جنگل آهن و فولاد

Shargh - - علم - محمدرضا دستورانی

200 ســال پیش کــه آقا محمدخــان قاجار، تهــران را بهعنوان پایتخت انتخاب کرد، این منطقه روستای سرسبز و خوشآبوهوایی بود که بــه خاطر چنارهای بســیار بلند و همیشــه پربرگش، آن را چنارستان مینامیدند.

تهران امروز چندان شــباهتی به چنارستان خوشآبوهوای آن زمان ندارد. تهران اکنون مانند یک هیولای آلودهشــده اســت. این هیولا در 50 سال گذشته ظهور کرده است.

تهــران زمان کودکی من شــهری کوچک بود بــا خانههای یک طبقــه و دو طبقه، با زمســتانهای پربرف، تابســتانهای نهچندان گــرم، با کوچههای پردرخت و جویهــای پرآب که آب این جویها به مصرف شستوشــو و حتی خوردن و آشامیدن میرسید. اکنون در آن جویهــا، فاضــاب جریان دارد. آب لولهکشــی تهران که از گواراترین آبهای جهان بود، اکنون دیگر اینطور نیســت و بو و مزه آن تغییر کرده است.

تهران اکنون به شــهری عظیم بــا برجهای بلنــد، بزرگراههای متعدد و اتومبیلهای فراوان تبدیل شــده اســت. هر روز هزاران تن گازهای مختلف به هوای تنفســی ســاکنان این شهر وارد میشود. منابع زیســتی ماننــد هوا و آب مدت زیادی اســت کــه از ظرفیت جمعیتی تهران فراتر رفته است. آب آشامیدنی موجود استان تهران به اندازه کافی نیست.

از ســوی دیگر در زمینه آلودگی هوا و صدا نیز چندین سال است که از میزان مجــاز آن هم عبور کرده اســت. وضعیت ابتداییترین نیازمندی انسانی، یعنی هوا، در شهرهای ایران از همه وضعیتهای دیگر بدتر اســت. در شــهرهای بزرگ ایران روزانه در حدود هزاران تن مونوکســیدکربن، هیدروکربن سوخته، اکسید ازت، اکسید گوگرد، ذرات معلــق و... تولیــد و به هــوا متصاعد میشــود. این آلودگی چندین برابر اســتاندارد جهانی است. آلودگیهایی که به مشکات تنفســی، روحی، گوارشــی و حتی مرگ منجر میشود. آمارها نشان میدهد ســالانه چندین هزار نفر بر اثــر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. هوای آلوده نهتنها بر حیات انسانی، بلکه بر حیات جانوری و گیاهی نیز اثر گذاشته است.

در ســالهای گذشــته به دلیل کمبودن جمعیت شــهر تهران، هوای تهران پاکیزه بود، اما در ســالهای اخیر با زیادشــدن ساکنان این شــهر و به دنبال آن با افزایش چشمگیر خودروها، هوا بهشدت آلوده شــده اســت. از آنجایی که وضعیت جغرافیایی شهر تهران بهگونهای اســت که جابهجایی هوا بهکندی در آن صورت میگیرد و درنتیجــه آلایندههای هوا بهســرعت در آن انباشــته و هوا آلوده میشود. به همین دلیل لازم است مدیران شهری، راهکارهایی برای کاهش شــدت آلودگی هوا بیندیشند و شهروندان نیز با رعایت و به کاربستن توصیههای کارشناسان، در راه کاستن از شدت آلودگی هوا قدم بردارند.

گیاهان شهرهای ایران دیگر آن سرسبزی و شادابی گیاهانی را که در محیطهای آلوده نیســتند، ندارند. نتایج بررسیها نشان میدهد بیــش از 70 درصد درختان واقع در حاشــیه بزرگراههای تهران به دلیل انباشــت لایههایی از ذرات زیانبار روی شــاخ و برگشــان، در حالت نیمهمرده قرار دارند.

آلودگی شــدید هوا در تهران و شهرهای ایران چنان شدید است که دید در این شهرها بسیار محدود است. وجود ساختمانهای بلند و آلودگی هوا در تهران در بیش از 200 روز در ســال آنچنان بالاست که گستره دید کامل را به کمتر از 500 متر کاهش میدهد. به همین دلیل ســاکنان محدوده دوسوم جنوبی شــهر، اغلب تصویر محو و کدری از توچال را میبینند. قله دماوند که بهروشــنی از بسیاری از نقاط تهران دیده میشــد، اکنون فقط در بعضی روزهای سال قابل دیدن است. از یکسوم بالای شهر هم، دوسوم جنوبی آن بهزحمت دیده میشــود، اغلب هم این بخش از شــهر در هالهای از دود-مه خاکستری غرق است.

البتــه نمیتــوان از آلودگــی هوا بهعنــوان عامــل اصلی گریز حیاتوحــش بومی منطقه تهــران نام برد، اما تردیدی نیســت که این پدیده، دســتکم موجب کاهش شمار بسیاری از پرندگان بومی منطقه شــده اســت. به طور یقین هیچگاه در تاریخ تهران، شــمار پرندگان موجود در این شــهر تا به این حد کم نبوده است و پرندگان موجود نیز بیشــتر از گونههای جانســختی ماننــد کاغ، یاکریم و گنجشــک هســتند. از گونههای کمنظیر دامنههای البرز، همچون عقــاب طایی و هما نیز سالهاســت که دیگر حتــی یک نمونه در حوالی شــهر تهران دیده نشده است. ساکنان قدیمی تهران تعریف میکردند که در سالهای گذشته میتوانستند پرندگانی مانند هدهد )یا شانهبســر(، بلبل، طوطی، ســارگپه، دارکوب، سهره، سینهسرخ، چرخریسک، الیکایی، مرغ مینا و بسیاری دیگر از پرندگان را در باغها ببینند، امــا امروزه با ازبینرفتن باغها و زیســتگاههای طبیعی آنها، دیگر کمتر کسی چنین پرندگانی را دیده یا آنها را میشناسد.

آلودگی هوا نهتنها بر جانداران، بلکه بر موجودات غیرزنده تأثیر زیانباری داشته اســت. این اثر مخرب روی آثار معماری و تاریخی شهرها نیز کاما نمایان است و باعث شده است نمای ساختمانهای تهران از نمونههای ســنتی و قدیمی آن مانند آجر و گچ به شیشــه و ســنگ تغییر کنــد. نماهای آجری که از جملــه نمایههای اصلی معماری ملی ایران هســتند، در تهران بهسرعت کدر و کثیف شده و شستوشوی آنها دشــوار و پرهزینه و گاهی ناممکن است. تمامی آثــار معماری مهم و بافت قدیمی شــهر نیز با همین نما ســاخته شــده اســت، به همین دلیل نگهداری این بناها همیشه هزینههای قابلتوجهــی بر دارندگان آنهــا تحمیل میکند. ازایــنرو، بهتدریج شاهد واپسنشینی آجر و پیشروی شیشه و سنگ در تهران بودهایم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.