن خود بپردازد.

بیشــک گذر زمان تغییراتی را در زندگی بشــر بهوجود آورده است؛ تغییراتی که همه زوایای زندگی بشر را تحتتأثیر قرار داده. این تغییرات را چگونه میتوان تبیین کرد؟

شــاید در تمامــی فرهنگهــا و تمدنها در 01هزارســاله اخیــر به غیــر از قرنهای 61-51میــالدی در اروپــای غربی باالخص یک نــوع مــدل دیگــری از انســان متولد میشود که فرهنگ، تمدن و مدنیتش بسیار متفاوت از نوع انســانی بوده کــه حداقل در این 51-01هزارســاله در سراسر این گیتی جا داشــته. انســانی که در رابطه تنگاتنگی با طبیعت بوده؛ انســانی که در اسطورههای چین، ژاپن و در اســطوره بین اقوام آستیک از او گفته شــده؛ انســانی که ضد یــا بیرون از طبیعت نیســت. امــا با برآمــدن و ظهور انسان مدرن، دیگر انســان در داخل طبیعت نیســت. بهعنوان مثال زمانی که راجر بیکن در مانیفســت خود میخواهد آرمانشــهر را متصور شــود، انسانی را ترســیم میکند که دیگر به ناف مادر طبیعت وصل نیســت، بلکه انسانی اســت که بر طبیعت است و خواهان اینکه هــر آنچــه در درون طبیعت اســت، اســتخراج کند و به تصور خود دربیاورد. این انسان با انسانی که در مدار طبیعت میچرخد، بسیار متفاوت میشــود، یعنی به زبان دیگر زمانی که به ســفره هفتســین یا به موضوع نوروز نگاهــی میاندازیم، متوجه میشــویم انسانی را ترســیم میکند که با ریتم طبیعت نبضش میزند. و این تغییرات و عید نوروز.

زمانی که از نــوروز میگوییم باید این نکته را در نظر داشته باشــیم که نوروزی که امروز در ذهن ایرانی در آستانه قرن 15 خورشیدی اســت با نوروزی کــه در ذهن انســان دوره اشکانی یا دوران ســلوکی یا حتی پیش از آن در دوران مادهاســت، متفاوت است، اگرچه اشــتراکاتی دارد که بهنظر من این اشــتراک بیشتر لفظی است، البته این بدان معنا نیست که هیــچ قرابتی با هم ندارند، اما بســیاری از جهانبینی یــا فرم محتوایی تطــور و تحول یافته و بهگونــهای با زندگی کالنشــهری یا شهرنشینی انســان ایرانی امروز سازگار شده اســت. برای درک تغییرات نیازی نیســت به هزار ســال یا پنجهزار ســال قبل، در همین چهل و پنجاهســال اخیر بــه راحتی میتوان این تغییرات را دید. البته بــا آمدن ابزارآالت جدید و تکنولوژیهای مدرن حتی شیوههای ارتبــاط برقرار کــردن در دوران پســامدرن در ایرانی که بهگونهای پرتاپ شــده در قرن بیستویک میالدی، با انسانی که پنجاهسال پیش در ایــران زندگــی میکرد، نــوروز را بهگونــهای دیگر تجربــه میکــرد. درواقع درعین تداوم، گسســتهایی وجود داشــته، یعنــی دیالکتیکی بیــن تداوم و گسســت وجود دارد و اگر ما این پارادوکســیکالبودن تداوم و گسســت را نتوانیم در مــورد نوروز مفهومسازی کنیم، نمیتوانیم درک درستی داشته باشــیم. در چنین شــرایطی است که یک درک ذاتگرایانه و یــک درک جوهری پیــدا میکنیم که نــوروز مثال یــک مفهوم خودارجاع اســت و به هیچ چیــز بیرونی نیز ارجاع نمیشــود! و با پیدایش جهان و انسان وجود داشــته، درحالیکه هیــچ عنصری در زیست جهان انسانی نمیتواند به صورت یک مولفــه خودارجاع مثال پنجهزار ســال ادامه داشته باشد. از نمادهــا و ســمبلهای ســفره هفتسین گفتید و انسان خالقی که چنین ایدهای را عملی کرده اســت. منشأ این نمادها در کجای زندگی این انسان خالق وجود داشته است؟

سیب، ســرکه، سنجد و ســمنو نمادهایی هستند که قرنهاست در ســفره هفتسین چیده میشــوند؛ عناصری که از دل طبیعت برآمدهاند و بهگونــهای در پارادایم طب قدیم قــرار میگیرنــد، درواقع هریــک خاصیت درمانگری دارنــد و برای بدن انســان مفید هســتند. عناصری که از یک منظر عقبهشان به جهانشناســی یا کیهانشناســی انسان آن دوران برمیگــردد و از منظــری دیگــر به این میرســد که چگونه تنظیــم و توازن بدن انســان میتواند به ســازگاری با تنظیم و توازن موجــود در طبیعت برســد. درواقع به هرگوشهای از این ســفره نگاه کنیم این را گوشزد میکند که این انســان، انسان بیگانه از طبیعت نیست، بلکه یگانه با طبیعت است. اگر بخواهیم از اســتعاره ژان ژانک روسو وام بگیریم - من نمیگویم صددرصد این استعاره درست است- این انسان، انسان طبیعت است. انســانی که با طبیعت در جنگ نیست، بلکه بهگونهای در ذیل طبیعت تعریف میشود، تا اینکه در قرنهای 16-17 و به اینســو است که آرامآرام طبیعت دیگری انســان میشود، یعنی با ضدیت دیگری و تعریف آن، تو خود را میشناسی و هرمیزان قدرت قاهره دیگری در تو رشد میکند یا باال میرود، به همان میزان توســعهپذیری تو -انساناندازهگیری میشــود. البته نباید از خاطر برد که همین نمادها به ما هویتبخشــی میدهند.

تأثیــر مناســبات اجتماعــی زندگــی انســان بر آیینها و آداب و رسوم چگونه است؟

وقتی صحبت از آیینها و آداب و رسوم به میان میآید یا زمانــی که از عیــد نوروز سخن میگوییم، باید به این مسأله توجه داشته باشیم که همه اینها ریشه در درازنای تاریخ دارد و اینگونه نیست که مبــدا یا نقطــه آغازینی بتوان برای آن متصور بود. درواقع بیشــتر این آیینها برآمده از عاطفه جمعی انســانهای نخستین یا انســانهایی اســت که در طول تاریخ آرامآرام ســعی کردهانــد امر اجتماعی خود را ســامان بدهند و فرهنگ و چارچوبی برای زندگی خود بســازند، البتــه آرامآرام با گسترش شــهرها، مدنیتها و فرهنگها این مولفهها تغییر پیدا کرده یا سمبلهایی خلق شــدهاند که میتوانند ربــط وثیقی با زندگی روزمره آن انســانها داشته باشند. بسیاری از این سمبلها برآمده از زیستبوم آدمها بوده و میتوان آنها را در زندگی روزمره انسانهای آن دوران جســتوجو کرد یا بــه تعبیر دیگر نشان از زندگی روزمره انسان آن دوران دارد. و آیینهای کهن ایرانی و ارتباطشان با طبیعت.

جالب اســت بدانیم آیینها در تاریخ بشــر ارتباط خاصی بــا چرخشها و دگرگونیهای طبیعــی داشــتهاند، بهگونهای کــه این را میرســانده که انســان در دامــن طبیعت اســت که میتواند به دنیا بیاید و این آیینها بهگونهای ســمبلیک ارتباط انسان با طبیعت و دگرگونیهــای آن را بــه منصهظهــور میرساندند. مثال با چرخش فصول یکسری آیینها، مانند آیینیهــای خرمن و درو ...و را داریم یا یکسری آیینها داریم که با تحوالت طبیعــی و اقلیمی در مناطــق مختلف مانند سردســیر یا گرمسیر دیده میشــوند. بعد از انقالب صنعتی و وارد شدن زیستبوم انسان در یک فضــای جدید که ارتباط انســان را با اکولوژی و طبیعت دستخوش دگرگونیهای بنیادی میکند، مشــخصا به نظر میرســد بعضی از آیینها کارکرد و کاربرد خودشان را و آن تداعیهای ذهنی و زبانــی را که در دل انســان ایرانی ایجاد میکرد، از دست دادهاند. مثال چهارشنبهسوری در یک فضای شهری، آن کارکــرد اســطورهای خودش را که در شــاهنامه هم به آن اشــاره شــده، از دست داده است. مواجهه ما با عید نوروز چگونه باید باشد؟

25 یا 26 کشور در جهان و حتی برخی مناطق -درحد منطقــهای و اســتانی، ملی و کشــوری- نوروز را جشن میگیرند. به عنوان مثال در شمالغربی چین منطقهای بــه نــام ســینکیان وجود دارد که 30 تــا 05میلیون ترک اویغور نوروز را جشــن میگیرند -هفت تا هشــت روز عید را جشن میگیرند؛ جشنهای بزرگ- 26-25 کشوری که توانســتهاند این عید را بهعنوان مظهری قرار بدهند تا بتواند یک حوزه تمدنی بســیار وســیعی را به یکدیگر متصل کند. از تــرکان آیغور در چین تا تاتارها در روســیه و آســیای مرکزی و در ترکیه و حتــی بالکان، کردهای سوریه، عراق پاکستان، هند و ایران و حاشیه خلیجفارس (شیعیان هند معتقدند نوروز، روزی است که والیت حضرت علی(ع) در آن بوده است) قابل توجه است آیین نوروز میتواند حوزه تمدنی ایران فرهنگی بزرگ را بهگونهای بهمعنای یک اتحادیه بزرگ ایجاد و بازتولید بکند. این موضوع قابل بحثی اســت که در فلسفه تطبیقی تمدنها میتوان درباره آن بحث کــرد. وقتی ما میخواهیــم درباره نوروز صحبت کنیــم، باید آن را بهعنوان یکی از عناصر تألیفدهنده بین 25 کشوری که در حوزه تمدنی نوروز قرار گرفتهاند، بدانیم. این کاری اســت که باید روشــنفکران و محققان روی آن کار کنند که چگونه میشــود نوروز را در قرن بیستویکم بازتعریف کنند تا بتواند عنصری باشد که در یک زمان و در یک ساعت و فصل خاص نزدیک بــه 005میلیون نفر که متوجه نوروزند را با هم تألیف بدهد. رابطه انسان و طبیعت ...و

حداقل ســه رویکرد میتوانیم در طی تاریخ در رابطه انســان و طبیعت تعریف کنیم؛ یک رابطه این اســت که میگوید انسان و طبیعت هرکدام یک سوژه مســتقل هستند، و در برابر هم قرار میگیرند و ضد هم هستند که انسان همواره تالش میکند بر آن غلبه کند. انســان زمانی میتواند متولد شــود یــا حتی فرهنگ زمانی میتواند به وجود بیاید که انسان قدرت تمایز بین طبیعت و فرهنــگ را بتواند درون خودش بیــدار کند. در این نوع نگاه انســان و طبیعت ضد هم هستند. نگاهی دیگر میگوید که انسان نهتنها در برابر طبیعت نیست، بلکه باید بهگونهای در دل طبیعت رشد کند، بیشــتر آیینها و اســطورههای ژاپــن و خاور دور، انســان را چنین تصور میکنند که موجــودی در دل طبیعت است. نگاه سوم انســان را نه در دل طبیعت و نه در برابــر طبیعت، بلکه مسلط بر طبیعت میداند و اساسا میگوید انسان زمانی میتوانــد انســان بشــود و جامعه انســانی درست بکند که یک تمایز بین فرهنگ و طبیعت را ایجــاد و طبیعت را اســتثمار کند، چون این نگاه سوم با منطق پیشرفت و توســعه نظام سرمایهداری هم گره خورده است. در این نگاه انســان آرامآرام به جــای اینکه طبیعت را مهد خــودش ببینــد، اساســا طبیعت را عنصری میبیند که باید آن را اســتثمار بکند و جالب است در استثمار طبیعت، انسان فقط طبیعت را اســتثمار نمیکند، بلکه یک حالت شــئیوارگی را در خودش نهادینه میکند و در برابر آن رابطه پویا، نشــاطآور و شادیآور یا رابطه، بیوفیلیک و هارمونیک را از دســت میدهد. این آیین کهن تا کجا توانســته به اتحاد قومیتها در ایران بینجامد؟

یکــی از ویژگیهای جامعه ایران پیوســت فرهنگــی اســت کــه وجــود دارد. در این پیوســتهای فرهنگی، عید نــوروز و آداب و ســنن بســیاری هست که میشــود گفت مولفههــای اصلــی آن ملیت ایرانــی را در طول تاریخ تشــکیل میداده، اســالم نیز از مولفههای اصلیاش اســت، البته ادیان دیگر هم از مولفههای اصلیاش هســتند و تشــیع نیز بهمثابه یــک قدرت نــرم در داخل ایران توانسته بعد از صفویه یک استحکام به هویت ایرانی ببخشد. درواقع بســیاری از این آداب و رســوم همانند عید نوروز، عید قربان، عید فطر و ... ایجاد اتحــاد میکنند و قومیتهای ایران نیز از این امر مســتثنا نیســتند. امری اجتماعــی این توانایی را دارد که رشــد کند. یکی از ساحتهای امر اجتماعی جشنهای جمعی است. بهخاطر تاریخ جمعی ایرانیان یا انســانهایی که در یک حوزه تمدنی زندگی میکنند. همه اعیاد اهمیت باالیی دارند و اگر کمی بینش بازتری داشــته باشیم، میتوانیم آرامآرام اعیاد مسیحیان ایرانی و زرتشتیان را بهگونهای در ذیل مفهوم ایرانیت قرار دهیم.

در هر بخشــی از ایــران در کنار یکسری رسوم مختص عید، ما شاهد برخی آداب و رســوم هستیم که به همان منطقــه محدود میشــود. عامل چنین تنوعی را بایــد در کجا جستوجو کرد؟

ایــن تنهــا مســألهای قومیتــی نیســت، در هــر منطقه جغرافیایی به لحاظ جغرافیایــی، تاریخی و بعد قومیتی و هویتی و ســپس زبان، دیــن و مذهب، ما این تفاوت و تنوع را شــاهدیم. بهعنــوان مثــال آداب و رسوم کسی که در گیالن یا بوشهر یا آذربایجان عزاداری میکنــد، بســیار متفاوت است. درواقع نحوه مواجهه افراد با مسائل و آدابورسوم، با توجه بــه منطقهای که در آن زندگــی میکنند، متفاوت اســت. آداب و رســوم برآمده از یــک پیچیدگی تاریخیفرهنگی اســت و حتی میتوان در این عرصه برخی خصوصیات قومی را نیز جای داد. برای اینکه بتوانیم از نوروز و آداب و رســومی که در حوزه تمدنی اســالم و ایــران -به معنای اســطورهای که یک ایران بــزرگ فرهنگی را تشکیل میدهد- قرار گرفته بین مفهوم تکثر و تنوع تمایز قایل شویم. من معتقدم تکثر یک امر تکوینی اســت. یعنی امری است که بسته به کیفیت حال طبیعی، جغرافیایی و تاریخی انسانهاســت. در چنین شــرایطی است که ما شــاهد زبانها و فرهنگهــای مختلف در سراسر گیتی هستیم.

عید نوروز داســتانهای بسیاری را در پس خود میبیند؛ داســتانهایی که از ننه سرما میگویند یا ماجرایی که به عمونوروز میرسد و درنهایت از هفتشینی میگوید که با گذر زمان هفتسین نامیده شده. این داستانها تا چه میزان معتبر هستند؟

من فکر نمیکنم کســی نشســته باشد و برای هریک از اینها نقشــه کشــیده باشــد یــا اتاق فکــری وجود داشــته باشــد. اینها برمیگردنــد به فرهنگ کــه عناصر خالقانه انســان به شــکل ناخودآگاه در آنها شــکل گرفته است. بســیاری از روانشناسان بر این باورند که بسیاری از قدرتهای خالق انسان از قســمت خودآگاهانه شکل نمیگیرد، بلکه در ناخودآگاه جمعی انســانها و یک جامعه است که ما شاهد شکلگیری فرمهای خالقانه هســتیم. ما هر میزان که به گذشته تاریخی انســانها برمیگردیم، متوجه میشویم که قدرت خیال انسانها بسیار باالتر است. چرا؟ چــون در دامــن طبیعت بودند و شــهرهای بزرگ، ایــن نور، صدا، تراکــم، ترافیک و ... را نداشــتند. درواقــع قدرت خیال آن انســان بیشــتر از قدرت آنالیز، تحلیــل و تجزیه آن بوده اســت، البته این به آن معنا نیســت که در قدیم کســی قدرت تجزیهوتحلیل نداشته و چیزی را آنالیز نمیکرده اســت. به نظر من هر یک از این داســتانها مثل حاجیفیروز و عمونوروز و ... به افسانهها برمیگردد. افسانهها چیزهای دروغین نیســتند. افسانهها میشود گفت اســطورههایی محصول فرمی از زیست هستند. در حقیقت هرچه به گذشتههای دور نزدیکتر میشویم شــاهدیم که نوع مواجهه اسطورهای یا افسانهای بســیار قویتر است، البته در زیســت خود انســانها نیز میتوان آن را دید. بهعنوان مثــال برای توضیح آب به یک کــودک نمیتــوان از فرمولهای علمی گفت و باید از افسانه استفاده کرد و گفت آب فرشتهای است که قطرهها را میآورد و .... و ریشههای جامعهشناسی رسومی همچون دیدوبازدید و سیزدهبدر و ...

هر جامعهای نیازمند شــعائری اســت. این شــعائر یا این زمانهایی کــه بهعنوان مثال کناره میگیریــم، یعنی تــالش میکنید از تکاپو دســت بکشــید یا بهگونهای استراحت کنید یا تعطیالت داشــته باشــید یکسری شــعائری وجــود دارد، این شــعائر جامعه را بازســازی و ترمیم میکند، یعنی بهگونهای حس همبســتگی را در جامعه باال میبرد. در جامعه ایران نیز مانند ســایر جوامع که امروز در جهان مدرن و پســامدرن وجود دارد این اتمشــدن زندگی و انسانها به انحای مختلف حس همبســتگی را چه در سطح فردی، چه خانوادگی، چــه منطقهای و محلی تحتتأثیر قرار داده است. درواقع انســان در این جهان خیلی آسیب دیده است. انسان امروز، انسانی اســت که حس همبســتگی با همنوع خود را به انحای مختلف از دســت میدهد، یعنی سیاســتهای بســیار تهاجمی و تخاصمی و روشهــا و سیاســتگذاریهای بســیار خصمانهای که همه کشورها نسبت به یکدیگر دارند، بیشتر کشورهای قویتر به ضعیفتر یا توسعهیافته به توســعهنیافته و ... باعث شده حس همنوع بودن انســانها بــه محاق برود. قبل از اینکه ما خود را انسان ببینیم میآییم روی مرزبندیهــای قومی، سیاســی، دینی، جغرافیایی ...و با یکدیگر مواجه میشویم. این زمانها سبب میشــود حس همبستگی و با هم بودن را تجربه کنیم.

شادی، گمشده ایرانی امروز است، آیا آداب و رسومها و اعیادی همچون عید نوروز این قــدرت را دارند تا این شادی را در جامعه ایران احیا کنند؟

نوروز یکی از اعیاد کهن ایران باستان است که شادی را در دل خود دارد. اگر میخواهید بفهمید نــوروز چقدر شــادیآور اســت به جمهوریآذربایجان، جمهوری تاجیکســتان و ازبکســتان ســفر کنید؛ حتــی در منطقه اویغورها یا حتــی در بخشهایــی از ترکیه. درواقع نوروز یکی از شادیهای دستهجمعی بوده و متاسفانه در سیر شهرنشینی بسیاری از آدابــش را فرامــوش و آنهــا را مختصر به یکسری کلیشههای بسیار ســاده و بیروح کردهایم، برای همین اســت که نــوروز از آن قدرت شــادی دســتهجمعی خود تهی شده اســت. در چهارشنبهســوری عدهای هیزم میآوردنــد -خارکــن میگفتنــد- هیزم را میخریدیم و در محلههــا آتش میزدیم و.... قاشقزنی را داشتیم، فالگوش ایستادن جزو رســومی اســت که آرامآرام و با گذر زمان به فراموشی سپردیم و به دلیل روند شهرنشینی ایجاد شده اســت. درواقع طی 02سال اخیر با شهرسازیهایمان، شــهرها را غیرانسانی کردیم و این شــهرها از ذیل حاکمیت انسان بیرون رفته. ما هم از طبیعت جدا شــدهایم و هم از شــهرهایی که بهگونهای انسانی باشند و بســیاری از این آداب بــرای اینکه فضای فیزیکی برای بازنمایی نداشــتند، آرامآرام به فراموشی سپرده شدهاند.

چقدر میتوان امیدوار بود نسلهای آینده شــاهد ماندگاری سنتهایی همچون عیدنوروز باشند.

نوروز همانگونه که کریســمس در اروپا و آمریکا تحوالت بنیادین داشــته، از تحوالت بیبهره نبوده، اما چــون قدرت این را دارد که هنوز مردم را بدون رنگ پوست و نژاد ...و جمع کند، ماندگار خواهد بود، اگرچه ممکن است به همین شکل نباشد، اما بیشک باقی خواهد ماند، چون یکــی از مولفههای ایرانیت هم در معنای خاص کلمه و هم در معنای اسطورهای کلمه، عید است و باقی خواهد ماند.

نوروزهمانگونهکه کریسمسدراروپاوآمریکا تحوالتبنیادینداشته،از تحوالتبیبهرهنبوده،اما چون قدرت این را دارد که هنوز مردم را بدون رنگ پوست و نژاد ...و جمع کند، ماندگارخواهدبود؛اگرچه ممکناستبههمینشکل نباشد،امابیشکباقیخواهد ماند،چونیکیازمولفههای ایرانیتهمدرمعنای خاصکلمهوهمدرمعنای اسطورهایکلمه،عیداست زمانیکهازعیدنوروزسخن میگوییمبایدبهاینمسأله توجهداشتهباشیمکههمه اینهاریشهدردرازنایتاریخ داردواینگونهنیستکه مبدایانقطهآغازینیبتوان برایآنمتصوربود.درواقع بسیاریازاینسمبلهابرآمده اززیستبومآدمهابودهو میتوانآنهارادرزندگی روزمرهانسانهایآندوران جستوجوکردیابهتعبیر دیگرنشاناززندگیروزمره انسانآندوراندارد

سین سرقت

اما سرقت، ســین تلخ نوروز که از ســالهای دور پای ثابــت تعطیالت عید بود و کماکان هم ســارقان زیادی برای این ایــام برنامهریزی میکنند. خانههای ویالیی یا آپارتمانهای ناایمن گزینه نخست سارقان اســت. بهخصوص اگر از نبود چنــد روزه اهالی خانه هم مطمئن باشــند. بههرحال هر سرقتی چه کم باشد چه زیاد. جدا از هزینههــای تحمیل شــده، بار روحی و روانــی زیادی را به همراه دارد. اما رعایت چند نکته ســاده میتواند در پیشــگیری از سرقت اموالتان کمك کنــد و تبهکاران را در رســیدن به اهدافشان ناکام بگذارد. تا حــد امــکان از خالی گذاشــتن خانه خودداری کنید و اینکــه در هنگام ســفر منزل را بــه شــخصی امین بســپارید. همســایههای مــورد اعتمــاد میتوانند مراقبت از منزل شــما را در زمان غیاب شــما به عهده بگیرند. اما بههرحال مواظب باشید که افراد ناشناس و غریبه از برنامه سفر شــما اطالع پیدا نکنند. از قرار دادن کلید در جاهایی مثل زیر جاکفشــی یا گلدان اکیدا خودداری کنید. چون این مکانها نخســتین جایی است که سارقان به سراغ آن میروند. روشن گذاشتن چراغ یا استفاده از المپهای تایمــری یکی از روشهایی اســت که میتواند ســارقان را از فکر دزدی از خانه شما خالص کند. یکی از روشهای دیگر این اســت که خط ثابت منزل را به شماره موبایلتان انتقال دهید تا در صورت تماس افراد با خط ثابت منزل بتوانید پاسخگو باشید و هر ظنی نسبت به عدم حضورتان را خنثی کنید. از بستن پردهها در زمان نبودن در منزل پرهیز کنید. این کار در طول ساعات متوالی و طی چند روز غیرطبیعی به نظر میرســد و نشانه این اســت که شما در منزل نیستید. تمام درها و حتی پنجرهها را با ابزار ایمن قفل کرده و موارد ایمنی اماکن را حتما رعایت کنید. حتی درهای داخلی اتاقهــا را قفل کنید و مهمتر از همه از نگهداری طال و جواهرات، پــول و ارز تا حد امکان در منزل خودداری کنید.

اما ســارقان در نوروز فقط به سراغ خانههای خالی نمیروند. سرقت از مســافران در اشکال مختلف هم از دیگر مواردی اســت که در چندسال اخیر بسیاری از مسافران و شــهروندان را در تعطیالت نوروز گرفتار کرده است. مهمترین مســأله که هیچ وقت نباید آن را در طول ســفر فراموش کرد، استفاده از کارتهای بانکی به جای پول نقد اســت. امروز همه حتی دکهها و دستفروشها هم دســتگاه کارتخوان (پوز) دارند

و هیچ نیازی به حمل پول نقد نیســت. حتی جدیدا عوارضی جادهها هم از این دســتگاههای کارتخوان دارند. با همین یك نکته ساده میتوانید تا حد زیادی از شــر دزدان راحت شــوید. موضوع بعــدی حفظ و نگهداری از مدارک اســت. بهخصــوص برای افرادی که به مســافرتهای خارجی میرونــد از حضور در جاهای شــلوغ و پرتــردد پرهیز کنند و مدارکی مثل گذرنامه در جایی امنی قــرار دهند. چنانچه به هر دلیل توســط پلیس محلی بازداشــت شــدید، بالفاصله از مأموران بخواهید به استناد ماده ۶۳ کنوانســیون وین مراتب را به سرعت به ســفارت یا نزدیکترین سرکنســولگری جمهــوری اســالمی ایران اطالع دهند. یك نکته دیگــر برای این دســت از مسافران این اســت که از خرید طال و جواهــرات زینتی در خارج از کشــور پرهیــز کننــد، چون ممکن است تقلبی باشد. از معاشرت با افراد ناشناس و یا کسانی که خودشان را بهعنوان راهنما یا تور لیدر معرفی میکنند، خودداری کنید. در ســالهای اخیر این شــگرد از کالهبرداری در خارج کشــور و حتی چند شهر داخلی چندین بار تکرار شده است. اما چند نکتهای هم درباره مســافران داخلی بهخصوص آنها که چند روزی را در چادر ســپری میکنند این که از چادرزدن درحاشیه شــهرها یا اماکن تاریك و خلوت پرهیــز کنید. پول، مدارک و اشــیای قیمتــی را در داخل چادر قرار ندهید و تا حد امکان در اماکن خاص تعیینشده و در نزدیکی مأموران پلیس چادرها را برپا کنید. در سفرهای داخلی مراقب اشیای داخل خودرو هم باشید. سرقت وســایل خودرو یکی از موارد بسیار شایع در مسافرتهای داخلی اســت. از پارک کردن خودرو در جاهای خلوت خودداری کنید.

فریب فروش بلیتهای ارزانقیمت را نخورید

همه ما میدانیم ایام عید و روزهای تعطیل فرصتی اســت برای ســودجویانی که بتوانند به راحتی مردم مشــتاق برای ســفر را فریب دهند. در روزهای اخیر اگر آگهی تورهای توریســتی را بخوانید، ممکن است با ســفرهایی با قیمت ارزانتر نســبت به آژانسهای مسافرتی دیگر مواجه شوید. برخی از آگهیها از سوی کالهبردارانی منتشر شده که پس از گرفتن پولهای میلیونی از مســافران، فرار کرده و چندین مســافر را ســرگردان و بیپول رها میکنند. گاهــی اوقات نیز افرادی با انتشــار آگهی در روزنامهها و جراید، جوانان را برای اســتخدام در یك شرکت تفریحی، توریستی و اقامتی فــرا میخوانند کــه بعد از واریــز پول نقد

داوطلبان استخدام به حســاب این افراد، بلیتهایی تحتعنوان یك شرکت مسافرتی برای افراد استخدام شــده از طریق پیك ارسال میشــود. افرادی که به خیال خود در این شرکت اســتخدام شدهاند، پس از دریافت و فروش بلیتها به دیگر شهروندان با شکایت آنها مواجه شــده و متوجه میشوند که بلیتهایی که در اختیار آنها قرار گرفته جعلی بوده و چنین شرکتی موجودیت خارجی نداشته و آنها طعمه کالهبرداران شدهاند. بنابراین پلیس از شهروندان میخواهد تا در صورت مشــاهده چنین مواردی بالفاصله موضوع را به پلیس اعالم کنند و در تهیه بلیتهای مسافرتی از مراکز معتبر و دارای شناســنامه فعالیت اقدام کنند و فریب کالهبرداری و وعدههای فریبنده، چون ارزانی قیمتها را نخورند.

هنگام خرید اینترنتی دقت کنید

همچنین بــا توجه بــه اینکــه در آســتانه عید نوروز و افزایــش خریدهای نوروزی هســتیم اغلب سایتهای فروشگاهی و حراجیهای آنالین اقدام به تبلیغات گســترده کرده و اجناس خود را با تخفیفات قابلتوجهی ارایه میکنند که ممکن اســت برخی از افراد ســود جو با سوءاســتفاده از اعتماد مردم دست بــه کالهبرداری از آنهــا بزنند. برخــی از این پیامها و آگهیهای منتشــر شده در شــبکههای اجتماعی نیز خالف واقع بــوده و صرفا با هــدف کالهبرداری از شــهروندان طراحی شــده و خریداران در صورت پرداخت بهای کاالی موردنظر، یا به کاالی خــود نمیرســند و یا کاالی تحویلی به آنهــا تقلبی و متفاوت با کاالی انتخابی اســت. برخــی از پیغامهــای تبلیغاتی منتشــر شــده در شــبکههای اجتماعی بــرای کاالهای خاص و ممنوعــه اســت و معمــوال در اینگونــه آگهیهــا، شــماره تلفنهای ارایه شــده جعلی بوده کــه بعــد از پیگیری مشــخص میشود این شــمارهها متعلق به فردی غیر اســت. بــرای همین مردم باید نســبت به آگهیهای منتشــر شــده دقت بیشــتری داشــته باشــند و با حساسیت نسبت به سایت فروشگاهی، از فروشگاههای اینترنتی دارای نماد اعتماد الکترونیکی خریــد کنند. یکی از مهمترین شــگردهای مجرمانهای که در فروشگاهها و حراجیهــای آنالین صــورت میگیــرد، جعل و شبیهســازی درگاههای بانکی اســت که در اصطالح به آن فیشــینگ گفته میشــود. به این صورت که با ایجاد صفحاتی کامال مشــابه با درگاه بانکی، اعتماد

کاربر را مبنی بر ورود اطالعــات بانکی جلب کرده و شــماره کارت، رمز دوم،2vvc و تاریخ انقضای کارت بانکی را به ســرقت برده و در فرصتی مناسب اقدام به برداشت غیرمجاز از حســاب بانکی قربانی میکنند. تنها تفاوت سایتهای اصلی با ســایتهای جعلی و فیشینگ شده در آدرس سایت است. آدرس این گونه سایتها دارای تفاوتی بسیار ناچیز همانند کم و زیاد یا جابهجا کردن حروف، حذف یا افزودن کاراکترهایی ).(،)-(،)±(نوچمه و غیره اســت. بنابراین باید سعی شــود آدرس را خود کاربر تایپ کــرده و از رفتن به لینكهایــی کــه در کانالها، گروهها و شــبکههای اجتماعی ارایه میشــود خودداری کنند. یکی دیگر از نکاتــی که کاربران بعد از چك کــردن نماد اعتماد الکترونیکی فروشــگاههای مجازی، باید دقت کنند تا در دام فیشــرها نیفتند، آدرس درگاه بانکی حتما باید HTTPS باشد، بنابراین درگاههایی که از HTTP استفاده میکنند نامعتبر و جعلی هستند.

تکالیف نوروزی جعلی

دانشآموزان نیز در ایام نوروز ممکن اســت هدف کالهبرداران سودجو قرار بگیرند. چند وقتی میشود که تبلیغات حل تکالیــف و پیك نوروزی در اینترنت، تبلیغی از ســوی مجرمان سایبری برای کالهبرداری اســت. تاجاییکه پلیس فتا نســبت به این موضوع هشــدار داده اســت. طرح کمك به حــل دروس و پیكهای نوروزی از آخرین شیوهها و شگردهای این مجرمان اســت که بــا بارگذاری پیام در گروهها و کانالهای ایجاد شده توســط کودکان و نوجوانان در شــبکههای اجتماعــی ادعا دارند تکالیف نوروزی آنها را حل کرده و کار کودکان و نوجوانان را راحت میکننــد. بنابراین پلیس فتا هشــدار داد کــه خانوادهها به فرزنــدان خود گوشــزد کنند کــه پیامهایی با ایــن محتوا که «تکالیف نــوروزی شــما را حل میکنیم و یا مینویسیم» یا «در حل مشــقهای نوروزی در کنار شما هســتیم» و ... که در گروهها و کانالهای شبکههای اجتماعی بارگذاری شده از سوی مجرمانی اســت که تالش دارند از فرزندان شــما سوءاستفاده کنند. مسافران نوروزی میتوانند در صورت مواجهه با اینگونه موارد مشکوک، گزارشات خود را در سایت پلیس فتا به آدرس www.cyberpolice.ir بخش گزارشات مردمی اطالعرسانی کنند.

جلوگیری از تصادفات دلخراش جادهای

عامل 07درصد تصادفات نوروزســال ۶9 خطای

انســانی بوده اســت. یعنی همان خــواب آلودگی، بیتوجهی به جلو و ســبقت غیرمجاز جان بســیاری از هموطنانمــان را گرفــت و تعداد زیــادی را هم با مجروحیت شدید روانه بیمارســتان کرد. عواملی که خستگی و عجله دالیل اصلی آنهاست براساس اعالم پلیــس در ایام تعطیالت نــوروز ۶9 و تنهــا تا هفتم فروردینماه 195 نفر از هموطنان در تصادفات جادهای جانشــان را از دســت دادند. نیروهای پلیس به کمــك کمپینهــای فضای مجازی موفق به کاهش 8درصدی تصادفات جادهای شدند. بهطوری که میانگین مــرگ در تصادفات نوروز ســال 95 هر 0۶دقیقه بود که در نــوروز ۶9 میانگین مرگ به 71 دقیقــه افزایــش یافت. با این همــه اما همچنــان ایران در بین 190 کشــور از نظر تصادف رتبه 189 را داراســت و این یعنی فاجعه در کمین همــه رانندگان و سرنشینان خودروهاســت بنابراین باید با تصحیح اشتباهات رانندگی، ســعی در کاهش هرچه بیشتر تصادفــات و تلفات جادهای داشــته باشــیم. خواب و اســتراحت کافی قبل از شروع ســفر و رانندگی و اســتراحت 15 دقیقهای بعد از هر 2ساعت رانندگی مداوم میتواند بخــش قابلتوجهی از تلفات جادهای را کاهش دهد. براســاس اعالم پلیــس 04درصد از تصادفات نوروز ۶9 خســتگی و خواب آلودگی راننده بوده است. همچنین بهتر است در مسیرهای طوالنی در هر خودرو دو راننده وجود داشته باشد، تا در زمان مناســب جایگزین یکدیگر شــوند. توجــه به عالیم هشــداردهنده و تذکرات پلیس، بهخصوص رعایت ســرعت مجاز و خودداری از ســبقتهای غیرمجاز هم یکی دیگر از موارد مهمی اســت که با رعایت آن میتوان از تصادفــات دلخراش جلوگیری کرد. پلیس راه کشور ســبقت غیرمجاز، انحراف به چپ بهویژه در جادههای دو طرفــه را عامل0۳درصــد از تصادفات جادهای اعالم کرده است.

برنامهریزی و مدیریت سفر برای کاهش ترافیک

جادهای کوهستانی و شــمالی کشور به دلیل حجم باالی تردد و باریك بودن جاده، هرساله دارای ترافیك ســنگینی اســت. معطلی و راهبندانهای طوالنی در جادهای شمالی کشور بهخصوص برای تهرانیها به یك رسم دیرینه تبدیل شده است. درسالهای اخیر مسیر 4تا 5 ساعته تهران- شــمال، در برخی از مواقع به 14 تا ۶1 ساعت هم رســیده. به همین دلیل به کسانی که شهرهای شمالی کشــور را برای تفریح و گذراندن ایام

نوروز انتخاب کردند، توصیه میشــود که حتما زمان رفت و برگشــت را به نحوی انتخاب کنند که کمتر در ترافیكگرفتارشوند.

اما تصادفات جادهای نــکات قابل توجه دیگری هم دارد، که اطالع داشــتن از آنهــا میتواند کمك خوبی برای سفری آرام و بیخطر باشــد. براساس آمار اعالم شده 0۶درصد تصادفات نوروزی در 0۳کیلومتری شهرها رخ داده اســت که در این میان استانهای اصفهان، فارس و خراسان رضوی بیشــترین آمار تصادفات نوروزی را داشــتهاند کــه پرتــردد بودن جادهها، خستگی و خوابآلودگی راننــدگان علت عمده بــاال بودن آمار تصادفــات در محورهای این اســتانها گزارش شــده اســت. همچنین بیشــترین تلفــات به ترتیب مربوط به استان فارس با ۳۳ ، کرمان 1۳، سیستانوبلوچستان و آذربایجانشــرقی هر کدام 0۳ و اصفهان 27 کشــته است. از ســوی دیگر 27درصد تصادفات در این ایام مربوط به خودروهای سواری بوده که پژو و پراید بیشترین سهم را در میان سایر خودروها داشتهاند. با بررسی اجمالی و کنار هم قرار دادن همه این اطالعاتوآماربهراحتیمیتواننتیجهگرفترانندگان خودروهای سواری با رعایت قوانین و هشدارهای پلیس میتوانند از بروز تصادفات دلخراش و مرگبار جلوگیری کنند. البته سایر اعضای خانواده هم نقش مهمی دارند. تذکرهای به موقع به راننده در صورت مشــاهده نقض قوانین و یا حرکات پرخطر و خودداری از عجله و پرت کردن حواس راننده میتواند کمك بزرگی برای انجام سفرایمنباشد.

اما جــدا از تصادفات، خرابیهــای خودرویی بخش دیگری از مشکالت مسافران در ایام نوروز است. احتمال خرابی و ایراد فنی برای هر خودرویی هســت. اما نکته مهم نحوه مواجهه با این مشــکل است. به خصوص در چندسال اخیر که عدهای سودجو در پوشش نیروهای امداد خودرو اقدام به کالهبرداری و ارایه خدمات ناقص کردهاند. معاینه فنی خودرو و چكکردن الســتیكها قبل از آغاز ســفر حتما انجام شــود. خودروهای صفر و دارای گارانتی هم با توجه بــه خدمات پس از فروش شــرکتهای تولید و توزیع خودرو از مراجعه به امداد خودروهــای فاقد صالحیــت و گمنــام پرهیز کنند. این را هــم فراموش نکنید کــه خودروهــای دارای گارانتی در صــورت خرابی هیچگونه هزینهای نباید به امدادخودروهای همان شــرکت پرداخت کنند و همه خدمات به صــورت رایگان به صاحبــان این خودروها ارایه میشود.

مسألهایکههیچوقتنبایدآن رادرطولسفرفراموشکرد، استفادهازکارتهایبانکیبه جایپولنقداست.امروزهمه حتیدکههاودستفروشها همدستگاهکارتخوان(پوز) دارندوهیچنیازیبهحملپول نقدنیست.باهمینیکنکته ساده میتوانید از شر دزدان راحتشوید باتوجهبهاینکهدرآستانه عیدنوروزوافزایشخریدهای نوروزیهستیماغلب سایتهایفروشگاهیو حراجیهایآنالیناقدام بهتبلیغاتگستردهکردهو اجناسخودراباتخفیفات قابلتوجهیارایهمیکنندکه ممکناستبرخیازافراد سودجوباسوءاستفاده ازاعتمادمردمدستبه کالهبرداریازآنهابزنند عامل07درصدتصادفات نوروزسال69خطایانسانی بودهاست.یعنیهمانخواب آلودگی،بیتوجهیبهجلوو سبقتغیرمجازجانبسیاری ازهموطنانمانراگرفتوتعداد زیادیراهمبامجروحیت شدیدروانهبیمارستانکرد. عواملیکهخستگیوعجله دالیلاصلیآنهاست

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.