عالم بلاد فرانس در ايران

برونو لاتور، فيلسوف فرانسوی، در دانشگاه علوم اجتماعی سخنرانی کرد

Shargh - - صفحه اول -

گروه اندیشــه:

دعوت از فیلســوفان و متفکران مطرح اروپايی و آمريکايی بیشــتر تابع بخت و اقبال اســت تا منطق. اينکه کــدام متفکر، چه زمانی، به چه اقتضايی به ايران بیايد و آرا و افکار او طرح و بررســی شــود، کمتر اهمیــت دارد تا صرف حضور و عکســی يــادگاری و چند ســخنرانی در شــهرهای مختلف. دعوت از برونو لاتور هم از اين قاعده مســتثنا نیست. ســنت فکری او در ايران چندان شناختهشده نیست، از آثار او جز دو کتاب به فارســی ترجمه نشــده و البته همین هم بحثــی برنینگیخته، افکار او در فضــای آکادمیک و روشــنفکری ايران انعکاس نیافتــه. با اين توصیف منطق دعوت از او چیست؟ لاتور فیلسوف، جامعهشناس و انسانشناس برجسته فرانسوی اســت. او متعلق به سنتی در جامعهشناسی است که آغازگر آن گابريل تارد جامعهشــناس قرننوزدهمی اســت. لاتور معتقد به روشــی جديد در جامعهشناســی اســت که بهجای درنظرگرفتن افراد جدا از هم به همپوشــانی میان آنها نظر دارد. بســیاری از متفکران کتاب «زندگی آزمايشــگاهی، ســاختن واقعیات علمی» لاتــور را پس از کتاب «ساختار انقلابهای علمی» توماس کوهن مهمترين کتاب در فلسفه علم میدانند. لاتور در اين کتاب با درکی متعارف نسبت به علم شروع میکند و در ادامه با تحلیلی قومنگارانه و شــرح جزئیاتی که در آزمايشگاه اتفاق میافتــد، ما را به اين نتیجهگیری نزديــک میکند که واقعیات پديدههايی هســتند ســاخته و پرداخته دانشــمندان و بنابراين حاصل نزاع، مذاکرات و نقشآفرينــی دانشــمندان و ديگر عناصر موجود در آزمايشــگاه. برونو لاتور در هفته اخیر ســفری علمی- سیاحتی به ايران داشت. روز شنبه در دانشــگاه شــیراز در مورد نظريه معروف خود با عنوان «کنشگر- شبکه» ســخنرانی کرد. روز يکشنبه در دانشگاه صنعتی شــريف در مورد رويکرد کنشگر- شــبکه و ارتباط آن با فلســفه تکنولوژی ســخنرانی کرد و روز دوشنبه رئوس جامعهشناسی بديل خود را در حضور دانشجويان و اساتید جامعهشناســی دانشــگاه تهران ارائه کرد که بهصورت همزمان ترجمه شــد. امروز هم در شهر قم در دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، میزبان ســفر او به ايران، درباره مذهب و نقش آن در بازســازی علوم اجتماعی سخنرانی خواهد کرد. آنچه در ادامه میآيد گزيده صحبتهای لاتور است در نشســت «امکان جامعهشناسی بديل» در ســالن ابنخلدون دانشکده علوم اجتماعی دانشــگاه تهران که با اســتقبال علاقهمندان و پرســش و پاسخ همراه بود.

*** دو سنت جامعهشناسی را بايد از هم جدا کرد. يکی جامعهشناسی امــر اجتماعــی کــه بــا دورکیم شــناخته میشــود و بديــل آنکه به جامعهشناسی پیوند معروف است. سنت اول خود به دو جريان تقسیم میشــود؛ يکی جريانی که تمرکز خود را بر فرد قرار میدهد در مقابل روشی که نگاه کلان دارد. اما در مقابل آنها گابريل تارد از مفهوم موناد برای مطالعات جامعهشناســی خود استفاده کرد. تارد در بررسی خود دريچهای نامعمول باز کرد و پرســید «جامعه چیست؟». او برای پاسخ به اين سؤال به بحث مالکیت دوجانبه اشاره میکند که همه انسانها به اشکال مختلف اِعمال میکنند. در اين صورت نیاز نیست از يک فرد اتمواره شروع کنیم و او را به موجوديتی کلی مثل جامعه نسبت دهیم. در نظريه اجتماعی همیشه دو نحله در اروپا وجود داشته که يکی برای مطالعــه پديدههای اجتماعی از فرد آغــاز میکند و ديگری از جامعه. بايد دريابیم يک گروه چگونه ساخته میشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.