راهرفتن روی یک خط ممتد

Shargh - - هنر - مهرداد حجتي

بســیاری معتقدند انقلاب بیش از آنکه انقلابی سیاســی باشــد، انقلابــی فرهنگی بوده اســت؛ انقلابی برای دگرگونــی مفاهیم و ارزشها و البته تغییر «سبک زندگی». بههمیندلیل سالها تلاش گســتردهای صورت گرفت تا آنچه بهعنوان مظاهر زندگی غربی بین مردم رواج داشــته ریشهکن شود و جــای آن را الگوهای تازه بگیرد. برای این منظور نهادهایی تأســیس شــدند و بودجههای کلان در اختیارشان قرار گرفت تا برای مبارزه با مظاهر غرب هزینه کنند. در اقدامی انقلابی دستور داده شد تابلو همه مغازهها و فروشگاهها با اسامی غربی برچیده شوند تا تابلوهایی با اسامی ایرانی و اسلامی جای آنها بنشینند. تابلوهای قدیمی مردم را به یاد دوران طاغوت میانداخــت و موجب خشــم انقلابیون میشد. به ادارات ثبتاحوال هم ابلاغ شد تا دیگر شناســنامهای با نــام فرنگی برای کــودکان صادر نکنند. فهرستی از اسامی مجاز در اختیار آن ادارات قرار گرفت تا والدین مراجعهکننده از میان آنها برای کودکان خود نام انتخاب کنند. به مدارس دخترانه ابلاغ شد تا برای مانتوی معلمان و دانشآموزان از رنگهای روشن استفاده نشود. رنگهای تیره نظیر قهوهای سیر، خاکســتری تیره، سورمهای و مشکی تنها رنگهای مجاز برای مانتو معرفی شدند. درباره لباس و وضعیت موی پسران هم به مدارس پسرانه دســتوراتی ابلاغ شــد؛ اینکه آنها اجازه بلندکردن موی ســر را نداشتند و در طول سال تحصیلی باید موهــای خود را کوتاه نگه میداشــتند. ممنوعیت شــلوار جین و پیراهن آستینکوتاه برای مردان هم به همه ادارات ابلاغ شــد تا هیــچ کارمندی اجازه نداشته باشد با شــلوار جین یا پیراهن آستینکوتاه وارد اداره دولتی شــود. رادیــو و تلویزیون ملی که به صداوســیمای جمهوری اسلامی تغییر نام پیدا کرده بــود، در رســالتی تازه قصد داشــت تا برای جامعه انقلابی الگوســازی کند. ازهمینرو شروع به پخش فیلمها و ســریالهایی کــرد تا بر زندگی مردم تأثیر بگــذارد؛ آثاری کاملا متفــاوت با آنچه که پیشتر از همان آنتن پخش شــده بود. مجریان تلویزیون هم برای حضور روی صفحه گیرندههای مردم باید آدابــی را رعایت میکردند. مردان حتما میبایســت ریش یا تهریش میگذاشــتند و زنان با چهرههای کاملا بیآرایش ظاهر میشدند. پوشش موی ســر زنان هم که دیگر یک امر بدیهی بود. به تهیهکنندگان سینما هم همهســاله دفترچههایی داده میشد تا نکات و دســتورالعملهای ابلاغی را در فیلمها رعایت کنند. چنانکه بعدها با همین الگو برای تهیهکنندگان و برنامهسازان صداوسیما هــم دفترچههای موســوم به سیاســتهای کلی ســازمان تهیه شــد تا آنها با رعایت آن سیاستها، برنامــهای در تــراز انقلاب بســازند. اگر نخســتین رخداد مهم پس از انقلاب را تسخیر سفارت آمریکا بدانیــم، بهیقین «انقــلاب فرهنگــی» دومین این رخدادهاست؛ انقلابی که قصد داشت همه مظاهر غرب را از دانشــگاهها بزداید و نسلی نو در آن پدید آورد. دانشگاهها بهیکباره تعطیل شدند. استادان و دانشجویان میبایست گزینش میشدند تا در زمان بازگشایی دانشــگاهها دیگر اثری از سرسپردگان به غرب وجود نداشته باشد. دانشگاهها بنا بود متحول شــوند. دروس جدید در دســتور کار قرار گرفت و اســتادان تازهای با گرایش انقلابی پا به کلاسهای درس گذاشتند. برای کمبود کادر استادان، دانشگاه تربیتمدرس تأسیس شــد تا با جذب بدون کنکور اعضای انجمنهای اســلامی دانشگاهها، استادان تراز انقلاب تربیت کند. ســتادی هم به فرمان امام خمینی تشــکیل شــد تا بر روند تغییر دانشگاهها نظارت کند. نام این ســتاد «ستاد انقلاب فرهنگی» بود؛ متشــکل از افرادی که خود امام برگزیده بود. جلالالدین فارســی، محمدجواد باهنر، دکتر علی شریعتمداری، دکتر عبدالکریم سروش، دکتر حسن حبیبی، مهدی ربانیاملشــی و شــمس آلاحمد اعضای ستادی بودند که بعدها به «شورای انقلاب فرهنگی» تغییر نام داد و قریببهاتفاق اعضای آن هم تغییر کرد؛ همانطور که دستورالعمل آن هم تغییر کرد و از آن پس قرار شد تا در همه زمینههای فرهنگی برنامهریزی و مداخله کند. اینک 3۸ سال از آن تاریخ میگذرد. در طول این چهار دهه، کشور شاهد تحولات گسترده پرشماری بوده است. از آن جملــه رخداد مهم «دوم خرداد 76 » که ســرآغاز دوران تازهای در زمینه فرهنگی بوده اســت. از این تاریخ در بسیاری از زمینهها بازنگری صورت گرفت. ســختگیریهای بیمورد رفتهرفته جای خود را به سهلگیری دادند و قدرت انتخاب در «سبک زندگی » بار دیگر به جامعه بازگشــت. دیگر بلندگذاشــتن موی پسران نشــانه انحراف نبود و پوشیدن لباس با رنگهای شــاد و متنوع بــرای دختران تظاهر به بیبندوباری نبود. جامعه میتوانســت زمینههای تازهای را تجربه کند. حصار پارکها هم برداشــته شد و موسیقی از پستوی خانهها به در آمد. فضای تــازه، هوای تازه فرهنگی بود که داشــت با نســل تازه شکل میگرفت؛ نسلی که خواهان تغییر بود. هرچند که هشت سال بعد گروهی کوشیدند تا آن فضا را دوباره به همان وضع پیشین بازگردانند، اما مقاومت نسل تازه اجازه چنین کاری را نداد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.