ایستادن در مرز آیندههای فرهنگی

Shargh - - اقتصاد -

از ایــن منظــر اگر به جهــان چو نیــک بنگری همه تزویــر میکنند. و تنها راه پیــشِرو «اعتراض خاموش » و «ســکوت مدنی » است و نه حتی «رأی سفید». گویی همانند سلحشور و جوانمرد و شوالیه در داستانها و اسطورهها که میداند و از عمق جان آگاه اســت که زمانه، زمانه او نیست و همهچیز در حال فروپاشی و آشوب است، فروپاشی پندار، گفتار و کــردار نیک. در این زمانه، چاره و تدبیری نیســت جز انزواگزیدن و لبفروبستن زیرا دوره و عهد نیکی بــه ســرآمده و دروغ و ریا و تزویر و ســتم عالمگیر شده است. در این وضع، تنها راه سلامتاندیشیدن، نیککرداری و بهزیســتن مهاجربــودن و ترک وطن سیاســی و جلای انفســی اســت؛ هرچند جانکاه و غمبار باشــد و رنجآور و تژادیــک و این یعنی در آستانهبودن و لب مرز زیستن.

ایــن زخمه آگاهی، به قول صــادق هدایت، که مثــل خــوره روح را آهســته در انــزوا میخورد و میتراشد و انســان را تا مرز و پرتگاه مرگ سیاسی و فرهنگی پیش میراند، آنگاه به خودآگاهی ارتقا مییابد که سلحشــور و جوانمرد به متن زندگی و جهانزیســت واقعی بازگردد و بیابد که در لب مرز ایســتادن در آگاهــی با لب مرز ایســتادن در عمل یکی نیســت. ســکوت مدنی و اعتــراض خاموش لب مرز خیر و شــر ایســتادن و منزهبــودن از زر و زور و تزویر نیســت زیرا در عمل گشــودن راه برای کارگزاران جهالت و پوپولیســم و شــر بشری است در جهانی که چهار نشــانه برجســته دارد؛ ترامپ، پوتین، اردوغان و ابوبکر بغدادی و انتخابی اســت هرچند ناخواســته. نشانه پنجم در این جهان هنوز مردمی معترض و مخالف این وضع جهان هستند اما برخی مردد در عمل و برخی مصمم.

در وضع موجود و واقعیت حاد و روشن، ملاک ارزش داوری وضــع کنونــی که دولت مســتقر و جریانهای سیاسی هم بخشی از آن هستند، حال کنونی و فعلی دولت و احزاب ملاک نیست، بلکه آینده بالقوهای معیار اســت که پشــت این وضع دولت مســتقر و واقعیت موجود وجــود دارد. از ایــن منظر هر وضعــی، دولتی، حزبی و گرایشــی آینــدهای دارد که بیش از وضــع فعلی آن مهم و سرنوشتساز است. آیندهای توأم با زر و زور و تزویر یا آیندهای به طور نسبی توأم با همزیستی و صلح و آرامــش و گفتوگو. وضع فعلــی گرایشهای سیاســی و دولت از آن جهت مهم است که کدام آینده فرهنگی را پیــشرو دارد یا تضمین میکند. جهان تقسیم شــده میان چهار نشــانه و رکن آن )پوتیــن، ترامپ، اردوغــان و ابوبکر بغــدادی( یا جهان فرهنگی مشترک میان شرق و غرب و جنوب و شــمال و درعینحال ؛ «نه شــرقی و نه غربی »و «نه شــمالی و نه جنوبی». نه ایستادن در میان بد و نیــک در عالــم نظر و پندار هر قدر خیر باشــد و نیک که هســت، نه ایســتادن میان آینده بد و بدتر در عمل شر اســت و بد. حال را شــاید ما ساخته و پرداخته نکرده باشــیم که کردهایم، اما رأیدادن به کدام آینده فرهنگی انتخاب ما اســت و پاسخی به پرســش فرزندانمان نســبت بهوضع حال آنها در آینــده. همانقدر که ما در برابــر وضع محیط زیســتمان به نســل آینده باید پاســخگو باشیم و متعهد و بــه جایگزینی منابع پایدار به جای منابع فسیلی باید بیندیشیم و اقدام کنیم، همان قدر هم نســبت به وضع زیســتفرهنگی پایدارمان به این نسل باید پاسخگو باشیم که کدام آینده فرهنگی را برای آنها تمهید و تدارک کردهایم. رأیدادن در هر انتخابی تنها رأیدادن به وضع موجود نیست، رأی به آینده هم هســت. اینکه به کدام آینده فرهنگی رأی میدهیم، انتخاب و عمل مســئولانه ماست. میان مصلحت حال ملتــی و نتیجه صندوق رأی همواره وفاق اساســی و الزامی وجــود ندارد؛ اما میــان رأی ما و آینده فرهنگی تناســب و رابطهای هست.

ایرانیــان، بــه دور از هرگونــه گزافگویــی نژادپرســتانه، از منظــر زمانی، دهههــا از جهان پیرامونی خود پیشتر بودهاند. ما تجربه مشروطه و انقلاب اســلامی و تأسیس جمهوری اسلامی به رأی مردم و در مخالفت با اســتبداد و دیکتاتوری را دهههــا پیشتر از بهار عربــی و انقلاب مرگبار و تباهکننــده کشــورهای عربــی از ســرگذراندیم. پوپولیســم سیاســی و فرهنگــی خانمانســوز را پیشتر از مهد مدرنیته و کشورهای اروپایی تجربه کردیم. پیشتر از کشورهای همسایه به اصل مدارا و گفتوگوی فرهنگی و پرهیز از خشونت سیاسی و اصلاحــات سیاســی رأی دادیم. اینبــار باز باید پیشگام باشیم و از تجربهها و آزمودههای فرهنگی و سیاســی خود عبرت بگیریم و سرمشق بنویسیم که آینده فرهنگی شــاخص مهمتری از چندوچون بر سر وضع حال است.

بدون اغراق تمامی نامزدهای انتخاباتی کنونی شــاید در نقد یا دفاع از وضع موجود محق باشند و دلایــل موجهی اقامه کنند اما مهم تنها تشــریح ضعفهــا و کاســتیهای وضع موجــود و دولت مستقر یا دســتاوردها و نتایج «تغییرات ملموس» آن نیســت؛ مهمتر «آینده مشهودی» است که هر کــدام از نامزدها میآفریننــد و اینکه با کدامیک از نامزدها بر سر آینده فرهنگی جهانی و ملی توافق داریم و هــر کدام، کدام راه آینده فرهنگی ســالم، ســازنده و بانشــاط را برای نســل آینده میگشایند هرچند ناخواسته و ناآگاهانه.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.