ا ولينب هما حیرشابحرانندریامچهك قپدیمد هدوغب بگریخار در گ حووضهمر شکزتی ایر هارنبارگزانر شد

Shargh - - جامعه -

شــرق:

دریاچهها، رودخانهها و تالابهای بسیاری در ســالهای اخیر در چهار گوشــه ایــران به بلای کمآبــی و خشــکی گرفتار شــدند. از معروفترین و بزرگترینشــان دریاچه ارومیه تا دریاچه هامون در سیستانوبلوچستان، کارون و تالابهای هورالعظیم و شــادگان در خوزســتان، زایندهرود و گاوخونی در اصفهان، بختگان و پریشــان در فارس و... برای حل مشــکل همه آنها نیز تلاشها و فعالیتهای زیادی انجــام گرفت. دراینمیان دریاچــه بزرگ و مهم قم، نزدیک به پرازدحامترین مراکز جمعیتی کشــور که با مشکلاتی مشابه درگیر است، مغفول ماند و تاکنون کســی برای حل مشــکل آن اقدامی نکرده اســت. بااینحال روز گذشــته در دانشگاه مفید قم همایشی برگزار شــد با عنوان اولین همایش «بحران دریاچه نمک و پدیده گردوغبار در حوضه مرکزی ایران» که در آن مســئولان وزارتخانهها و دستگاههای مهمی حضور داشــتند و هرکــدام از منظر خــود موضوع این دریاچه و بحران ترســناکی که حیاتش را تهدید میکند، بررسی کردند، مسئولانی از سازمان مدیریت بحــران کشــور، ســازمان هواشناســی، وزارت نیرو، ســازمان محیط زیست و... معضل خشکی و بیآبی که دریاچه نمک قم با آن دســت به گریبان اســت، درصورتیکــه رخ بدهد، تبعــات توفانهاي نمکی آن جمعیت چندمیلیونی شــهر تهران و شــهرهای همجوار آن را به خطری بزرگ خواهند انداخت.

20 میلیون مترمکعب آب فراشور

یکی از ســخنرانان این مراســم رئیس ســازمان برنامه و بودجه اســتان قم بــود. او در صحبتهای خود آمار و ارقامی مهم درباره این دریاچه بیان کرد.

سیدحســن رضــوی بــا اشــاره به یــک مصوبه شــورایعالی آب دربــاره اختصــاص حقابــه زیســتمحیطی در حوضههــای آبریز اظهــار کرد: حقابه زیستمحیطی برای همه کشور در نظر گرفته شــده اســت که معادل 10 درصد منابع آبی کشــور است؛ اما برای حوضه دریاچه نمک که بحرانیترین حوضه اســت، معادل 1.5 درصد در نظر گرفته شده که همان هم محقق نمیشــود. وی بــا بیان اینکه وزارت نیرو از ســال 94 یک متر مکعب از این حقابه را اختصاص نداده است، گفت: مدیریتی را در وزارت نیرو شاهد هستیم که جای تأسف و گریه دارد؛ آب را در سدها نگه میداریم تا تبخیر شود و بهموقع برای مسائل زیستمحیطی خرج نمیکنیم.

رئیــس ســازمان برنامــه و بودجــه اســتان قم تصریح کــرد: بحران دریاچه نمک بــا این رفتارها و برخوردهایی که دارد انجام میشــود، خطرناکتر از بحران دریاچه ارومیه است.

به گزارش مهر، رضوی با اشــاره به اینکه اگر به این مســائل توجه نشود، مرکز کشور مشکلاتی شبیه به خوزستان پیدا خواهد کرد، ابراز کرد: اگر بیتوجه از کنار این مســائل عبور کنیــم، به نقطهای خواهیم رسید که نه پول جواب خواهد داد و نه زمان.

وی با اشــاره به اینکه آبهای سطحی در استان قم 94 درصد کاهش پیدا کرده، گفت: در کشــور این عدد 40 درصد است. باید این واقعیت را بپذیریم که در مدیریت آب با مشــکلات بسیاری مواجه هستیم. اتفاقــات بعدی میتواند بســیار فراتــر از وضعیت پیشرو باشد؛ اگر برنامه نداشته باشیم.

وی همچنین در ادامه گفت: در طول سال حدود 20 میلیــون مترمکعب آب فراشــور از دریاچه نمک وارد دشــتهای مجاور میشــود کــه خود موجب خشکشــدن آبهــای زیرزمینــی و ایجــاد پدیده گردوغبار میشود، حرکت آبهای فراشور از دریاچه نمک به سمت سفرههای زیرزمینی خطرناک است. رضوی افزود: مساحت دریاچه نمک قــم در حــدود 9 میلیون هکتــار بــوده و 26 درصــد از جمعیت کشور در این محدوده قــرار دارنــد کــه 78 درصد از ســاکنان این حوزه را شهرنشین و 23 درصــد را روستانشــینان تشکیل میدهند.

وی بیــان کــرد: پدیــده گردوغبارهــا و بیابانزایی به واســطه نبود مدیریت لازم بــه وجــود آمــده و معضلی فراملی اســت و درحالحاضر هفت استان درگیر بحرانهای دریاچه نمک قم هســتند. در واقع در این محدوده 105 هزار هکتار منشــأ بزرگ گردوغبار داریم که 900 هکتار آن اراضی کشاورزی است.

رئیس سازمان برنامه و بودجه استان قم: اگر به بحران دریاچه نمك توجه نشود، مرکز کشور مشکلاتی شبیه به خوزستان پیدا خواهد کرد و اگر بیتوجه از کنار این مسائل عبور کنیم، به نقطهای خواهیم رسید که نه پول جواب خواهد داد و نه زمان مصرف آب قم در ۱۵ سال 2 برابر شد

هدایــت فهمی، معاون دفتــر برنامهریزی آبفای وزارت نیرو، دیگر ســخنران ایــن همایش بود. او در ســخنان خود با اشاره به بحران دریاچه نمک گفت: مصرف آب در 15 ســال اخیر در قم دو برابر شــده و سرانه مصرف آب کشاورزی این ناحیه نیز 35 درصد افزایش داشته است.

وی با اشاره به وضعیت دسترسی به آب در حوضه آبریز دریاچه نمک اظهار کرد: ســرانه تأمین آب در این حوضــه 340 مترمکعب به ازای هر نفر اســت. این در حالی اســت که بر اساس استانداردها کمتر از 500 متر مکعب کمبود وخیم محســوب میشــود. وی با اشاره به اینکه تمام دشتهای حوضه دریاچه نمک ممنوعه است، افزود: انتقال آب از سد دو توبه و بند علیخان به دشت مســیله که هفت درصد پیشرفت دارد، ازجمله پروژههای این حوضه است.

البته باید توجه داشــت که دمای هوای ایستگاه هواشناســی قم نشــان میدهد دمای متوسط اینجا در مدت 30 ســال به میزان دو درجه بالا رفته است؛ بهگونهایکــه در قم تعداد روزهایی با دمای بیش از 44 درجه در 30 ســال اخیر سه برابر شده و افزایش دما منجر به افزایش 12 درصد تبخیر شــده و بارش 10 درصد کاهش پیدا کرده است.

معاون دفتر برنامهریزی آبفای وزارت نیرو با اشاره به کسانی که نسبت به سدسازی انتقاد میکنند، ادامه داد: آب شرب قم از این سدها تأمین میشود و تصور کنید اگر ســدها وجود نداشت، شهر قم چه وضعیتی داشت.

وی با بیان اینکه رژیم بارندگی در قم دچار تغییر شــده، افزود: تعداد بارشهای بیش از 10 میلیمتر افزایش پیدا کرده که ایــن بارشها تبدیل به جریان رودخانهای نمیشــوند. میزان آبهای ســطحی در 30 ســال اخیر در قــم نیز تا 40 درصــد کاهش پیدا کــرده و در دو رودخانــه مهم قم تقریبــا خروجی صفر داشتهاند. درهمینحال در 15 سال اخیر میزان مصرف آب در قم دوبرابر شــده و سرانه مصرف آب کشاورزی هم در این مدت 35 درصد رشد داشته که این عدد بســیار بالاتر از استانداردهای جهانی است. میزان فرســایش در اســتان قم نیز حدود 15 تن در هکتار اســت که ســهبرابر میزان فرسایش در آسیا و چهاربرابر جهان است.

فهمــی افزود: ایــن بحــران ســرزمینی تنها در ایــن مباحث زیســتمحیطی نخواهد مانــد. وی با اشــاره به اینکه کشــور ما به تغییرات گســترده در شــیوه حکمرانی آب نیاز دارد، اظهار کــرد: باید در سیاســتهایمان تجدیدنظــر کنیم. کشــوری که با صدمیلیــارد مترمکعب آب تجدیدپذیر، همین آب را مصرف میکند و درجــه خودکفایی در مواد غذایی 64درصد است، به شرایط مطلوبی نرسیده است.

معــاون دفتــر برنامهریزی آبفــای وزارت نیرو با اشاره به اینکه در کشاورزی باید سیاست خوداتکایی بــه کار ببریم، نه خودکفایی ادامــه داد: وزارت نیرو مطابــق وظیفهای که شــورایعالی آب برعهده آن گذاشــت، آب قابلبرنامهریزی را برای حوضه آبریز دریاچه نمک در اســتان قم 618 میلیون مترمکعب ابــلاغ کرده درحالیکه در ایــن حوضه 830 میلیون مصرف داریم.

معــاون دفتــر برنامهریــزی آبفــای وزارت نیرو اســتفاده از پســاب شــهرها و مناطق مجاور مانند تهران را از دیگر راههای نجات دریاچه نمک دانست و گفت: برای قم بــه ظرفیت 60 میلیون مترمکعب از پســاب تهران تخصیص داده شده است. اصلاح و ساماندهی بســتر حریم رودخانهها از دیگر اتفاقاتی است که برای بهبود شرایط باید بیفتد، چراکه شرایط در رودخانه طوری شده و موانع مختلفــی بــه وجود آمــده که حتــی اگر آب رها شــود چیزی به دشــتها نمیرســد. توجه بــه مســئله آمایش ســرزمین نکته دیگری بــود که فهمی به آن اشــاره کرد تا به وســیله آن مدیریت بههمپیوسته منابع آب اتفاق بیفتد. وی بــا بیان اینکه ارتقای بهــرهوری یک وظیفه ملی و میهنی اســت، اظهار کرد: در هیچ کشوری چنین وضعیت اسفناکی در کشاورزی وجود ندارد.

اَبَر بحران گردوغبار

معاون وزیر کشــور و رئیس سازمان مدیریت بحران نیز که در این همایش ســخن میگفــت، تأکید کرد: دریاچه نمک در حال مردن است و امروز در تلاشیم در جهــت جلوگیــری از بیابانزایی راهــکاری برای نجــات آن پیدا کنیم، چراکه ایــن دریاچه در صورت خشکشدن گردوغبارهای نمکی به دنبال دارد و این مسئله تهدیدی جدی برای کشــور است. اسماعیل نجــار افــزود: بحــث گردوغبارها بهعنوان یــک اَبَر بحران مطرح است که جان و سلامت مردم را تهدید میکند، بههمیندلیــل دولت تمام تلاش خود را در مجامــع بینالمللی به کار میگیرد تا با کشــورهای کانــون این بحران کــه در اطراف ایران قــرار دارند، مذاکرات مؤثری را انجام دهد، اما حل این مسئله در زمان کوتاه امکانپذیر نیست و نتیجهبخشبودن این تلاشها نیاز به راهبردهای بلندمدت دارد.

وی بــا بیــان اینکــه کمبــود آب در بخشهای مختلف کشــور وجود دارد، ادامــه داد: ما با وجود داشــتن صدمیلیــارد مترمکعب آب تجدیدشــونده همچنان با کمبود آب شــرب و صنعت و کشاورزی مواجه هســتیم. درهمینحال برداشتهای بیرویه آب از سفرههای زیرزمینی یکی از چالشهای جدی اســت و درهمینراستا برداشت غیرمجاز از چاههای آب تمام دشــتهای کشور ممنوع اعلام شد، این در حالی اســت که ما نیاز به امنیت غذایی و اشــتغال داریــم و باید برای این موضوع فکری اساســی کرد، چراکــه این ممنوع اعلامکردن در ســطح گســترده کشــور را با مشــکلاتی مواجه ميکند و باید در این زمینه راهکاری مناســب اندیشــید. نجار ادامه داد: 350 هزار چاه غیرمجاز در ســطح کشور وجود دارد کــه برداشــتهای بیرویه از آن کشــور را با بحران مواجه کرده است و در طول این سالها حتی موفق به مسدودکردن یک چاه غیرمجاز هم نشدهایم. وی اظهار کــرد: چاههای مجاز در جهت برداشــت آب مدیریت میشــوند، اما نظارتی بر چاههای غیرمجاز وجود نــدارد و ما را بــا بحران همــراه ميکند. این چاههای غیرمجاز، قنوات، چشــمهها و منابع آبی را از میان برد و امنیت غذایی کشور را نیز تهدید کرد.

وی عنوان کرد: بسیاری از چاههای غیرمجاز حتی بــا نظر برخی از دولتهای گذشــته مجاز شــدند و همین امر بر بحران آب کشور افزوده است.

دیگــر ســخنران این همایــش رئیس ســازمان هواشناســی کشور بود. او هم در سخنان خود گفت: خاورمیانه پــس از صحرای آفریقا دومین چشــمه بزرگ تولید ریزگرد در جهان است.

داوود پرهیزکار با اشاره به اینکه شرایط خشک و کمبارش در منطقه ناشــی از گردش کلی جو است، اظهار کرد: در نیمکره شــمالی و جنوبی ســه حلقه جریان جوی را مشاهده میکنیم که قرینه هم عمل میکنند و موجب فرونشــینی هــوا و کاهش بارش شــدهاند، این انرژیهای جوی بســیار وسیع و بزرگ هستند و بشــر نمیتواند تغییری در آن ایجاد کند ما هم باید بپذیریم که کشورمان یک کشور کمآب است. به گفته وی، دو عامل را میشود برای فراوانی پدیده گردوخــاک در نظــر گرفت که یکی خشکســالی و دیگری توسعه ناپایدار است. در مسئله خشکسالی تکرار کمبارشــی را در کشــور داریم که مدام اتفاق افتــاده و یک درجه دمای جو زمین نســبت به دوره پیــش از صنعتیشــدن افزایــش پیدا کرده اســت. رئیس سازمان هواشناسی کشور و معاون وزیر راه و شهرسازی گفت: بحران گردوغبارها و دریاچه نمک در حوزه پژوهــش و ظرفیتهــای علمی قابلحل اســت و باید در این راستا به ظرفیتسازی پرداخت، بدونتردید بحران ریزگردها و مشــکل دریاچه نمک قم مشــکلاتی را در پی دارد که بدون مشارکتهای عمومی نمیتوان آن را حل کرد.

خطر دریاچه نمک برای 6 استان

دبیر کارگروه تثبیت گردوغبــار دریاچه ارومیه نیز که به این همایش دعوت شــده بود، در صحبتهای خود با اشاره به تدوین سند آمایش برای استان قم در 10 ســال گذشته گفت: در کشور اســناد آمایش بدون توجه رها شــده و اجرائی نمیشوند. محمد جعفری اظهار کرد: به اعتقاد من مســئله بحران آب به دلیل ســوءمدیریت در کشــور اتفاق افتاده است. این استاد دانشــگاه تهران با اشــاره به اینکه تقریبــا 10 درصد جمعیت دنیا درگیر با مســئله گردوغبار هستند، ابراز کرد: کشــور ما در کمربند خشــک قرار گرفته و استان قم هم جزء محدوده نیمهخشک کشور است. دریاچه نمک در صورت خشکشدن علاوه بر قم، شش استان دیگر را هم تهدید میکند که 26 درصد جمعیت ایران را شامل میشود. دبیر کارگروه تثبیت گردوغبار دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه قطع حقابه از رودخانههایی مانند شورقمرود و قرهچای از جمله دلایل ایجاد این بحران است، اظهار کرد: عدم مدیریت صحیح آب در بالادســت از دیگر دلایل بهوجودآمدن بحران دریاچه نمک اســت، از طرفی حقابه زیستمحیطی دریاچه نمک 154 میلیون مترمکعب اســت، اما همین میزان هم اختصاص نمییابد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.