نگران دموكراسی تركیه نباشید

Shargh - - جهان -

طه خلیفه:

دموکراســی ترکیه مراحل رشــد خــود را ســپری کــرده و نباید نگــران آینــده آن بــود. ملتــی که در برابر تانکهای کودتاگران ســینه سپر کــرد و با قهرمانــی بر مبنــای اعتقاد خود به داشــتن حکومتــی غیرنظامی و دموکراتیــک آن را نــاکام گذاشــت، قادر اســت بدون توجه به بحثهای خارجی سرنوشــت خود را تعیین کند. ترکیه جمهــوری موز نیســت که یک فرد بتواند چیزی را بر مردم این کشــور باوجود خواستهشــان تحمیل کند یا از چیزی که با آن موافق هستند باز دارد. در پرتو آزادیهایی که در ترکیه وجود دارد مردم میتوانند آن چیزی را که به نفعشان است انتخاب کرده و آن چیزی را که نمیخواهند رد کنند. همان کاری که بریتانیاییها ســال گذشــته کردند. آنها در یک همهپرســی عمومی بدون دخالت هیچ فردی از خارج یا هدایت ایــن رفرانــدوم از آن ســوی مرزها به صورتــی آزاد پای صندوقهــای رأی رفتنــد و خواســتار خــروج از اتحادیه اروپا شــدند. ازایــنرو دموکراتبودن حکومتهایی که نسبت به همهپرسی ترکیه ناخرسند هســتند روشن نیست. آنها بهشدت با تغییرات قانون اساسی این کشــور مخالف بوده و نســبت به نظام ریاســتی احساس خطر میکنند. دلایل و توجیهاتی کــه آنها برای خود میآورند شایسته نظامهای دموکراتیک نیست زیرا شعور و آگاهی مردم ترکیه را تحقیــر میکنند. جمهوری ترکیه به دســت مصطفی کمال آتاتورک در 23 اکتبر 1923 تأســیس شد. این نخستین گام در جهت تأسیس یک دولت مدرن بود. او ســلطنت عثمانــی را در 1922 ملغی کرد و پشــت سر آن به خلافت عثمانی پایان داد. آن زمان چشــمانداز یک حکومت پارلمانی روشن نبود چون آتاتورک بر کل سیستم حکومتی کنترل داشــت. او جایگاه سیاسی و روحی و شخصیت والایی داشــت و تقریبا تنها فرد حاکم بر کشــور بــود. دولت تنها نقش معاونت او را بازی میکرد. پس از رفتن او در سال 1938 بود که مظاهر یک نظام پارلمانی آشــکار و مقرر شد حزب برنده دولت تشکیل دهد. به این ترتیب مقام ریاستجمهوری به مقامی تشــریفاتی تنزل پیدا کــرد. از آن زمان نظــام پارلمانی در ترکیــه برقرار بوده اســت. با بروز برخی بحرانها به دلیل عدم هماهنگی بین احــزاب – بهویژه زمانی که یک حزب واحد نمیتوانست اکثریت کرسیهای پارلمان را به دست آورد و مجبور میشــد با ســایر احزاب دولتی ائتلافی تشــکیل دهــد - اداره کشــور دچار خلــل میشــد و اجرای سیاســتها معوق میماند. همچنین کنارکشــیدن یک حزب از ائتلاف حاکم کافــی بود تا دولت ســقوط کند. برای مثال در 2015 حزب عدالت و توســعه حاکم نتوانست اکثریت لازم را به دست آورد و خــود بهتنهایی دولت تشــکیل دهد. ازاینرو به دلیل پافشاری احزاب مخالف از تشــکیل دولت بــاز ماند و کشور را به ســمت برگزاری انتخابات زودهنــگام برد تــا با کســب اکثریت آرا دولت تشــکیل دهــد و این یکی از مهمترین آسیبهای یک نظام پارلمانی است. درعوض نظام ریاستجمهوری این نکات منفــی را نــدارد. بااینحال مشــکل وقتی بــه وجــود میآید که اختیارات زیادی در دســت یک شخص یا همان رئیسجمهور گذاشــته شود بــدون اینکه نقطه توازنــی در مقابل او باشــد. این توازن باید بین نهادهای قانونگذاری، قضائی و اجرائی باشد تا نگذارد یک قوه راه انحصار و تکروی را در پیش گیرد. به باور من دموکراسی ترکیــه میتواند توازن بیــن این قوا را برقــرار کند. برای مثــال اگر تغییرات قانون اساسی به رئیسجمهور اجازه انحلال پارلمــان را میدهد، پارلمان نیز قادر اســت در همان حال خود را بر او تحمیل کرده و خواستار برگزاری انتخابات ریاســتجمهوری شود. این نکته بیانگر آن است که توازن در نظام دموکراتیک ترکیه حفظ شده است به گونهای که نگذارد یک قوه بر دیگران تسلط پیدا کند. به نظر میرسد ترکیه با این همهپرســی بعــد از نزدیک به صد ســال که از تأســیس جمهوری این کشور میگذرد دومین گام بلند را برخواهد داشت.

منبع: الرایه

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.