کار دانشآموز آ از د اموزسشتریادضیالاتلیداگاه« سستادتع،بدانلحهسینحمصفحفیظ» فرمول و روابط

Shargh - - علم - پویا مصحفی

روزهای پایانی ماه اســفند هر سال یادآور فقدان استادی بزرگ در عرصه آموزش ریاضیات این کشور است. روانشــاد دکتر عبدالحسین مصحفی در تاریخ سیام اسفندماه 1391 دار فانی و عرصه خدمترسانی به آموزش ریاضی را وداع گفت و نامش را ماندگار و یادش را جاودان کرد. درخصوص زندگی استاد و خدمات ارزنده ایشان کمابیش مطالبی در روزنامهها و مجلات گوناگون؛ چه در زمان حیات ایشان و چه بعد از آن، منتشــر شده است. نگارنده قصد ندارد تا در این نوشتار به بررسی مجدد زندگی ایشان به بهانه سالگرد درگذشتشــان بپردازد، بلکه قصد دارد تا نه بهعنوان یکی از بســتگان نزدیک و نه بهعنوان کارشناس آموزش ریاضی، بلکه به عنوان شاگرد کوچکی که غیرمستقیم از محضرشان بهرهمند شده، در جستاری کوتاه به بررسی بزرگترین تلاش زندگانی پربرکت ایشان؛ یعنی انتشار مجله ریاضی یکان )که خود باعث تحول و تغییر در زندگی بســیاری از دانشآموزان و دانشپژوهان این کشور شــد(، بپردازد. اعتقاد نگارنده بر آن است که تنظیم جستاری در زمینه نوشتارهای اســتاد در آن مجله، نهتنها میتواند برای اســتفاده دبیران ارجمند و کارشناســان آموزش ریاضی کشور مفید باشــد، بلکه بهانهای برای گرامیداشت ایشان نیز باشد. در این نوشــتار، بخشهایی از نوشتههای استاد در مجله ریاضی یکان بدون هیچگونه دخلوتصرفی ذکر شده است.

شــماره نخست مجله یکان، نخستینبار در بهمنماه 1342 منتشر شد که یک هفته بعد از انتشار، همه نسخههای آن به فروش رسید و چون طالبان مجله بیش از حد انتظار بود، بهناچار چاپ دوم شماره اول همزمان با چاپ شماره دوم آغاز و در اسفند 1342 منتشر شد. با وجود آنکه مجله در چاپهای اول و دوم، به تعداد قابلملاحظه و بیش از آنچه که پیشبینی شده بود، چاپ شد، اما باز هم بیش از یک ماه نگذشت که مجددا نسخههای شماره اول نایاب شد. بسیاری از مشترکان و دیگران مجله را از شــماره دوم تهیه کردند و بدون داشتن شماره اول، دوره آنها ناقص بود. بههمیندلیل مجله یکبار آگهی کرد که اگر کســی شماره اول اضافی دارد، آن را در اختیار بگذارد. متعاقب این آگهی، عدهای به رایگان نسبت به ارسال نســخ اضافی اقدام کردند و برخی نیز آن را به قیمت اصلی به مجله فروختند. با وجود این بهلحاظ مراجعانی که بهدفعات شماره اول را طلب میکردند، برای بار سوم اقدام به چاپ شماره اول در آذرماه 1343 شد. هرچند که این امر باعث زیان مالی استاد شد، ولی شادی ناشی از فراهمآوردن رضایت خاطر خواستاران شماره نخست باعث شد تا بار ناشی از زیان مالی برای استاد قابل تحمل شود.

دلایلانتشاریکان

استاد در نخستین شماره یکان، فلســفه انتشار آن را بهروشنی شرح میدهد: «یک کتاب راهنمای ریاضی چگونه باید باشــد تا محصل را ســودمند واقع شود؟ آیا فقط حلالمسائل باشد؟ دراینصورت آیا قوه ابتکار شاگرد را ضایع نمیسازد؟ آیا فقط شــامل راهنمای حل مسائل باشد؟ دراینصورت شاگرد چگونه بر صحت عمل خود اطمینان حاصل نماید؟ نشریهای مرتب که حل نمونه مسائلی را ارائه دهد و مسائل دیگری را برای حل مطرح کند و بعد از انقضای مدت مناسب، حل مســائل دسته دوم را نیز عرضه بدارد، امکان آن را بهوجود میآورد تا دانشآموز هم فکر خود را در کشــف راهحل مسئله به کار اندازد و هم ثمره کوشش خود را دریابد و بالنتیجه مهارت لازم را در حل مسائل کسب بنماید. نشریه مرتب راهنمای ریاضی، مزایای دیگری هم دارد، این امکان را دارد که هر زمان مســائل مندرجه را بــا میزان معلومات محصل تطبیق دهد، در طول ســال تحصیلی مددکاری برای معلم و راهنمائی برای متعلم باشــد. خوانندگان خود را در جریان پیشرفتها و تحولات علوم بگذارد و خارج از چارچوب برنامه مصوبه مواد تحصیلی، اطلاعات لازم را در اختیار آنها قرار بدهد و ... ». استاد در شماره بعد، هدف از انتشار را با ذکر این جمله روشــنتر میکند: «هدف ما آن است که دانشآموزان ما بهجای آنکه در ریاضیات، به یک ماشــین حل مسئله تبدیل شده باشند، مفهوم کلی ریاضیات را درک کرده باشــند. ماهنامه یکان برای دانشآموزان تهیه میشود و متعلق به آنها اســت و افتخار خواهیم داشــت که آثار علمی ایشان را برای چاپ در مجله دریافــت کنیم. انتظار داریم نظریههای دانشآمــوزان درباره چگونگی مندرجات مجله واصل شود تا بتوانیم برنامه کار خود را آنطور که باید، تنظیم و عمل کنیم.» در حقیقت برای نخســتینبار مجلهای به همت ایشان منتشر شد که رکن اصلی آن دانشآمــوز بود تا عرصهای را برای جلوه خلاقیتها و تواناییهای خویش در اختیار داشــته باشــد. حتی ماهنامه یکان دربرگیرنده نوشتهها و مقالات و مسائل ارسالی از برخی گریزپایان عرصه ریاضیات )که به مدد و درایت بزرگانی همچون روانشــاد استاد دکتر پرویز شــهریاری به مکتب ریاضیات بازگشته بودند(، نیز شد. بخشی از صفحه اول مجله یکان نیز به اخبار ویژه یا بزرگداشتها تعلق میگرفت؛ بهعنواننمونه میتوان به نامه اســتعفای دکتر «وازگن آوانسیان» در اعتراض به انحلال غیرمترقبه رشته ریاضی دانشکده علوم دانشگاه ملی ایران )شهید بهشتی فعلی( یا معرفی دکتر «ابوالقاســم غفاری» بهعنوان یکی از مفاخر ملی ایران در آن زمان که در مؤسســه تحقیقات فضایی و هوایی آمریکا )ناسا( مشغول به کار بود، اختصاص یافت. دکتر «غفاری» به همراه عدهای از دانشمندان مشغول انجام محاســبات فیزیکی و نجومی طرح مربوط به مســافرت به کره ماه و برگشــت از آن )طرح آپولو( بود و تمام محاســبات آن زیر نظر ایشــان انجام میشد )آذرماه 1343(. استاد درمهر 1344، در مقالهای تحت عنوان «پرورش خاص استعدادها» به روند موجود و حاکم آن زمان که نســبت به تشــخیص و پرورش استعدادهای فوقالعاده برای تربیت دانشــمندان آینده عملا اقدامات اساســی صورت نگرفته بود، اعتراض کردند. «در کشــورهایی که در تمــام مدارس برنامه تحصیلی واحد اجرا میشــود، برای آن دسته از محصلان که اســتعدادی بالاتر از سطح متوسط دارند، ارائه برنامه اختصاصی لزوم کامل دارد. مجموعه محصلان هر کلاس از سه گروه تشــکیل میشود؛ دستهای که اکثریت را تشکیل میدهند و استعداد آنها در سطح متوسط است، اقلیتی دارای استعداد بالاتر از سطح متوسط و اقلیتی دارای استعداد پایینتر از سطح متوسط. عموما برنامه تفصیلی مواد، متناسب با استعداد سطح متوسط تهیه میشود. اقلیتی که صاحب استعداد ضعیف است، در مراحل مختلــف از قافله عقب مانده و بالاخره در مرحلهای، راه دیگری در پیش گرفته و استعداد خود را در جهت دیگری میآزماید. اقلیت صاحب استعداد بالاتر، اجازه تندروی ندارد، از کندروی همراهان خسته میشود و به ناچار، استعداد بالقوه خود را در جهت دیگر به کار میاندازد.

یکی از موضوعاتی که اســتاد همیشــه در فکر آن بودند، بحث استعدادهای درخشــان بود». وی زمانی درهمینباره گفته بود: «نسبت به تشخیص و پرورش اســتعدادهای فوقالعاده و برای تربیت دانشــمندانی برای آینــده، چه اقدامات اساسی انجام گرفته است؟ بررسی دقیق تحولات و تغییرات برنامه نشان میدهد دراینزمینه هیچ نوع توجهی مبذول نشــده است». ایشان در انتهای نوشتار خود راهکار مقابله با چنین امری را به این صورت بیان میکنند: «نیاز شدید جامعه در حال پیشرفت کشور ما به وجود دانشمندان متخصص، ایجاب میکند به موازات تغییر برنامهها، طرحهای لازم برای کشــف و پرورش اســتعدادهای ممتاز تهیه شود و به صاحبان این استعدادها اجازه داده شود به تناسب توانایی خود، مدارج تحصیلی را طی کنند ». با اینکه طرح پیشــنهاد تأســیس مرکزی برای تشخیص و هدایت اســتعدادهای درخشــان در آن زمان از سوی اســتاد مطرح شد اما عملا این موضوع ســه سال بعد یعنی در ســال 1347 با تأسیس اداره کل امور کودکان و دانشآمــوزان اســتثنایی در وزارت آموزشوپرورش و تأســیس «مرکز آموزش کودکان تیزهوش» در سال 1348 مرکز توجه مسئولان وقت قرار گرفته و در همان ســالها، اولین دبستان تیزهوشــان ایران به نام «هشــدار» با 14 دانشآموز دختر و شــش پســر، به وجود آمد. استاد در آبان ســال 1344، با ذکر این جمله از دکتر «رابــرت میگر» که «مادامی که یک معلم درســت نداند که محصلانش در پایان دوره آموزش، از عهــده چه کارهایی باید برآیند، خــودش مانند نابینایی غرق در ظلمت خواهــد بود»، به انتقاد از نحوه آموزش ریاضــی که در آن صرفا حافظه دانشآموز از دستورها و اصطلاحاتی انباشته میشود، بدون آنکه مفهوم صحیح آنها را درک کند و بدون آنکه نوع کاربرد آنها را بشناسد، پرداخته و بر لزوم فراگیری ریاضیات کاربردی بهجای صرف فراگیری ریاضیات محض تأکید میکند. استاد در مقالهای با عنــوان «هدف از آموزش ریاضیات»، پرسشــی را مطرح کرد و در پی پاســخ، به مبحث ریاضیات کاربردی بهجای ریاضیات محض ورود میکنند. «چرا باید ریاضی بخوانیم؟ این ریاضیات به چه درد ما میخورد؟، پرســشهایی است که اغلب دانشآموزان از معلمان خود میپرســند و شاید معمولیترین پاسخی که دریافت میکنند، این باشــد که مجبورند ریاضیــات را بخوانند تا در امتحانات موفق شــوند. ریاضیات از مضامین مجرد صحبت میکند، با محسوسات سروکار ندارد و با وجود این، در همه رشــتههای علوم و فنون، اســتعمال میشــود. هر علم و هر فنی، محتاج ریاضیات اســت درحالیکه ریاضیات محتاج به هیچ یک از علوم دیگر نیســت. در ریاضیات عملی، امکان اســتفاده از ریاضیات در ســایر رشتهها فراهم میشــود و جواب مسائل لاینحل با چنان تقریبی به دست میآید که برای مورد استفاده عملی آن کافی باشد. فارغالتحصیل ابتدایی مسائل فکری )اغلــب غیرعملی( حســاب را حل میکند؛ اما از محاســبه قیمت دو متر پارچه که در بازار میخرد، ناتوان اســت. دانشآموز ســال آخر رشته ریاضی دبیرستان، فرمولهای کذایی محاســبه طول نیمســاز یا میانه مثلث را بر حســب سه ضلع حفظ میکند؛ اما در محاســبه مساحت زمین به شکل چهارضلعی غیرمشخص درمیماند». اســتاد سپس راهحل را در امکان استفاده از روشهای جدید تدریس ریاضیات پیشــنهاد میکند تا محصل ریاضیات را آنچنــان فراگیرد که هم برای ادامه تحصیلات و مطالعه در ریاضیات محض آمادگی داشــته باشــد و هم برای اشتغال به فنون و حرف و اســتفاده عملی )کاربردی( از ریاضیات توانایی لازم را کســب کند. در بهمن سال 1344، بر اساس مصوبه شــورای عالی فرهنگ وقت، مقرر شد کمیســیون خاصی در برنامه آموزش دبیرستانهای آن زمان تجدیدنظر کلی به عمل آورد و برنامه جامعی در ســطحی که متناســب با ادامه تحصیلات دانشآموزان فارغالتحصیل رشته ریاضی و دانشگاههای ایران و کشورهای خارج باشد، تنظیم کند تا به طور آزمایشی اجرا شود و پس از آزمایش، نتیجه برای اتخاذ تصمیم قطعی و تعمیم آن در همه دبیرستانهای کشور، به شورا گزارش شود. در واکنش به این مصوبه، دکتر «عبدالحسین مصحفی» به صراحت دغدغه خود از تشکیل دبیرستانهای خاص را به شکل زیر ابراز کرد: تصویب ماده واحده شورای عالی فرهنگ، اقدامی کاملا بجا و نویدبخش اســت؛ اما نکته مهمی که باید مورد توجه کامل واقع شود، شرایط تحصیل در دبیرستان خاص است. آیا این دبیرستان خاص، خاص افراد خانوادههای متمکن خواهد بود؟ آیا همه جوانان بااستعدادی که اســتحقاق هرگونه آموزش پیشــرفتهای را دارند، به آن راه خواهند داشــت؟ توجهنکردن دستگاه آموزشی در بهبود وضع دبیرستانهای دولتی و سهلانگاری یا توانایینداشتن در تکمیل کادر آموزشی آنها، بین معلومات محصلان این مدارس و محصلان مدارس ملی اختلاف ســطحی پدید آورده اســت. اجرای برنامههای خاص در دبیرســتانهای ملی، این اختلاف سطح را بیشتر خواهد کرد و این خود نسبت به اکثریت محصلان که استطاعت مالی برای تحصیل در مدارس خاص را ندارند، ظلم فاحش خواهد بود». در مهر ســال 1345، نســبت به نقایص موجود در برنامــه جاری آموزش ریاضیات در مدارس متوســطه و نقایص موجود در آن اعتراض خود را به شکل رسمی بیان کرده و مینویسد: «از شروع به اجرای برنامه فعلی آموزش ریاضیات در مدارس متوســطه بیش از 10 سال میگذرد. از همان ابتدا، هرگاه که نقایص برنامه از سوی مجریان آن یادآوری شده است، به آنها نوید دادهاند که تقریبا تجدیدنظرهای مطلوب در برنامه انجام خواهد گرفت و نقایص موجود مرتفع خواهد شــد اما هنوز معلمان با این مشکلات دست به گریباناند و اکنون هم که اعتراضات خود را تجدید میکنند، پاســخ میشــنوند که تجدیدنظر اساسی در برنامهها به عمل آمده است، اما اجرای آن سال به سال انجام خواهد گرفت. فقط محصلانی که امســال پا به دبســتان میگذارند، آمادگی دارند که نظام جدید آموزشی را بپذیرند و این نظام جدید وقتی در کلاس ششم متوسطه قابل اجراست که این محصلان به کلاس مزبور رسیده باشند. مثل اینکه اصول انقلابی که نظام جدید آموزشی براســاس آن طرحریزی شده است، محصلان فعلی مدارس را دربر نمیگیرد! برنامهای با همه نقایصی که داشــته، 10 سال است که اجرا میشود و هنوز 11 سال دیگر هم باید مجری باشد. یعنی مشکلاتی که هماکنون در کار تدریس ریاضیات ششم متوسطه وجود دارد، 12 سال دیگر مرتفع خواهد شد، البته اگر مشکلات تازهای جایگزین آن نشود!» استاد در ادامه پیشنهاد خود برای رفع مشکلات یادشده، تغییر در ساعات هفتگی برخی مواد )حتی بدون آن که در مجموع ســاعات هفتگــی ریاضیات یک کلاس تغییری حاصل شــود و در نتیجه برای مقامات اداری اشکالاتی پدید آورد(، مطرح کرد و معتقــد بود برخی از نقایص موجود در برنامه یادشــده با این روش قابل رفع خواهــد بود وگرنه باید باز هم در انتظار آینــده ماند. وی همچنین درخصوص عدم کســب نتیجه مطلوب از تجدیدنظر چندباره کتب درســی در سال 1345 ، معتقد بود روش تدریس معلمان ثابت مانده و نسبت به تطبیق آن با کتابهای جدید اقدام اساسی انجام نگرفته است. اکثر معلمان در آن زمان، به کتابهای جدید اعتقادی نداشته و کتابهای به سبک قدیم را بر کتابهای تجدیدنظرشده ترجیــح میدادند چراکه روش تدریس کتابهــای جدید عملا به آنها آموخته نشده بود و این امر گوشهای از معضلات موجود و حاکم بر نظام آموزشی وقت بهویژه در زمینه آموزش ریاضیات را نشان میداد.

تأسیسانجمنریاضیایران

در دی ســال 1347 و بنا بر پیشنهاد استاد فقید پروفسور «محسن هشترودی»، دکتر «مصحفی» اقدام به دعوت دبیران و اســتادان علاقهمند به منظور تأسیس انجمن ریاضی ایران کرد. این امر مورد اســتقبال شــایان و قابل توجه اســتادان و دبیران دلســوز قرار گرفت و بدین طریق انجمن ریاضی ایران تأســیس شد. ایشان همچنین با حفظ مواضع خود در جهت ایجاد تغییرات و اصلاحات در روشهای تدریس کهنه، بر ارائه روشهای آموزشی نوین و کسب مهارت دبیران در فراگیری روشهای تدریس موفق در آموزش ریاضیات جدید، با آن بخش از جامعه ریاضی کشــور که حاضر به پذیرش ریاضیات جدید نبودند، چالشی را آغاز کرد. این امر تا جایی پیش رفت که به سرمایه مجله یکان، نخستین کتاب در زمینه ریاضیات جدید با نام «مبادی منطق و ریاضی جدید» از ســوی روانشاد استاد «عسجدی» منتشر شــد تا آغازگری برای آن دسته از فارغالتحصیلان دبیرستان و حتی لیسانسیههای دانشــگاه، بســیاری از دانشــجویان دانشــکدههای ایران، دبیرانی که به آموزش ریاضیات اشتغال داشتند و سرانجام اشخاصی که در طلب فکری نو از راه مطالعه یک کتاب مقدماتی ریاضی جدید بودند، باشد.

توجه به اهمیت زبان فارسی

دکتــر «مصحفــی»، در کنار تأکید بر لــزوم فراگیری روشهــای نوین آموزش ریاضی، این ســخن استاد گرانقدر، پروفسور «هشترودی» را که برای درک صحیح ریاضی بایستی درکی درست و عمیق از فارسی و دستور زبان داشت، نصبالعین قرار داده و به عموم شــاگردان و علاقهمنــدان آموزش ریاضیات و نیز خوانندگان مجله یکان نیز همواره توصیه میکردند که در کســب مهارت فراگیری زبان فاخر فارســی و دســتورات آن بکوشــند. وی همچنین در ســال 1350 در نوشتاری که مخاطبان آن طراحان سؤالهای امتحانی بودند، بر درنظرگرفتن معلومات متوسط و شرایط تحصیلی دانشآموزان سراسر کشور تأکید و از اینکه بسیاری از افرادی که برای طرح سؤال امتحان انتخاب میشدند از معلمان دبیرستانهای خاص بوده و با دانشآموزانی ســروکار داشــتند که معلومات و اطلاعات و حتی رفاه آنان در یک سطح کاملا بالا بود، انتقاد کرد. وی معتقد بود: «طراح سؤال امتحانی در عین آنکه باید از طرح ســؤالات مبتذل که نتیجه آن تنزل ســطح آموزش کشور است، احتراز کند، وجدانا مؤظف اســت وضع عمومــی آن دانشآموزانی را هم مدنظر داشــته باشد که با وجود همه استعداد خود از شــرایط آموزشی خوب برخوردار نیســتند. وی باید ســؤال را آنگونه طرح کند که دانشآموزان کلاس وی با دیگر دانشآموزان در سراسر کشور در شرایط یکسان قرار داشته باشند.»

عیبوحسنکلاسهایتقویتی

نکته بعدی که ایشــان بــدان پرداختند، بحث کلاسهــای تقویتی بود. آنچه در بســیاری از کلاسهای تقویتی آن زمان روی میداد و متأســفانه در بسیاری از کلاسهای تقویتی امروز نیز به چشم میخورد، انتقال خلاصه، فشرده و بیسروته درسهای کلاس بالاتر به دانشآموز در مدتی کوتاه است. این امر باعث میشود دانشآمــوز شــرکتکننده در چنین کلاسهایــی مغرور از آنچــه زودتر از موعد آموخته، چنین احســاس کند که دیگر به حضور منظم در کلاس و توجه به درس معلم احتیاجی ندارد و ازاینرو مدتی را بیتوجه به درس معلم ســپری کند و در جریان امتحانات، تازه متوجه شــود از دیگران عقب افتاده است و ازاینرو بایستی بیشــتر بکوشد تا خود را به پای دیگران برساند. ازاینرو اعتقاد دکتر «مصحفی» بر این بود که کلاسهای تقویتی باید به معنی صحیح خود، بنیه تحصیلی جوانان را قوی کند، نه آنچنان باشد که آنان را حتی از تحصیلات عادی نیز باز دارد.

لزوم ایجاد تفکر ریاضی

وی مهمترین هدف از تغییر ساختار آموزش ریاضیات از قدیم به جدید را ایجاد تفکر ریاضی در دانشآموز میدانســت. بدین معنی که دانشآموز چنان بار آید که درباره قضایا و موقعیتها مانند یک ریاضیدان واقعی استدلال و نتیجهگیری کند، نه آنکه بهســان یک ماشین الکترونیکی بیروح، مغزی داشته باشد انباشته از فرمولها و دســتورات، بدون آنکه مفاهیم اساسی مربوط به آنها را درک کرده باشد و بدون آنکه توانایی بهکاربستن آنها را بهدست آورده باشد. از دیدگاه استاد «مصحفی»، اگر در ایجاد تفکر ریاضی در دانشآموز، آنطور که شایدوباید، توفیق حاصل شــود، فردی به اجتماع و به مؤسسات علمی و دانشگاهی تحویل داده خواهد شد که نهتنها توانایی درک سریع موقعیتها و نظریات را خواهد داشت، بلکــه در این موارد از قدرت خلاقه نیز برخوردار خواهد بود. با اینکه مجله یکان در سالهایی بسیار دورتر از امروز به چاپ رسید و اکنون حکم عتیقهای ارزشمند را در جامعه ریاضیات ایران پیدا کرده اســت، اما بخش اعظم باورها و اعتقادات دکتر «مصحفی» در زمینه آموزش ریاضیات پس از گذشــت فاصله زمانی 40 تا 50 ســال، همچنان برای علاقهمندان به آموزش ریاضیات و نیز دبیران ارجمند و پژوهشــگران عرصه ریاضیات تازه و کاربردی است. در خاتمه ضمن گرامیداشت نــام و یاد این اســتاد بزرگ، مایلم از همســر همراه، گرامی و وفادار ایشــان، بانو «نصرت ملکیزدی » که نهتنها در زندگی شخصی، بلکه در زندگی کاری استاد نیز همواره در کنار ایشان حضور فعال و راهگشایی داشتند و مشوقی برای اینجانب در انجام این پژوهش مختصر بودند و نیز خانه ریاضیات یزد که حســب خواسته اســتاد «مصحفی»، مســئولیت اموراتی کــه به هر نحو به مجلــه یکان مربوط میشــود را عهدهدار بوده و با تهیه نســخه الکترونیکی مجله و ارسال آن برای عموم دانشآموزان خلاق و مبتکر و پژوهنده، گام مثبتی در زمینه گســترش علم ریاضیات را ایفا کردند، تشکر و قدردانی کنم.

«استاد مصحفي» مهمترین هدف از تغییر ساختار آموزش ریاضیات از قدیم به جدید را ایجاد تفکر ریاضی در دانشآموز میدانست. بدین معنی که دانشآموز چنان بار آید که درباره قضایا و موقعیتها مانند یک ریاضیدان واقعی استدلال و نتیجهگیری کند، نه آنکه بهسان یک ماشین الکترونیکی بیروح، مغزی داشته باشد انباشته از فرمولها و دستورات، بدون آنکه مفاهیم اساسی مربوط به آنها را درک کرده باشد

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.