نسخه ترکی اخوانالمسلمین اردوغان

Shargh - - جهان - آرش رازانی

پيــروزی «رجبطيــب اردوغــان» در رفراندوم قانون اساسی ترکيه، مهمترین اتفاق سياسی منطقه در ســال جدید ميلادی بوده اســت. اردوغان، مانند ناخدایی ماهر موفق شــده است با عبوردادن کشتی قدرت قاهره حزب متبوعش از بحرانهایی همچون کودتا، درگيری نظامی با روســيه و تحریمهای پيامد آن، جنگ در مرزها و مــوج آوارگان در حال عبور از این کشور در دو سال گذشــته، جامعه رأیدهندگان وفــادار به خود را حفظ کرده و شــکل دموکراســی مســتقر در ترکيه را به مدل دلخــواه خویش تغيير دهد. اما در این راه علاوه بر ویژگیهای شــخصی او، تجربيات سياســتورزی منطقهای نيز مؤثر بودهاند؛ تجربياتی که مانند ابزار تجربهشده و کارآمد، توانایی حفظ، تثبيت و توسعه قدرت را برای او مهيا کردهاند.

حــزب عدالــت و توســعه، بهمثابه ميــراثدار تشکلهای سياسی ماقبل خود در ترکيه مانند حزب رفاه متعلق به نوعی از طرز تفکر اسلامگرایانه است که رســيدن به قدرت را از راههای مســالمتآميز و آرام و درعينحــال، هدفمنــد و دارای برنامههــای بلندمدت دنبــال میکند؛ مدلی که ابتدا به دســت اخوانالمســلمين در مصــر تئوریزه و تجربه شــد. بنيانگــذاری کانونهای کوچک افــراد نخبه با اتکا به فعاليتهای اجتماعی، علمی و خيریه با رویکرد مذهبی و ایجاد ارتباطهای ســازمانیافته بين اعضا، تبليغ برای تأســيس حکومتی اســلامگرا؛ سياســت گامبــهگام و اتخــاذ روشهــای مســالمتآميز در فعاليتهای سياســی و در ارتباط با نظامهای حاکم و در نهایــت تحزبگرایی و بهرهگيری از تشــکيلات برای دستيابی به اهداف سياسی، همه از روشهای بهکارگرفتهشده از ســوی اخوانالمسلمين است که بهدقت توسط حرکتهای اسلامگرای ترکيه در طول ســاليان دراز به کار بسته شــده است. قدرتگيری و دورکــردن رقبا از حد تهدید امــا، وجه تفاوت حزب عدالــت و توســعه و شــخص اردوغان نســبت به تجربيات ناموفق این جریان اســت؛ تفاوتی که از دو حرکت کليدی اردوغان ناشی میشود.

حرکــت اول، تســویه موفقيتآميــز نظاميــان بلندپایه وفادار به لائيسيســم آتاتورکی ذیل شــبکه «ارگنــه کــن» بهمثابه دشــمن اصلــی قدرتگيری جریانهای اســلامگرا در تاریخ کشــور ترکيه است. این شبکه نظاميان عالیرتبه در طول ساليان پس از جنــگ جهانی دوم با ایجاد شــبکه مخفی اتصال و ارتباط و با تکيه بر فعاليتهای مافياگونه اقتصادی، اجتماعی و حتی تيمهای تــرور، ضامن حفظ ترکيه از خطر فعاليتهای کمونيســتی به صورت خاص و هــر نوع قدرتگيری جریانهای غيرلایيک به صورت عام بود.

آخرین قدرتنمایی این شــبکه نيــز کودتا عليه نجمالدیــن اربــکان و حزب رفــاه ترکيه به شــمار میرود. اردوغان با شناســایی این شــبکه و خطری کــه از این ناحيــه متوجه قدرت او بــود و با اتکا به محبوبيت و قدرت خود، با شناسایی و اقدام قضائی عليه عناصر اصلی این شبکه در سال 2008 شبکه را عملا در معرض افکار عمومی قرار داده و این تهدید را برای هميشه از بين برد. این حرکت برای برداشتن گام دوم کمک شایان توجهی به او کرد.

حرکت دوم، از بينبردن تشــکيلات منســوب به «فتــحالله گولــن»، بزرگترین رقيــب درونگفتمانی او بود. این اتفاق که به بهانه کودتای ســال گذشــته انجام شــد، عملا آلترناتيــو درونگفتمانی او را که از شبکه بزرگ هواداران فکری دارای موقعيت و نفوذ در تمامی ســطوح اداری، اجتماعی و نظامی ترکيه برخوردار بودند ریشــهکن کرد. موج دستگيریهای بسيار گسترده و فراگيری که تمامی اقشار و لایههای مردم ترکيه را دربر گرفت، مشــخص کرد شناســایی این شبکه بســيار پيشتر از وقوع کودتا اتفاق افتاده بود و این کودتا تنها بهانهای برای خلاصشدن از این شبکه قدرتمند بود.

در ایــن راه وفاداری عمده نيروهای نظامی ترکيه به اردوغان عامل بســيار مهمــی در موفقيت او در پيروزی عليه کودتاگران بود؛ عاملی که بدون تسویه شبکه ارگنه کن در گام اول ميسر نمیشد.

درحالحاضر اردوغان و حزب متبوعش بر اریکه قــدرت متمرکزی تکيــه زدهاند که گرچــه به لحاظ حجم آرای حامی شــکننده به نظر میرســد، اما با فقدان رقبای قــوی و کاریزماتيک چندان تهدیدی را متوجه خود نمیبينند؛ راهی که اخوانالمســلمين در مصر پس از «حســنی مبارک» و با دولت «محمد مرسی» موفق به پيمودن آن نشد و حرکت معطوف به قدرت سياســی آنان به وسيله شــبکه هماهنگ اَبَرســرمایهداران مصری و نظاميان وفادار به مبارک به شکست کامل انجاميد.

اخوانالمســلمين مصــر از اوليــن گروههایی بود که به مناســبت پيروزی اردوغان در رفراندوم به دولت و ملــت ترکيه تبریک گفــت و بهنوعی مهر تأیيد همســویی فکری خــود با حزب عدالت و توســعه را بر این رفراندوم ثبــت کرد. حال باید دید همســویی جریان فکری اخوانالمسلمين در کشورهای عربی با ترکيه، منجر به تقویت رهبری گفتمانی دموکراســی ترکيــهای در جهان عرب و قدرتیافتن مجدد این جریان فکری در کشورهای عربی خواهد شــد. آیا بهراستی، اخوانالمسلمين به راهبــری اســتراتژیک نوعثمانــی اردوغان تن خواهد داد؟

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.