اولین گامهای نویسندگی

Shargh - - علم - مینو زماني

جانداران اشــاراتی کرده بودند، ولی هیچکدام آزمایشهای عملی انجام نداده، مکانیســمی برای علت تغییــر جانداران در چهار میلیارد ســال تاریخچه حیات نداده و مدارک مستند و انبوهی در زمینههای مختلف زیستشناسی در تأیید این تغییروتحول فراهم نکــرده و نظریه جامعی برای توضیح این تغییروتحول ارائه نداده بودند. وقتی «داروین» نظریه تغییروتحول گونهها را اعام کرد، به او اتهام زدند که او نظریهاش را از فاسفه مسلمان اقتباس کرده است. البته دانشمندان مسلمان هم در کتابهایشان مباحثی را در مورد تکامل، انتخاب طبیعی و تنازع بقا مطرح کردهاند که از میان آنها میتوان نویســندگان رســائل «اخوانالصفا»، «ابنمسکویه» در کتاب الفوضالاصغر و «ابوعثمان عمروبن بحر جاحظ» در کتاب الحیوان، قزوینی در کتاب عجایبالمخلوقات و غرائبالموجودات، «کمالالدین محمدبن موسیالدمیری» در کتاب «الحیات الحیوان الکبری» و «ابن خلدون» در مقدمه را نام برد. نظریه «داروین» همانند نظریه «نیوتن»، جهانی بسیار شگفتتر، پیچیدهتر و زیباتر از جهان بطلمیوســی و ارســطویی به ما نشان داد که تا زمان «داروین» و «نیوتن»، حاکم بر افکار فاسفه و دانشمندان بود. اینکه جهان زنده نیز تغییروتحول مییابد، تغییر عظیمی در دیدگاه بشر نسبت به طبیعت ایجاد کرد.

شــاید بتوان گفــت مخالفت برخــی با نظریــه «داروین» به علت مشــکل زبانشناســی باشد تا زیستشناسی؛ یعنی سردرگمی در مورد معنی تکامل. واژه تکامل در زبان فارسی معادل مناسبی برای مجموعه نظریات داروین نیست، زیرا تکامل چنین معنی میدهد که چیزی رو به کمال است، چه طبیعی و چه اخاقی. درحالیکه منظور «داروین» تغییر شکل طبیعی جانداران و پیچیدهترشدن آنها در مدت طولانی بود. شاید بهتر باشد بهجای تکامل، واژه تطور، تغییروتحول، برشدن یا فرگشت را به کار برد.

در اواخر دوران سلسله قاجار که کتابهای علمی از زبانهای اروپایی در مورد گردبودن و گردش زمین و وجود میکروبها ترجمه شد، برخی از سنتگرایان که این موضوعات علمی را درســت نفهمیده بودند، به نقد و حمله به این کتابها پرداختند چون آنها را ضددین میپنداشــتند. تصوری کــه آنها از جهان طبیعی داشتند بر پایه نظریات فاسفه یونانی مانند «افاطون» و «ارسطو» و «بطلمیوس» بود که فاســفه مســلمان در طول قرنها لباس دینی بر آنها پوشــانده بودند. کتابهایی هم نوشته شد و در آنها به «گالیله»، «نیوتن» و «پاستور» حمله کرده و آنها را افرادی بیخدا، بیدین، فاسد و نادان و نظریات آنها را خافشرع معرفی کردند. درحالیکه هر سه این دانشمندان مردانی بسیار باایمان و خداپرست بودند. این دانشــمندان در برابر واقعیات علمی و حقایق طبیعت نمیتوانستند بایستند و مجبور بودند این واقعیات را بازگویند. امروزه اکثریت دانشــمندان و فاســفه مسلمان گردبودن زمین و گردش زمین به دور خورشید را قبول دارند. فقط تعداد کمی از مسلمانان مانند مفتی بزرگ عربستانسعودی، «عبدالعزیز بن باز»، هنوز هم نظریه «بطلمیوس» را قبول و اصرار دارند که زمین مسطح است و خورشید به دور زمین میگردد. مسلمانان که یافتن و آموختن علم فریضه دینیشان است، نباید از نظریات و فرضیههای علمی نگران و هراســان شــوند، حتی اگر برخاف اصول اعتقادیشان باشد. باید مواظب باشند تا همان اشتباهات گذشته مسیحیان در مــورد نظریههای علمــی جدید را تکرار نکنند. نظریــات علمی حاصل ابداع اندیشه دانشمندان اســت و پیوسته تغییر یافته و دگرگون میشوند. باید همانند مســلمانانی که با نظریات فاسفه یونانی مواجه شدند، آنها را آموختند، تغییر و تبدیل دادند و خود نظریات جدیدتــری ارائه دادند، همانند آنها نقش فعالتری در درک و فهم و تغییر و اصاح و ابداع نظریات جدیدتر علمی در پیش گیرند.

نظریــه تغییروتحــول موجــودات، جهانــی بــس شــگرفتر، پیچیدهتر و حیرتانگیزتر، زیباتر و قابلفهمتر از جهان ارســطویی و بطلمیوســی به ما ارائه میدهد. یک موحد در برابر این جهان بیشــتر ســر تعظیم فرود میآورد و ســر انگشــت میگزد تا جهان ارسطویی و بطلمیوسی. این تفسیر از جهان جانداران، عظمت و پیچیدگی این جهان طبیعی را در برگه یک گلبرگ گل ســرخ و ساختار ملکول دیانای یک ســلول که چنین زیباییای را سازمان داده است، به ما نشان میدهد تا راز و رمز آن را کشف کنیم و به سود خود و طبیعت به کار گیریم.

بدون نظریــه تغییروتحول جانداران، هیچچیزی در زیستشناســی معنی و مفهومی نمیدهد. همانطور که بدون نظریات «گالیله» و «نیوتن» و «اینشتین»، فیزیک بیمعناســت و بدون پذیرش نظریات آنها، ســاخت هواپیما و لکوموتیو امکان ندارد. از آنتیبیوتیکی که میخوریم تا میکروبها را بکشد، تا واکسنی که بر ضد آنها میزنیم، از دانهای که میکاریم تا به گیاهی تبدیل شود تا سلولهای بنیادینی که دستکاری میکنیم، فقط با توجه به این نظریه قابل توضیحند. اکنون که ایران گامهای بزرگی در زمینه همانندســازی جانوران و گیاهان، دســتکاری سلولهای بنیادین و تهیه داروهای پروتئینی برداشته است، درک دقیق این نظریه برای کمک به پژوهشهای فوق، بیش از پیش اهمیت پیدا میکند.

کتاب «بزرگترین نمایش روی زمین» به توضیح نظریه تحول و تغییر جانداران میپردازد و دلایل علمی آن را اعام میدارد و گوشه کوچکی از این جهان عظیم را بــه ما مینمایاند. این نظریه به ما نشــان میدهد کــه تغییروتحول جزء ذاتی خمیره حیات اســت و این خمیره پیوسته در حال تغییر است و برگ گلبرگ، بال یک پروانه و چشم انسان، همگی ســاختار واحدی دارند و در اثر تغییروتحول از شکلهای ابتداییتر به وجود آمدهاند و به یک سان عمل میکنند. بااینحال این تنــوع عظیم وحدت یگانهای دارد. پس فقط به عطر و زیبایی ظاهری گل کفایت نکنیم و راز درونیاش را از هر صفحه گلبرگش بیرون بکشــیم و از زیبایی کشف این راز لذت ببریم. این کتاب را با دقت بخوانیم و به تماشای این نمایش بزرگ در صحنه خانه مسکونی خود که زمین نام دارد، بنشینیم و حیرت بورزیم.

با توجــه به اینکه امــروزه تعداد رســانهها )اعــم از نشــریات چاپی، الکترونیــک، ســایتهای خبــری، شــبکههای اجتماعــی و...(، زیــاد و دسترســی بــه آنها آســان شــده اســت، افراد بسیاری دوســت دارند کــه نوشــتههایی از خــود را در این رســانهها منتشــر کنند، امــا چون با مقدمــات این کار آشــنا نیســتند یا از انجام آن صرفنظــر میکنند یا آنکه چیزهایی مینویســند که تأثیرگذاری چندانــی نــدارد، امــا راه دیگری هم هســت که اتفاقــا خیلی هم ســاده اســت: اســتفاده از تجربههــای یک روزنامهنــگار و نویســنده خوشذوق کــه تجربههای نویســندگیاش را در یک کتاب با ما در میان گذاشته است. کتاب آموزش نویسندگی علمی به ما کمــک میکند تا بتوانیم بــا یادگیری مهارتهای نوشتن، دانستههای خود را به محتوایی ارزشمند تبدیل کنیم و آنها را با دیگران به اشتراک بگذاریم. نویسندگی علمی پایه و اساس تولید هر نــوع محتواســت؛ از محتواهای متنی ماننــد مقاله و کتــاب گرفته تا محتواهای چندرسانهای مانند ویدئو یا صوت. با یادگیری اصول گفتهشــده در این کتاب میتوانیم دانستههایمان را مکتــوب و آن را در قالبهــای مختلف محتوایی منتشــر کنیم. کتاب آموزش نویســندگی علمــی حاصل آموختهها و تجربیات ۱۰ســاله مؤلف در حوزه روزنامهنگاری علمی است. مؤلــف میگوید عاقــهاش به علوم فضایی و نجوم از یک طرف و عشق به خبرنگاری و نویسندگی از سوی دیگر، باعث شد که به سمت روزنامهنگاری علمی کشــیده شود. وی در این کتاب تجربههــای خــود از نزدیــک به یک دهه فعالیت مطبوعاتــی در بهترین و معتبرتریــن روزنامهها، نشــریات و خبرگزاریها و همکاری با نویسندهها، کارشناســان و دانشــمندان داخلی و خارجــی مختلفی را بــا خواننده در میان میگذارد. این کتاب شامل چهار فصل کلی اســت. بــا خواندن فصل اول با مفهــوم نویســندگی علمی و نــگارش ارتباطــی و تفــاوت آنها با نویســندگی ادبی آشــنا میشــویم، اما نوشــتن برای بســیاری از افراد به همیــن راحتــی نیســت و قفلهای ذهنــی و مهارتــی مختلفــی دارند. بــه همین دلیــل در بخشهای اولیه کتــاب تمرینهــا و نکاتی بیان شــده اســت تا بتوانیم بــا بهکارگیری آنها، بســیار راحتتر از گذشــته بنویسیم. در فصل دوم پیشقدمهای نوشــتن دربــاره هر موضوعی بررســی شــده اســت؛ مانند: چگونه سوژهیابی کنیم و مخاطبشناســی در نویســندگی علمی چگونه انجام میشود. دانستن این نــکات به هر نویســندهای کمک میکند تا مطالبش بهتر و تأثیرگذارتر باشــد. فصل ســوم کتاب نویسندگی علمی به چگونگی نــگارش مطلب اختصــاص دارد. در ایــن فصــل میآموزیم که چگونــه مطالب خود را پیــش از نوشــتن ســاختاربندی و دقیقا از کجا و چگونهنوشــتن درباره موضوعی را آغــاز کنیم. در ادامه این فصل هم توضیحاتــی درباره اصول لیدنویسی )مقدمه( و انتخاب عنوان برای مطالب بیان شــده است، چراکه تیتر هــر مطلب، مخاطــب را جذب و مقدمــه، او را بــه خوانــدن ادامه مطلب متقاعد میکند. فصل چهارم و پایانی کتــاب هم درباره بحث مهم سادهنویسی و خاقیت در نویسندگی علمی اســت، چراکــه مــا بهعنوان نویســنده، روزنامهنگار یا کارشــناس تولیــد محتــوا باید بتوانیــم مفاهیم پیچیده علمی و فنی را به سادهترین و خاقانهترین شکل ممکن به مخاطب انتقال دهیم. مباحث مرتبط با اصول ویراستاری و دستور نگارش در بخش جداگانــهای در انتهای کتاب در قالب پیوست بیان شده است. یادگیری این مباحث به طور مستقیم به نویسندگی علمــی مربــوط نمیشــود، امــا در برقراری ارتباط بهتر با مخاطبان نقش سازندهای دارد.

آموزش نویسندگی علمی / محمدرضا رضایی / نشر طلایی )1395) / 144 صفحه / ‪1 5‬ هزار تومان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.