سازماندهي برنامه درسی در خدمت پیشدبستانی

Shargh - - تخته سفید - پروین احمدی دانشيار دانشگاه الزهرا )س(

اهمیت سالهای پیشدبستان به عنوان مرحله حساس در یادگیری و آموزش بر کســی پوشــیده نیســت. ضرورتهای علمــی، تحقیقاتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در رشــد و گسترش مراکز پیشدبستانی در کشــورهای مختلف مؤثر بوده اســت. در ایران نیز بــا تحول بنیادین نظام آموزشوپرورش، ســاختار نظام آموزشوپــرورش به صورت نظام (1+6+3+3 ســال( به وجود دوره پیشدبستان صراحت دارد. مطابق با سند برنامه درسی ملی، «سن شــروع دوره پیشدبستان، پنج سال تمام بوده و برنامه این دوره رسمي، عمومي و اجباري است و ازسوي سازمان پژوهش و برنامهریزي آموزشي ارائه خواهد شد و با توجه به ویژگيهاي کودکان منعطف و ســیال اســت. البته میزان حضور نوآموزان در مراکز پیشدبســتاني انعطافپذیر بوده و بنا بر شرایط و نیاز آنها و به تشخیص مرکز مربوطه تعیین خواهد شــد )سند برنامه درســی ملی، 1391(. در ســند ملی آموزشوپرورش )1390(، با عنوان هدف کلان سوم، گسترش و تأمیــن همهجانبه عدالت تربیتي؛ در نظام تربیت رســمي و عمومي از اهداف نهاد آموزشوپرورش شــناخته شده اســت. در این راستا، هدف عملیاتی آن، بســط عدالت در دسترسي به فرصتهاي تربیتي برخوردار از کیفیت، براي آحاد جمعیت لازمالتعلیم کشور بیان شده و راهکارهایی برای آن برشمرده شده است که در ذیل به چهار راهکار مربوط به بحث حاضر اشاره میشــود: 1- جلب مشــارکت فعال نهادهاي فرهنگي در توســعه فرهنگ عمومي بــراي مطالبه و گســترش فرصتهاي تربیتي برخوردار از کیفیت / 2- بوميسازي و اجراي برنامه «آموزش براي همه» / 3- تعمیم آموزشهاي موســوم به پیشدبســتاني بهویژه در مناطق محروم و نیازمند / 4- توانمندســازي مربیان ســاکن در مناطق محروم، روســتاها، حاشیه شهرها، عشــایر کوچرو و همچنین مناطق دوزبانه و با نیازهاي ویژه، از توســعه فرصتهاي دسترسي به آموزشهاي با کیفیت معیار. یافتههای تحقیقات ملی و بینالمللی حاکی از آن است عملکرد تحصیلی کودکانــی که زبان مادری آنها متفاوت از زبان آموزش اســت ضعیفتر بوده و بر ضرورت اجرای دوره پیشدبســتان برای این کودکان و تأثیر آموزش پیشدبســتان بر رشــد زبان این کودکان تأکید داشتهاند. توجه به برنامههای درســی و محتوای آموزشی در دوره پیشدبستان با تأکیــد بر مهارتهای اجتماعی و ارتباطــی و زبانی از جمله اولویتهای آموزشوپرورش در راســتای برقراری عدالت آموزشــی است. محتوای برنامه درســی از عناصر مهم نظام آموزشی اســت که به طور مستقیم بــر دانش، نگــرش و رفتار و به طور کلی شــخصیت یادگیرنده تأثیرگذار است. عنصر محتوا در برنامه درسی، شامل دانش )مفاهیم و نظریهها(، نگرش )ارزشها، گرایشها و باورها( و مهارتها )فعالیتها(یی اســت که آموزش داده شــده یا آموخته میشــود. محتوای باکیفیت و غنی در برنامه درســی پیشدبستان نهتنها کودکان را برای یادگیری درسی آماده میکند، بلکه در رشــد مهارتهای عاطفی، اجتماعی و ارتباطی آنان نیز مؤثر است. براســاس مصوبه 770 جلسه شورای عالی آموزشوپرورش مورخ 4/25/1387 محتوای متداول در دوره پیشدبســتان شامل: انس با قرآن، قصه، شــعر و ســرود، بازی، نقاشی، کاردســتی، نمایش خلاق، بحــث و گفتوگو، مشــاهده، آزمایش، گردش علمی، تماشــای فیلم و نحوه اســتفاده از فناوریهای جدید است. این فعالیتها در فرایند تولید محتوای آموزشی، با نگاه تلفیقی به حوزههای یادگیری دینی، اجتماعی، هنــری، ریاضی، تربیت بدنی، علوم و طراحی و با هدایت مربی، به روش فعال به اجرا درمیآیند. به اســتناد ماده 5 اساسنامه دوره پیشدبستان، محتوا و مواد آموزشــی این دوره در چارچوب راهنمای برنامه درسی به صورت غیرمتمرکز تهیه میشــود. بدین منظور، کارگروههای ویژه در هر اســتان متولی تولید محتوای دوره پیشدبســتان بوده و تولیدات خود را متناسب با شرایط بومی، محلی و فرهنگی منطقه خود تدوین کرده و پس از بررسی و تأیید کارشناسان دفتر تألیف کتابهای درسی سازمان پژوهش و برنامهریــزی آموزشوپــرورش به اجــرا درمیآورنــد. همانگونه که ملاحظه میشود، محتوای غالب در دوره پیشدبستان در قالب فعالیت )مهــارت( و به صورت درهمتنیده و تلفیقی طراحی و تدوین میشــود. ایده تلفیق برنامه درســی ‪curriculum integration(‬ ) شناختهشدهترین و رایجترین رویکرد طراحی برنامه درســی در پیشدبستان است. تلفیق برنامه درســی، درهمآمیختن و ارتباطدادن محتوای برنامه درسی )اعم از دانشهــا، نگرشهــا و مهارتها در موضوعات درســی مختلف( به منظور تحقق انســجام تجربیات یادگیرندگان است. تحقیقات متعدد به تأثیر مثبت و سازنده رویکرد تلفیقی )درهمتنیده، یکپارچه( در دورههای مختلف تحصیلی بهویژه، دوره پیشدبستان بر پیشرفت تحصیلی و بیش از آن بر رشــد مهارتهای عاطفی و اجتماعی کودکان اذعان داشتهاند. در این رویکرد، پیش و بیش از آنکه به ماهیت موضوع درســی و دانش اندوختهشده و معرفت سازمانیافته در دروس مختلف متمرکز شود، بر علائق و نیازها و شــرایط و مقتضیات یادگیرنده تمرکز دارد. بهاصطلاح، محتوا براســاس، «نظــم روانشــناختی» و نه «نظم منطقــی» تنظیم میشود. در واقع تفاوتهای فردی و منحصربودن هر یادگیرنده در سبک یادگیــری مورد توجه قرار میگیرد و این امــر خود موجب جذاببودن و برانگیزندهبودن آموختهها و تجربیــات یادگیری خواهد بود. این رویکرد بهویژه برای برنامه درسی مناطق دوزبانه که از ویژگی خاصی برخوردارند بســیار مفید است. به منظور طراحی و تدوین برنامه درسی پیشدبستان براســاس رویکرد تلفیقی فراینــد زیر توصیه میشــود: 1- انتخاب تم یا مضمون اصلی )موضوع، فعالیت، مهارت یا مسئله( مورد علاقه کودک و مورد توافق کودک و مربی / 2- انتخاب موضوعهای مرتبط با مضمون اصلی از مواد درســی مختلف یا منابع گوناگــون )با تأکید بر موضوعات زبانآموزی( / 3- طراحی فعالیتهــای گوناگون مرتبط با موضوعهای انتخابشده و متناسب با سطوح یادگیری و تفاوتهای فردی یادگیرندگان )با تأکید بر مهارتهای زبانآموزی(. / 4- انتخاب مواد و وســایل عینی، واقعی و طبیعی از محیط زندگی کودک / 5- زمانبندی برنامه درســی در قالب واحدهای کار مشــخص و محدود و کوچــک به صورت روزانه یا هفتگی. / 6- ارزشــیابی توصیفی )کیفی( فعالیتها از طریق پوشــه کار، مشــاهده مربی، خودارزیابی یادگیرنده و بازخورد همسالان و والدین کودک. تحقق برنامه فوق، مســتلزم برنامهریزان درسی و مربیان آشنا با رویکرد طراحی و تدوین برنامههای درســی تلفیقی است. آموزشهای قبل از خدمت و ضمن خدمت مربیان دوره پیشدبســتان اجتنابناپذیر اســت و در این راستا، همکاری مسئولان و کارکنان مرکز پیشدبستانی و توجیه آنان، همچنین همکاری و توجیه والدین کودکان و ارتباط مســتمر آنان با مربی و هماهنگی خانه و مرکز پیشدبســتانی بسیار حائز اهمیت است. نقض غرض خواهد بود چنانچه تلاشها و فعالیتهای مربی در پیشدبستان به وسیله گفتار و کردار والدین مورد سؤال و تردید قرار گیرد و دوگانگی در آموزههای خانه و مرکز پیشدبستانی به وجود آید.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.