آنچه درباره رأي ایرانیان خارج از كشور نميدانید

Shargh - - زاويه - حنیف رهبری

درحالیکــه بیــش از یکمیلیــونو 400 هزار نفــر از حدود ســه میلیون ترکیهایهایی که خارج از کشورشان زندگی میکنند در رفراندوم سرنوشتساز روز یکشنبه شرکت کردند، در انتخابات حساس ریاستجمهوری 92 در ایران فقط 116 هزار نفر از شــهروندان خارج از کشــور شــرکت کرده بودند. طبق اظهــارات دبیرکل شــورای عالی امور ایرانیان خارج از کشــور، پنج تا شــش میلیون ایرانی خارج از کشور زندگی میکنند که هفت درصد از جمعیت کل کشــور را شامل میشود. با این حساب، مشــارکت 116 هزارنفری در انتخابات سال 92 معادل مشــارکت تنها دو درصد ایشان در آن انتخابات است که در مقایســه با مشــارکت حدود 50 درصدی ترکیهايهای خارج از کشور، ناچیز به نظر میرسد. مشــکل دسترسی به صندوقهای اخذ رأی یکی از مهمترین دلایل مشــارکت کم ایرانیانِ خارج از کشور است تا آنجا که در برخی کشورها – از جمله کانادا با جمعیت زیاد ایرانیان – چندین سال است که هیچ صندوق رأیی وجود ندارد. اما بهنظر میرسد دلایل ریشهایتری برای مشارکت محدود وجود دارد.

عصر جمعه 24 خرداد 92 و قبل از اینکه شــعبه اخذ در شــهر سندیهگو ایالت کالیفرنیا بســته شود، خودم را بعد از هفت ساعت رانندگی به صندوق رساندم و رأی دادم. آن موقع به وقت ایران، ساعت حدود پنج بامداد بود. در طول چند ساعت رانندگی برگشت، اخبار شمارش آرا و فاصله نزدیک روحانی با حدنصاب 50 درصد، بهتدریج روی شــبکههای اجتماعی منتشــر میشد و من خوشــحال از این گمان بودم که به ســهم خود در رساندن آرای روحانی به 50 درصد، کمک کردم. آرای نهایی اســتانهای مختلف اعلام میشــد و بــر آن اســاس کل آرای روحانی نیز اعلام؛ اما هرچه منتظــر ماندم، مجموع آرای خارج از کشور نه از سوی وزارت کشور و نه شورای نگهبان، اعلام نشد.

اگرچــه فقــط ایرانیهــا نیســتند کــه از حــق شــرکت در انتخابــات ریاستجمهوری کشورشان از خارج از کشور برخوردارند )شهروندان بسیاری از کشــورها از چنین حقی برخوردارند(، اما شــاید شــرایط رأیدادن ایرانیان جزء ســختترین شــرایط در مقایســه با کشــورهای کموبیش همتراز ایران اســت. کشورهای دیگر به روشهای مختلف سعی بر ایجاد امکان مشارکت شهروندانشــان در انتخاباتها را دارند؛ مکانیسمهایی مانند رأی پستی برای تســهیل رأیدادن که از جمله در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات آمریکا استفاده میشود. ســال گذشــته آمریکاییهای خارج از کشورشان رأیهای خود را پســت کردند و هیئــت چندنفره منتخب آنها به رهبــری برادر برنی سندرز، در مجمع انتخاباتی حزب دموکرات شرکت و اعلام رأی کردند. اما در شرایطی که شهروندان بسیاری از کشورها علاوه بر انتخابات ریاستجمهوری و رفراندومهــا، حتی در انتخابات مجلــس نیز حق رأی دارند و حتی فراتر از آن، در مواردی صاحب کرســی در مجلس/ســنای کشورشان هستند )مانند فرانسه که طبق قانون اساسی، فرانسویان مقیم خارج حتی در مجلس ملی و ســنا صاحب کرسی هستند(، بهنظر میرســد آرای ایرانیان خارج از کشور چندان جدي گرفته نمیشود. با این اوصاف قیاس با کشور همسایه ترکیه که رئیس جمهورش )اردوغان( برای کســب رأی ترکیههای خارج از کشورشان حتی حاضر به جنگ لفظی با مقامات سیاســی دیگر کشــورها میشــود )از جمله جنگ لفظــی یک ماه پیش بین اردوغان و مقامــات آلمان و هلند بر سر برگزاری میتینگ تبلیغاتی(، بیشتر در حد یک رؤیای دستنیافتنی به نظر میرسد.

چندی پیش، دبیرکل شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور پیشنهاد کرد ایرانیان خارج از کشــور هم دارای نمایندهای در مجلس شوند. مشابه همین پیشــنهاد از سوی دکتر جواد تقیزاده، رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشــگاه مازندران، نیز طرح شــده است. اما در شــرایطی که بهنظر میرسد تحقق چنین امری مشکلات قانونی دارد، بهتر است تلاش وزارت امور خارجه و شــورای عالی امور ایرانیان خارج از کشــور معطوف به تضمین همان حق رأی شــرکت در انتخابات – که مصرح در قانون است – و به رسمیتشناختن آن شــود. طبق آمار، در ســال 88 تنها حدود صد هزار نفر و در سال 92 – با وجود کمترشــدن صندوقهای خارج از کشور - حدود 116 هزار نفر از ایرانیان خارج از کشــور در انتخابات شرکت کردند. اما اشتیاق، حس مسئولیتپذیری و علاقه ایرانیان به مشــارکت سیاسی در بســیاری مواقع به دلیل عدم امکان رســیدن به صندوق رأی به جایی نمیرســد. روایتهای زیر، مشتی از خروار اشــتیاق و چهبسا سختیهای ایرانیان خارج از کشور برای رسیدن به صندوق رأی و پاسداشت این جلوه دموکراسی است:

ایالت آریزونا، آمریکا: از چند مدت قبل از انتخابات ریاســتجمهوری 92، زمزمههایی در شبکههای اجتماعی و در جمعهای دوستانه شروع شده بود: رأی میدهیم، نمیدهیم، شرکتکردن در انتخابات چه فایدهای دارد؟ کمکم موعد انتخابات نزدیک میشــد و این بحــث در بین ما در گرفت که اصلا مگر در شهر ما حوزه رأیگیری دایر میشود که درباره رأیدادن صحبت میکنیم؟ قدیمیترها گفتند شــهر در انتخابات ســال 88 صندوق داشته و احتمال زیاد امســال هم مانعی نیست که صندوق داشته باشــد. اما حدود یک هفته قبل از انتخابات خبر رســید تعداد صندوقهای اخذ رأی را در ایالات متحده نصف کردهانــد و هر شــهری صندوق میخواهد، باید درخواســت بدهــد. ما فکر نمیکردیم تعداد زیادی رأیدهنده وجود داشــته باشد اما وقتی این موضوع عمومیتر مطرح شد، دیدیم افراد خیلی بیشتری اعلام اشتیاق کردند که شهر ما نیز صندوق داشــته باشد. به این ترتیب با بزرگان و معتمدان شهر صحبت شد، افرادی اعلام آمادگی کردند که برای نظارت سر صندوق و محل مناسب نیز تدارک دیده شــد. با وجود پیگیری چندباره از دفتر حفاظت منافع و وعده اینکه صندوق میرســد، تنها دو، ســه روز قبل از انتخابات، دفتر حافظ منافع خبر داد که این شــدنی نیست و در هیچ شهری در ایالت آریزونا صندوق اخذ رأی وجود نخواهد داشت. نزدیکترین شهری که صندوق داشت 660 کیلومتر با شــهر ما فاصله داشــت و این برای اکثریت ما که کارمند یا دانشجو بودیم و برنامه کاری مشخصی داشــتیم، فاصله زیادی بود و امکان حضوریافتن به این راحتی نبــود. بااینحال، موضوع رأیدادن و حق تعیین سرنوشــت برای بعضــی از ما اینقدر زیاد بود که در روز کاری، ماشــین کرایه کردیم و بیش از هزارو 300 کیلومتر را در یک شــبانهروز طی کردیم تا رأی بدهیم. حتی وقتی به محل رأیگیری رســیدیم هموطنان دیگری را هم دیدیم که با طی مسافت زیاد با وســیله شخصی یا از طریق دیگر خودشان را رسانده بودند. با تمام این حرفها تعداد بیشــتری از دوستانمان، با وجود علاقه به شرکت در انتخابات، محروم از اســتفاده از حق خود شــدند چون با محدودیت ساعات کاری، طی این فاصله زیاد ممکن نبود.

ایالت پنســیلوانیا، آمریکا: یک هفتهای تا انتخابات ریاستجمهوری 92 مانده بود و بحث درباره انتخابات بین دوستانم که در یک شهر ساکن بودیم، خیلی گرم بود. شــنیده بودیم دورههای قبل شهر ما حوزه رأیگیری داشت و ما هم خیلی مشــتاق بودیم تا جمعه در انتخابات شرکت کنیم، ولی هنوز خبر موثقی درباره انتخابات پیشِرو نداشــتیم. چند نفر از دوســتان تصمیم گرفتند یک گروه فیسبوکي برای شــهرمان تشــکیل داده تا راحتتر اخبار انتخابات، از جمله مکان حوزه انتخاباتی را پوشش دهند. اما خبری از حوزه نبود و هرچه به انتخابات نزدیکتر میشــدیم نگرانیمان بیشتر میشد. در بهترین حالت برای رأیدادن میشــد تا واشنگتندیســی رفت که چندین ساعت با شهر ما فاصله دارد و این برای خیلی از ایرانیها مشکل بود که در یک روز کاری تا واشنگتن بروند و برگردند. تا اینکه صبح روز قبل از انتخابات متوجه شــدیم به دلیل فشــارهای مختلف، برای شــهر ما حوزهای در نظر گرفته نشده است. اغلب دوســتان ناراحت و ناامید شده بودند اما تعدادی از دوســتان دست از پیگیری برنداشــتند و در نهایت با تماس و گفتوگوی حضــوری با دفتر حفاظــت منافع ایران و نمایندگی ایران در ســازمان ملل، موفق شــدند در زمانی کوتاه دفتر را راضی کنند و ســرانجام حوزه اخذ رأی در شــهر ما تشکیل شد. امیدوارم امســال هم مثل چهار سال پیش شهر ما حوزه انتخاباتی داشته باشد تا ما نیز بتوانیم نقشی در تعیین سرنوشت خود و کشورمان داشته باشیم.

توکیــو، ژاپــن: از روز اول که از ایران رفتم به فکر حفــظ ارتباط با فضای داخل ایران بودم. اینگونه هم دِینم را میتوانســتم به مردم کشورم ادا کنم و هم بهبود کشــورم زمینه بازگشــتم پس از اتمام تحصیل را فراهم میکرد. از طــرف دیگر، آنچه در ماههای اول زندگی دانشــجویی در ژاپن برایم محرز شــده بود، تأثیر سیاســتهای دولت ایران بر زندگی ایرانیان خارج از کشــور بود. از چندماه قبل از انتخابات 92 میشــد عمق شکاف دیدگاه بین ایرانیان خارج از کشــور را بهشدت حس کرد. بحثها را ابتدا به گعدههای ایرانی در توکیو و ســپس به فضاهای مجازی بین ایرانیان کل ژاپن رساندم. روزهایی را به یاد دارم که ســاعتها از طریق اسکایپ، تلفنی یا رودررو سعی میکردم با هموطنــان ایرانیام درباره لزوم شــرکت در انتخابــات و رأی به روحانی گفتوگو کنم. برای خیلی از ایرانیانِ ژاپن، زندگی با استانداردهای بالای ژاپن ســطح انتظاراتشان را از اوضاع سیاســی ایران بهمراتب بالاتر برده بود و در همین فضاســت که از قضا رأیانداختن به صندوق تلاش بیشتری میطلبد. اخذ رأی تکتک شهروندان ایرانی خارج از کشور آنها را نسبت به دولت خود دلگرمتــر میکند. روز رأیگیری که در ایــران یک روز جمعه بود در ژاپن یک روزِ کاری اســت. آن هم روزِ کاری در کشوری که یکدقیقه غیبت با توبیخ و عواقب ســنگین همراه اســت و حضور کارکنان اهمیت زیادی دارد. به شکر خدا دو صندوق از ســوی سفارت جمهوری اســلامی در دو قطب جمعیتی ایرانیان تدارک دیده شــد: یکی در اســاکا و دیگری در توکیو. قطب جمعیتی دیگری نیــز از ایرانیان در توهوکو وجود دارد که از داشــتن صندوق محروم بودند. از معدود دفعاتی بود که میدیدم در روز رأیگیری- که خوشبختانه تا دو ســاعت پس از ساعات کاری یعنی تا ساعت هفت بعدازظهر تمدید شدچنین جمع متکثری از ایرانیان، با وجود داشــتن ســلایق مختلف و باورهای متنوع، برای حفظ منافع ملیشان به توافق رسیده و خود را با همه سختیها و مســافتهای طولانی در توکیو به سفارت رسانده بودند. من هم با جمعی از دوستان دانشجو و محقق قرار گذاشتیم ساعت شش بعداز ظهر رأی خود را به صندوق بیندازیم. فکر میکنم برای همه آن روز به یک خاطره خوب از همبستگی ملی تبدیل شد.

اگرچه فقط ایرانیها نیستند که از حق شرکت در انتخابات ریاستجمهوری کشورشان از خارج از کشور برخوردارند )شهروندان بسیاری از کشورها از چنین حقی برخوردارند(، اما شاید شرایط رأیدادن ایرانیان جزء سختترین شرایط در مقایسه با کشورهای کموبیش همتراز ایران است

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.