احزاب، محور بازتعریف مفهوم توسعه

Shargh - - سياست - پروانه مافی*

جمهــوری اســامی ایــران برای رســیدن به افق چشــمانداز جامعه ایرانی 1404 نیازمند رفع مسائلی است که ثبات، توسعه و پیشرفت کشور در گرو تعیین تکلیف با آنهاست؛ اگرچه در سالهای اخیر بــا ورود مفاهیمــی مانند توســعه پایدار و توسعه متوازن به عرصه نظریات توسعهیافتگی، انحصار آن بــه مفهومی اقتصــادی از بین رفته؛ بااینحال اهمیت وجود تناسب و همگونی در سه بُعد اصلی آن یعنی توســعه اجتماعی، توســعه سیاسی و توســعه اقتصادی، همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.

برای رسیدن به توسعه همهجانبه و ایجاد یک دولت کارآمد و شایســته، توجه به بُعد سیاســی توسعه و شاخصهای آن ضرورت دارد.

جامعه توســعهیافته از نظر سیاســی، ضمن برخــورداری از ثبات سیاســی، دارای ویژگیهایی مانند کارآمدی، ســطح پایین فســاد، پاسخگویی، مشــارکت مردم در امــور مربوط به خــود، نظام حزبی قوی و سازمانیافته و آزادی رسانههاست. به نظر میرســد با گذشــت حدود چهــار دهه از عمر انقاب اســامی باید توجه ویژهای به تقویت شــاخصهای غیراقتصادی توسعه ازجمله ابعاد ثبات سیاسی، کارآمدی و حکومتداری مطلوب، مردمســالاری، حقوق و آزادیهای مدنی صورت گیرد.

دراینمیان، وجود احزاب کارآمد و نظام حزبی قــوی به عنوان مدخلی برای برقراری ارتباط مؤثر میان دولت و ملت، امری ضروری است.

مسئله احزاب و توســعه، مسئلهای است که در ســالهای اخیر به طور جدی در کانون مباحث سیاســی جامعه ما قرار گرفته اســت. بســیاری از بازیگــران سیاســی در ریشــهیابی مـــشکات اجـتماعی و اقـتصادی به ضرورت توسعه سیاسی اشاره میکنند و تشکیل احزاب را اساسیترین گام در این فرایند میدانند.

حزب به معنای گروه سازمانیافته شهروندانی اســت که دارای نظریات اجتماعــی، اقتصادی یا سیاسی مشترکاند و با عمل بـهمـــثابه یک واحد مُتفق میکوشــند عقاید و نظام فکری خود را در سطح گسترده رواج دهند، بر نهادهای اجتماعی، اقتصادی و سیاســی اثرگذار باشند و حتیالمقدور بر آنها تـسلط یابند؛ اگرچه در معنای عام، حزب را نمیتوان صرفا در قالب یکی از ساحتهای حیات جمعی مانند اقتصاد، اجتماع یا سیاســت تعریف کرد؛ اما احزاب در معنــای مصطلح و رایج خود بیشتر در حیطه سیاست تعریف شدهاند.

تجربیات پیشــین درباره احزاب، اغلب موجب بدبینی نسبت به نقش این سازمان سیاسی شـده اســـت؛ تـــاآنجاکه حتی عدهای آن را با فرهنگ سیاســی ایرانی ســازگار نمیدانند؛ هرچند درباره حـزب و ضـــرورت آن بسیار سخن گفته میشود یا در برابر آن مخالفتهایی ابراز میشــود؛ امـــا این نـظرات مـــعمولا در سطح منازعات سیاسی روزمره باقی مانده و کمتر بــه مباحث بنیادی در این زمینه راه مییابند.

حال پرســش کلیدی آن اســت که در جریان توسعه سیاسی و متعاقب آن توسعه همهجانبه کشور، احزاب سیاسی چه نقشی ایفا میکنند؟

نخســت آنکه احزاب، محل انباشت دانش و تجربهاند. هدف غایی احزاب و اساســا کار حزبی، اصاح امور است.

داشــتن چنیــن هدفــی نیازمند نظــام فکری مشخص و حتیالمقدور منحصربهفرد به ازای هر حزب یا تشکل است.

احزاب و تشــکلهای ریشــهدار، عمدتا با اتکا بــه دانش و تجربه انباشــته خود کــه از مجموع نیروهای تشــکیاتی هریک از آنها ناشی میشود، بر مســائل کشــور در ابعاد سیاســی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و در سطوح ملی، منطقهای و محلی، تمرکز و تفکر کرده و آنها را اولویتبندی کردهاند. ازاینرو نوعا برای حل هرکدام از مســائل مبتابه جامعه و کشــور که مهــم تلقی کنند، راه حل دارند.

دوم آنکــه احــزاب، محلی بــرای تمرین کار جمعی بهعنوان حلقه مفقوده توســعه کشــور هستند. اصلیترین و ریشــهایترین مسئله کشور ما که مورد توافق عمده صاحبنظران نیز هست، مســئله نبود فرهنگ کار جمعی اســت؛ بنابراین ازآنجاکه از یک ســو فعالیت حزبی نیازمند وجود تشــکیات اســت، تمرینی مناســب برای تقویت فرهنگ کار جمعی خواهد بود.

ســوم آنکه احزاب میتوانند به نهادینهشدن و تعمیــق باور بــه مفهــوم دموکراســی کمک کنند. احزاب ذاتا واســط میان ملت و دولتاند و اصلیترین کارکــرد آنها تجمیع دانش و تجربیات گروههای جامعه و اثرگذاری بر نظام تصمیمگیری کشوری به واسطه کاربست آن دانش و تجربیات اســت. در چنین شــرایطی اســت که مردم حق اعمال نظر خود در تصمیمات مهم جامعه را باور خواهند کرد. ادامه در صفحه 19

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.