رمای جهان آثا آنب تغ یراقلیم وگ باد با هشگداشر دیروسرتر وی بهمدروگفقتعو م

Shargh - - عل -

گروه علم: چندســالی اســت که وضعیت بارندگیها و جاریشدن ســیل، مشــکلات بســیاری را برای هموطنان ما در بســیاری از مناطق کشور پدید آورده اســت که آخرین مورد آن، وقوع سیل در آذربایجان و کردستان بود که متأسفانه، باعث جانباختن تعدادی از هموطنان ما شــد. وقوع این حوادث این پرســش را پدید آورده اســت که آیا این وقایع طبیعی اســت یا غیرطبیعی؟ آیا بشــر در پدیدآمدنش نقشــی داشته اســت؟ آیا در آینده نیز چنین حوادثی روی میدهد؟ آیا میتــوان با اتخاذ راهکارهایــی از تعداد تلفات این حادثه کاســت؟ به همین مناســبت با دکتــر مهدی جمالی ، « » دکترای فیزیک و فوقدکترای علوم جو از ژاپن، گفتوگو کردیم. وی درحالحاضر عضو هیئت علمی دانشکده محیط زیست )وابسته به سازمان محیط زیست( و دبیرکل انجمن هواشناسی ایران است. او میگوید ما نمیتوانیم جلو چنین حادثههایی را بگیریم، اما میتوانیم آثار مخرب حادثه را کم کنیم تا تعداد کشــتههای ما در حوادث کم شود. شرط کاهش تلفات هم این است که بتوانیم بهموقع و درست هشدار دهیم.

چه ارتباطی بیــن تغییر اقلیم و پدیدههــای طبیعی وجود دارد؟

بررســی ارتباط بین تغییر اقلیم و پدیدههای طبیعی مثل ســیل، کار بســیار دشواری است چون ما همیشــه شاهد سیلاب بودهایم و این پدیده قبلا هم وجود داشــت. میتــوان گفت تغییر اقلیم باعث افزایش فرکانس یا افزایش شــدت این پدیدهها شده است. با توجه به اینکه چنین پدیدههای طبیعیای همیشه روی میدهد، میتوان پرســید چرا ما نمیتوانیم یک پدیده طبیعــی را مدیریت و بهموقع دربــارهاش کار کنیــم تا به یک مخاطــره یا بلیه تبدیل نشــود. این موضوع منحصر به ســیل هم نیست، بلکه پدیدههای دیگری مانند خشکســالی، یخبندان، بــرف و کولاک، گردوغبار هــم وجود دارد. مــا باید در زمینــه پیشآگاهی جامعه برای مقابله بــا این پدیدهها فعالیت کنیم.

پس برای آنکه بهتر وارد این بحث شــویم ابتدا درباره تغییر اقلیم برای ما توضیح دهید.

در ادبیات هواشناســی و اقلیمشناسی چند اصطلاح وجود دارد که بهتر اســت با معنای آنها آشــنا شــویم. یکی از این اصطلاحات «وضع هوا» weather() است. این اصطلاح یعنی «وضعیت جوی در کوتاهمــدت در زمان و مکان مشــخص». از طرف دیگر متوســط بلندمدت وضعیت جوی «آبوهوا» یا «اقلیم» climate() نام دارد؛ برای مثال متوســط بارش در یک منطقه، اقلیم آن منطقه نام دارد که ممکن است گرم، سرد، مرطوب یا خشک باشد.

چگونه میتوان از خطر این حوادث در امان بود؟

پدیدههای جــوی مانند برف، بــاران و توفان در هــر منطقهای وضعیت متوسطی دارند. اگر این مقدارها از وضعیت متوسط خود خارج شود، اصطلاحا میگویند که این پدیده حدی شده است؛ یعنی کمکم دارد بــه یک وضعیت بحرانی تبدیل میشــود. البته رخداد ایــن پدیده بهتنهایی کفایت نمیکند که یــک بحران پدید آید، بلکه بایــد ببینیم که چقدر از ســرمایههای جانی و مالی در خطر اســت و آیا این ســرمایههای جانی و مالی آســیبپذیر هســتند یا نه. پس جمع این ســه پدیده، یعنی رخــداد آن پدیده حدی، ســرمایههای جانی و مالی درمعرضخطر و میزان آســیبپذیری این سرمایهها، نشاندهنده ریسک مخاطره است. برای مثال اگر در کویر سیل بیاید، اصلا مهم نیســت چون در آنجا سرمایههای جانی و مالی در خطر نیســت. اگر در منطقهای که سد دارد، سیل بیاید باز هم مهم نیست چــون میتوان آب را کنتــرل کرد و در نتیجه ســرمایههای جانی و مالی در خطر نیســتند و در نتیجه آسیبپذیریشان کم شده است، ولی در جایی مثل آذرشــهر و عجبشــیر، ســیل میآید و مردم در معرض خطرند و از طرف دیگر، هیچگونه سیستم کنترلی هم وجود ندارد. علاوهبراین، هیچگونه ســامانه هشدار بهموقع هم نداریم که وقوع خطر را به مردم اطلاع دهد. پس خلاصه آنکه یا باید جامعه مــا در برابر این پدیدهها و مخاطرات مقاوم باشــد یــا باید آنها را از خطــر دور کنیم. در سیســتم مدیریت یک بلیه، دو نوع مدیریــت داریم؛ یکــی مدیریت بحران اســت که بعــد از حادثه فعال میشــود؛ برای مثال، حادثــهای مانند زلزلــه روی میدهد که بعــد از حادثه به دنبال امــداد و نجات و موارد مانند این هستیم. در مقابل این مدیریت بحران، مدیریت ریسک یا مدیریت کاهش خطرپذیری را هم داریم. در مدیریت کاهش خطرپذیری، قبل از اینکه حادثه رخ دهد، دســتبهکار میشویم. سیســتمهای پایــش، هشــدار، پیشآگاهــی، آمــوزش، ظرفیتســازی و مــواردی مانند آن را در جامعــه فعــال میکنیم تا پیــش از آنکه حادثهای روی دهد، بتوانیم هشــدار دهیم. در این حالت مردم پیش از بروز حادثه، از آن حادثه باخبر میشــوند و هم اینکه میدانند در برابر چنیــن حادثهای چگونه باید عمل کرد. مقاومسازی ســاختمانها در برابر زلزله یکی از این موارد است. ما اگر پیشبینی دقیقی درباره مکان رخداد ســیل ارائه دهیم، مطمئنا مردم آنقدر هوشمند هســتند که خودشان را در معرض سیل قرار ندهند، ولی باید در نظر داشته باشیم که برای مؤثربودن این راهکار، باید پیشبینیهــای ما حتیالمقدور دقیق باشــد. برای مثال دقت آن باید در حد محدوده شهرســتان باشد. برای مثال باید اعلام کرد که شهرستان عجبشیر بعدازظهر جمعه در معرض خطر سیلاب قرار دارد، ولی پیشبینیهای کلی چندان مفید نیســت؛ برای مثال اگر اعلام کنیم از شــمالغرب کشــور تا دامنههای مرکزی البرز، در معرض خطر قرار دارد، چندان دقیق نیســت و معلوم نیست کجا یا چه کسانی در معرض خطر هســتند و برای مقابله با این خطر چه باید بکنند. پس ما موضوعی داریم به نام مدیریت ریسک یا مدیریت

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.